Kısa, beyaz ve sessiz bir dar sokak; insanın yalnızca kendi ayak seslerini duyduğu türden. Bir duvarda, göz hizasında, üzerine kafatası resmedilmiş bir çini var. Ne süs ne de turistlere yönelik bir şakadır: Santa Cruz'da anlatılan en karanlık hikâyeyi hatırlatır; XV. yüzyılda yaşamış, aşkı uğruna babasını ihbar eden ve öldüğünde başının bu kapının üzerine asılmasını isteyen genç bir Yahudi kızın hikâyesini. Kuşaklar boyunca bu sokağın adı calle de la Muerte, yani Ölüm Sokağı'ydı.
Susona efsanesi
Şöyle anlatılır: Yahudi Mahallesi'nin en zengin conversos'undan, yani Hristiyanlığa geçmiş Yahudilerinden biri olan Diego de Susán'ın kızı Susona Ben Susón, Hristiyan bir şövalyeye âşıktı. Bir gece babasının ve önde gelen başka conversos'un evlerinde toplanıp şehre yeni yerleşmiş Engizisyon mahkemesine karşı komplo kurduklarını duydu. Sevdiği adamın çatışmada ölebileceği korkusuyla haber verdi.
Komplocular yakalanıp idam edildi, babası da aralarındaydı. Efsaneye göre şövalye onu terk etti, kız Hristiyan oldu ve günlerini bir manastırda tamamladı; vasiyetinde de oradan geçenlere ibret olsun diye başının evinin kapısının üzerine asılmasını istedi. Kafatasının orada bir asırdan uzun süre kaldığı anlatılır.
Bugün tekrarlanan versiyonu sabitleyen Bécquer, Fernán Caballero ve XIX. yüzyıl romantik edebiyatının önemli bir kısmı oldu. Bugünkü çini XX. yüzyıldan kalmadır: şehir, seramikten de olsa, hikâyenin duvarda kalmayı hak ettiğine karar verdi.
Bunun ne kadarı doğru
Tarihsel dekor tamamen gerçektir. İspanyol Engizisyonu'nun ilk mahkemesi 1480'de Sevilla'da kuruldu ve ilk auto de fe'sini, altı mahkûmun öldüğü 1481'de düzenledi. Diego de Susán uydurma bir karakter değildir: kroniklerde, Engizisyon'un aynı yıl dağıttığı conversos komplosunun elebaşı olarak geçer ve idam edilmiştir.
Belgelerle desteklenmeyen şey kızın ihbarı ve asılı kafatasıdır. Susona figürü olaylardan bir asırdan uzun süre sonra, arşivi ve sözlü geleneği zaten birbirine karıştıran yerel kroniklerde görünmeye başlar. Gerçek bir olayın üzerine kurulmuş bir efsanedir; bu mahallenin alışıldık formülü de budur.
Geçerken bunu akılda tutmaya değer. Bu dar sokak Alcázar'a ve tıklım tıklım teraslara iki yüz metre uzaklıktadır, ama hatırlattığı şey bir topluluğun sonudur: Toledo'nunkinden sonra Kastilya'nın ikinci büyük Yahudi mahallesi olan Sevilla Yahudi Mahallesi 1391'de saldırıya uğradı ve sürgünden bir asır önce mahalle olarak ortadan kalktı.
Kaçırılmayacaklar
Kafatası çinisi
Doña Elvira'dan gelirken soldaki duvarda. Yanından fark etmeden geçip gitmek çok kolaydır.
Eski adı
Kuşaklar boyunca bu sokak calle de la Muerte, yani Ölüm Sokağı olarak kayıtlıydı. Değişiklik yenidir.
Diego de Susán gerçekten yaşadı
Kroniklerde 1480 conversos komplosunun elebaşı olarak geçer. Kızı ise efsanedir.
Dönüştürülen sinagoglar
Beş dakika uzaklıktaki Santa María la Blanca ve San Bartolomé, 1391'e kadar Yahudi mabetleriydi.
Sevilla ziyaretine nasıl uyar
Calle Susona, Plaza de Doña Elvira ile Callejón del Agua arasında minicik bir parçadır. Bir dakikada geçilir ve Doña Elvira'dan gelirken soldaki duvarda duran çiniyi görmeden yürüyüp gitmek kolaydır.
Mahallenin mantıklı güzergâhına oturur: Patio de Banderas, Judería kemeri, Callejón del Agua, Susona, Doña Elvira ve Plaza de Santa Cruz'a çıkış. Bütün tur, gerçek yürüyüşle on beş dakikadan kısadır.
Sevilla'daki Yahudi izleri ilgini çekiyorsa iki not: eski sinagoglar, ikisi de beş dakika uzaklıktaki Santa María la Blanca ve San Bartolomé kiliselerine dönüştürüldü; calle Ximénez de Enciso'daki Yahudi Mahallesi Tanıtım Merkezi (Centro de Interpretación de la Judería) da aynı hikâyeyi belgeler ve eşyalarla anlatır.
Sık sorulan sorular
Bu efsanede biraz gerçek payı var mı?
Kafatası meselesi efsane olsa da tarihsel arka plan çok gerçek. İspanyol Engizisyonu'nun ilk mahkemesi tam da Sevilla'da kuruldu ve ilk auto de fe'si burada, 1481'de düzenlendi. Ve Diego de Susán uydurma bir karakter değil: dönemin vakayinamelerinde, Engizisyon'un ortaya çıkarıp cezalandırdığı o converso, yani din değiştirmiş Yahudi komplosunun elebaşı olarak geçer. Sonradan aşk ve ihanet hikâyesi, çok iyi belgelenmiş bu son derece sert olayın üzerine işlendi.
