Pampeluna to dużo więcej niż osiem lipcowych dni. Przez wieki była kluczem do królestwa od strony Francji i dlatego zachowała jedne z najlepiej zachowanych fortyfikacji bastionowych w Europie, z pięcioma kilometrami murów, po których można chodzić, i cytadelą w kształcie gwiazdy, którą Francuzi zdobyli w 1808 roku, udając bitwę na śnieżki. Wcześniej były to trzy otoczone murami miasteczka, które darły ze sobą koty na śmierć i życie, aż Karol III połączył je w 1423 roku. A wszystko to współistnieje z encierro, czyli gonitwą byków, najlepszą kulturą pintxos na północy i zielonym pierścieniem, który zajmuje teren, gdzie dawniej nie wolno było wyrosnąć nawet krzakowi.
Najczęstsze pytania
Czy warto odwiedzić Pampelunę poza San Fermín?
Bardzo, a może nawet bardziej. Miasto ma jedne z najlepiej zachowanych fortyfikacji bastionowych w Europie, z pięcioma kilometrami murów, po których można chodzić, i cytadelą z XVI wieku; gotycką katedrę, w której koronowano królów Nawarry; muzea najwyższej klasy i znakomitą kulturę pintxos. I to bez lipcowych tłumów.
Ile dni potrzeba?
Pełny dzień wystarczy na stare miasto, katedrę, mury i trasę encierro. W dwa dni zmieszczą się zielony pierścień – Taconera i Cytadela – Muzeum Nawarry, Ensanche, dzielnica o szachownicowym układzie ulic, i punkt widokowy Media Luna, a do tego poteo bez pośpiechu.
Kiedy są Sanfermines?
Od 6 do 14 lipca, zawsze w tych samych dniach. Zaczynają się chupinazo w południe 6. z balkonu ratusza i kończą o północy 14. pieśnią „Pobre de mí” na tym samym placu. Encierro odbywa się każdego ranka o ósmej, od 7. do 14.
Czy można pobiec w encierro?
Tak, to bezpłatne i nie trzeba się zapisywać, ale obowiązują zasady, a za ich łamanie grożą mandaty: trzeba być pełnoletnim, nie wolno być pod wpływem alkoholu, biec pod prąd, mieć przy sobie plecaka ani pakunków ani robić zdjęć czy filmów w trakcie biegu. Policja usuwa z trasy każdego, kto się do nich nie stosuje, zanim wystrzeli rakieta.
Dlaczego Pampeluna ma tyle murów?
Bo przez wieki była twierdzą wojskową pierwszej linii, kluczem do królestwa od strony Francji. Między XVI a XIX wiekiem otoczono ją fortyfikacjami bastionowymi, z niskimi, grubymi i pochyłymi murami, zaprojektowanymi tak, by wytrzymać ostrzał armatni. Ten gorset nie pozwalał miastu się rozrastać aż do 1915 roku.
Co się je w Pampelunie?
Pintxos w trójkącie starego miasta – San Nicolás, San Gregorio i Estafeta – z mnóstwem warzyw z nawarryjskiej Ribery: karczochy, szparagi, kardy i papryczki piquillo, jedne z najlepszych w Hiszpanii. Do tego txistorra, ajoarriero i jagnięcina. Z win – apelacja Nawarra, ze znakomitymi winami różowymi.
Czy to prawda, że Pampeluna była kiedyś trzema miasteczkami?
Tak: Navarrería, burgo San Cernin i osada San Nicolás, trzy otoczone murami ośrodki z własnymi prawami, burmistrzem, a nawet językiem, które darły ze sobą koty na śmierć i życie. W 1276 roku dwa z nich doszczętnie zniszczyły trzeci. Karol III Szlachetny zmusił je do połączenia się w jedno miasto 8 września 1423 roku.