De groene ring van Pamplona: parken op de grond waar niets mocht groeien
Natuur · Pamplona

De groene ring van Pamplona: parken op de grond waar niets mocht groeien

Militaire glacis die tuinen werden, grachten met herten erin en een vesting uit de 16e eeuw die nu een openbaar park is. Hoe een stad haar gordel van oorlog veranderde in een gordel van ontspanning.

Leestijd 8 min · Bijgewerkt in 2026
🎧 In de route De Citadel, de Taconera en de groene ring

Al het groen van Pamplona komt uit de oorlog. De tuinen liggen op de glacis, de grond waar zelfs geen struik mocht groeien; het grote park is een citadel uit de 16e eeuw; en het beste uitkijkpunt heet Media Luna, naar een verdedigingswerk. Die paradox is het sterkste argument van de stad.

De glacis was de vrijgemaakte grond rond de stadsmuren: daar mocht geen enkele boom groeien, want die zou de vijand dekking hebben gegeven. Nu staan er beuken, magnolia's, ginkgo's en sequoia's.

De Taconera: herten in een gracht

De Jardines de la Taconera zijn de oudste tuin van Pamplona, in 1830 aangelegd naar Franse smaak, met rechte lanen, bloemperken, beelden en tempeltjes, precies op de oude glacis van de westflank.

Het detail dat het meest verrast is de gracht: die is bewaard gebleven, en erin leven edelherten, damherten, pauwen en geiten, in wat werkt als een kleine dierentuin in de openlucht, vrij toegankelijk. Herten zien in een vestingwerk uit de 18e eeuw, midden in het centrum van een hoofdstad, maak je niet op veel plekken mee.

Tussen de lanen staan fonteinen en monumenten voor Navarrese figuren: de Fuente de la Mariblanca, de beelden van de koningen van Navarra en het monument voor Julián Gayarre, de tenor uit het Roncaldal die in de 19e eeuw een wereldster was.

En een verhaal van spijt: het Portal de San Nicolás, de monumentale toegangspoort, werd in 1915 gesloopt toen de stad buiten haar muren wilde ademen. Decennia later had de stad er spijt van en bouwde ze de poort opnieuw op naar het oude model.

1Jardines de la Taconera

Jardines de la Taconera

📍 Ten westen van de oude binnenstad

De oudste tuin van de stad, uit 1830, op de militaire glacis. Met edelherten, damherten en pauwen die in de gracht leven, vrij toegankelijk.

2Citadel van Pamplona

Citadel van Pamplona

📍 Ten westen van de Ensanche

De vijfpuntige ster van Filips II, 1571, nu een openbaar park, met de muren omgevormd tot wandelpad en de paviljoens tot tentoonstellingszalen.

🎧 Met Viavoy

Ontdek Pamplona in je eigen tempo

Download de app en ontdek Pamplona offline, wanneer je wilt. Loop de wandelroute De Citadel, de Taconera en de groene ring met een lokale gids in je oor.

Meer over Viavoy →

De Citadel: een vesting die een park werd

De Citadel is het hoogtepunt van de ring: een vijfpuntige ster die Filips II in 1571 liet bouwen door de Italiaanse ingenieur Giacomo Palearo, el Fratín, naar het voorbeeld van Antwerpen.

Van de vijf bastions — Santa María, Santiago, Real, San Antón en La Victoria — zijn er drie over. De andere twee werden vanaf 1888 gesloopt zodat de stad kon uitgroeien naar de Ensanche, de stadsuitbreiding.

Nu is het een openbaar park, met de muren omgevormd tot wandelpad, de grachten vol groen en de oude militaire paviljoens verbouwd tot tentoonstellingszalen. De omvorming van oorlogsmachine tot plek voor ontspanning is compleet.

Via de Vuelta del Castillo, een ring die rond het hele complex loopt en de meest gebruikte hardlooproute van de stad is, sluit ze aan op de Taconera. Alles bij elkaar kun je helemaal rond de oude binnenstad lopen door groen.

En er is een anekdote die de geschiedenis van de plek samenvat: deze zo perfecte vesting viel maar één keer, en niet met geweld. Op 16 februari 1808 speelden de Fransen een sneeuwballengevecht na, leidden de schildwachten af en liepen zonder één schot naar binnen.

De Media Luna en de rivier

Het Parque de la Media Luna sluit de ring aan de oostkant, en ook dit park dankt zijn naam aan de vestingwerken: hier lag in de 18e eeuw een “media luna”, een halvemaan, een vooruitgeschoven verdedigingswerk met die vorm.

Het werd in 1935 ontworpen door Víctor Eusa, de architect die het moderne gezicht van Pamplona het sterkst heeft bepaald, op bijna zeventigduizend vierkante meter. En het is een balkon: aan je voeten liggen de meanders van de Arga, de moestuinen van La Magdalena en tegenover je de oude binnenstad, hoog op de rand.

Beneden loopt de Camino de Santiago, de pelgrimsroute naar Santiago, over de middeleeuwse brug van La Magdalena, waarlangs de pelgrims de stad binnenkomen die na de oversteek van de Pyreneeën uit Roncesvalles afdalen. Het is de voordeur voor duizenden mensen per jaar.

Het andere grote uitkijkpunt ligt aan de overkant: Rincón del Caballo Blanco, op het bastion van Redín. Samen overzien ze het hele dal, en beide zijn vrij toegankelijk.

Dit hele proces — verouderde vestingwerken die parken en wandelpaden werden — herhaalde zich in de loop van de 19e eeuw in heel Europa. In Pamplona pakte het bijzonder goed uit, omdat de muur niet helemaal werd gesloopt en de route nog altijd doorloopt.

3Parque de la Media Luna

Parque de la Media Luna

📍 Oostelijke rand van de Ensanche

Het balkon dat Víctor Eusa in 1935 ontwierp boven de meanders van de Arga. Beneden loopt de Camino de Santiago over de middeleeuwse brug van La Magdalena.

4Rincón del Caballo Blanco

Rincón del Caballo Blanco

📍 Op het bastion van Redín

Het andere grote uitkijkpunt, aan de overkant: honderdtachtig graden uitzicht, met de Arga die om de oude binnenstad heen buigt. Bij zonsondergang is er geen betere plek.

Veelgestelde vragen

Wat is de groene ring van Pamplona?

Het geheel van parken en tuinen dat de historische binnenstad omringt en de grond inneemt die vroeger voor de militaire verdediging bestemd was: de vrijgemaakte glacis rond de muren, de Citadel zelf en de vooruitgeschoven verdedigingswerken. Je kunt helemaal rond de stad lopen door groen.

Waarom was er grond waar niets mocht groeien?

Die grond heette de glacis: de open ruimte die de muren aan de buitenkant omringde. In een vestingstad was het streng verboden dat daar een boom groeide of een gebouw verrees, omdat dat een aanvaller dekking zou hebben gegeven en het schootsveld van de verdedigers zou hebben geblokkeerd.

Klopt het dat er herten in de Taconera leven?

Ja, en ook damherten, pauwen en geiten, in de bewaarde gracht van de tuin, in wat werkt als een kleine dierentuin in de openlucht, vrij toegankelijk. Herten in een vestingwerk uit de 18e eeuw, midden in het centrum van een hoofdstad: dat zie je niet op veel plekken.

Kun je de Citadel in?

Ja, het is een openbaar park, vrij toegankelijk. De muren zijn omgevormd tot wandelpad, de grachten staan vol groen en de oude militaire paviljoens zijn verbouwd tot tentoonstellingszalen, met eigen openingstijden. Van de vijf oorspronkelijke bastions zijn er drie over.

Waarom heet het park Media Luna?

Omdat hier in de 18e eeuw een “media luna” lag, een halvemaan: een vooruitgeschoven verdedigingswerk met die kenmerkende vorm, dat de toegang tot de stad beschermde. Net als bij de Taconera en de Citadel komt de naam van het groen rechtstreeks van het vestingwerk dat er stond.

Wat is het beste uitkijkpunt van Pamplona?

Er zijn er twee, aan tegenover elkaar liggende kanten: El rincón del Caballo Blanco, op het bastion van Redín naast de kathedraal, met honderdtachtig graden uitzicht over de Arga; en het Parque de la Media Luna, in het oosten, met de meanders van de rivier en tegenover je de oude binnenstad, hoog op de rand. Beide zijn vrij toegankelijk, en beide zijn op hun mooist bij zonsondergang.

Hoelang doe je over de groene ring?

Over de hele ronde twee tot drie uur, op je gemak wandelend: de Taconera, de Vuelta del Castillo, de Citadel en, aan de andere kant, de Media Luna. Het is vlak en aangenaam, en de Vuelta del Castillo is bovendien de route die de inwoners van Pamplona het meest gebruiken om te sporten.

Praktische informatie

De paradoxAl het groen van Pamplona ligt op militaire grond waar niets mocht groeien.
De TaconeraTuin uit 1830 op de glacis, met edelherten en damherten die in de gracht leven.
De CitadelVijfpuntige ster uit 1571, nu een openbaar park met tentoonstellingszalen.
De Media LunaBalkon van Víctor Eusa, 1935, boven de meanders van de Arga en de oude binnenstad.
De wandelingJe kunt helemaal rond de oude binnenstad lopen door groen, zonder hoogteverschil.
De uitzichtpuntenMedia Luna in het oosten en Caballo Blanco in het noorden. Samen het hele dal.

Op de kaart

🎧 Met Viavoy

Wandel door Pamplona en luister in je eigen tempo

Download Viavoy en wandel offline door Pamplona, wanneer je wilt.

vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Pamplona
Meer over Viavoy →
Viavoy-app

Lees verder

Andere artikelen

Routes

Pamplona in één dag: stadsmuren, drie burgos in onmin en het traject van de encierro te voet

Geschiedenis

De stadsmuren van Pamplona: vijf kilometer, een citadel en een korset dat de stad verstikte

Gastronomie

Eten in Pamplona: de poteo, de txikito en de beste groenten van Spanje

Feesten

Sanfermines: hoe de encierro werkt, stuk voor stuk, en al het andere