To krótki zaułek, biały i cichy, z tych, w których słychać tylko własne kroki. Na jednej ze ścian, na wysokości oczu, wisi kafel z namalowaną czaszką. To nie dekoracja ani żart dla turystów: przypomina najmroczniejszą historię, jaką opowiada się w dzielnicy Santa Cruz, historię młodej Żydówki z XV wieku, która z miłości wydała własnego ojca i poprosiła, by po śmierci jej głowę powieszono nad tymi drzwiami. Przez pokolenia ta ulica nazywała się calle de la Muerte, czyli ulica Śmierci.
Legenda o Susonie
Opowiada się ją tak: Susona Ben Susón, córka Diega de Susán, jednego z najbogatszych konwertytów (nawróconych Żydów) w dzielnicy żydowskiej, kochała się w chrześcijańskim rycerzu. Pewnej nocy podsłuchała, jak jej ojciec i inni znaczni konwertyci, zebrani w jej domu, spiskują przeciwko trybunałowi inkwizycji, który dopiero co ustanowiono w mieście. Przerażona, że jej ukochany mógłby zginąć w starciu, ostrzegła go.
Spiskowców aresztowano i stracono, a wśród nich jej ojca. Legenda mówi, że rycerz ją porzucił, że przeszła na chrześcijaństwo i dokonała żywota w klasztorze, a w testamencie poprosiła, by jej głowę powieszono nad drzwiami jej domu jako przestrogę dla przechodniów. Podobno czaszka wisiała tam ponad sto lat.
Bécquer, Fernán Caballero i znaczna część literatury romantycznej XIX wieku utrwalili wersję, którą powtarza się do dziś. Obecny kafel pochodzi z XX wieku: miasto uznało, że ta historia zasługuje, by zostać na ścianie, choćby w ceramice.
Ile w tym prawdy
Tło historyczne jest całkowicie prawdziwe. Pierwszy trybunał hiszpańskiej inkwizycji ustanowiono w Sewilli w 1480 roku, a w 1481 roku odbył on swoje pierwsze auto da fe, na którym zginęło sześciu skazanych. Diego de Susán nie jest postacią zmyśloną: kroniki wymieniają go jako przywódcę spisku konwertytów, który inkwizycja rozbiła w tym samym roku, i został stracony.
Nie ma natomiast żadnego oparcia w dokumentach donos córki ani powieszona czaszka. Postać Susony zaczyna się pojawiać ponad sto lat po wydarzeniach, w lokalnych kronikach, które mieszały już archiwum z tradycją ustną. To legenda zbudowana na prawdziwym zdarzeniu, czyli zwykła recepta tej dzielnicy.
Warto mieć to w pamięci, przechodząc tędy. Ta uliczka leży dwieście metrów od pałacu Alcázar i od pełnych ogródków kawiarnianych, a mimo to przypomina koniec pewnej społeczności: sewillska dzielnica żydowska, druga w Kastylii po toledańskiej, została napadnięta w 1391 roku i przestała istnieć jako taka sto lat przed wypędzeniem.
Nie do przegapienia
Kafel z czaszką
Na lewej ścianie, gdy idzie się od Doña Elvira. Niezwykle łatwo go minąć.
Dawna nazwa
Przez pokolenia ulica figurowała jako calle de la Muerte, czyli ulica Śmierci. Zmiana nazwy jest niedawna.
Diego de Susán istniał
Kroniki wymieniają go jako przywódcę spisku konwertytów z 1480 roku. Córka natomiast to legenda.
Synagogi zamienione w kościoły
Santa María la Blanca i San Bartolomé, pięć minut stąd, były żydowskimi świątyniami do 1391 roku.
Jak to wpasować w zwiedzanie Sewilli
Calle Susona to maleńki odcinek między Plaza de Doña Elvira a Callejón del Agua. Przechodzi się ją w minutę i łatwo minąć ją, nie zauważając kafla, który wisi na ścianie po lewej, gdy idzie się od Doña Elvira.
Wpisuje się w logiczną trasę po dzielnicy: Patio de Banderas, łuk Arco de la Judería, Callejón del Agua, Susona, Doña Elvira i wyjście na Plaza de Santa Cruz. Cała pętla to niecały kwadrans prawdziwego marszu.
Jeśli interesują cię żydowskie ślady Sewilli, dwie uwagi: dawne synagogi zamieniono w kościoły Santa María la Blanca i San Bartolomé, oba pięć minut stąd, a Centro de Interpretación de la Judería przy calle Ximénez de Enciso opowiada tę samą historię za pomocą dokumentów i przedmiotów.
Najczęstsze pytania
Czy w tej legendzie jest coś prawdy?
Tło historyczne jest jak najbardziej prawdziwe, choć historia z czaszką to legenda. Pierwszy trybunał hiszpańskiej inkwizycji ustanowiono właśnie w Sewilli, a jego pierwsze autodafe odbyło się tutaj w 1481 roku. A Diego de Susán nie jest postacią wymyśloną: pojawia się w kronikach z epoki jako przywódca tamtego spisku konwertytów, który inkwizycja wykryła i ukarała. Na tym bardzo twardym, dobrze udokumentowanym fakcie wyhaftowano potem historię miłości i zdrady.
