De stadsmuren van Pamplona: vijf kilometer, een citadel en een korset dat de stad verstikte
Geschiedenis · Pamplona

De stadsmuren van Pamplona: vijf kilometer, een citadel en een korset dat de stad verstikte

De sleutel van het koninkrijk tegenover Frankrijk, met een van de best bewaarde gebastioneerde vestingwerken van Europa. En een onneembare vesting die met sneeuwballen werd ingenomen.

Leestijd 8 min · Bijgewerkt in 2026
🎧 In de route De Kathedraal, de stadsmuren en het monumentale Pamplona

Pamplona was eeuwenlang een militaire vesting van de allereerste rang, en dat liet haar twee dingen na: een uitzonderlijk erfgoed aan vestingwerken en een stad die tot 1915 niet kon groeien, opgesloten in haar eigen stenen korset. Nu is dat korset haar mooiste wandeling.

De muren zijn met opzet laag, breed en schuin. De artillerie had hoge, dunne muren nutteloos gemaakt, dus stapte men over op constructies die de kanonskogel opvingen in plaats van hem te weerstaan.

Vijf kilometer die je helemaal kunt aflopen

De stadsmuren vormen een van de best bewaarde gebastioneerde vestingwerken van Europa, met zo'n vijf kilometer die je bijna zonder onderbreking kunt aflopen.

Hun stervorm met punten is geen kwestie van esthetiek: de bastions dekken elkaar en schieten langs elkaar, zodat er geen hoek onbewaakt blijft en geen aanvaller de muur kan naderen zonder in een kruisvuur te komen.

Het hoogste punt is het bastion van Redín, opgetrokken rond 1512 aan het front dat naar Frankrijk keek, de kwetsbaarste flank. Dat jaartal valt samen met de verovering van Navarra door Ferdinand de Katholieke, die de stad tot militaire grens van Castilië maakte.

Erboven ligt Rincón del Caballo Blanco, het beste uitkijkpunt van de stad, en als je over de weergang naar beneden loopt, kom je bij het Portal de Francia, uit 1553, de best bewaarde poort van de hele ommuring.

1De stadsmuren: het bastion van Redín

De stadsmuren: het bastion van Redín

📍 Naast de kathedraal

Het hoogste punt van de ommuring, opgetrokken rond 1512 tegenover Frankrijk. De hele ronde duurt ruim anderhalf uur en is de mooiste wandeling van de stad.

2Portal de Francia

Portal de Francia

📍 Noordmuur

Uit 1553, en een zeldzaamheid: het hele mechanisme om de stad af te sluiten is bewaard gebleven, met met spijkers beslagen houten deuren en de uitsparing voor de ophaalbrug.

🎧 Met Viavoy

Ontdek Pamplona in je eigen tempo

Download de app en ontdek Pamplona offline, wanneer je wilt. Loop de wandelroute De Kathedraal, de stadsmuren en het monumentale Pamplona met een lokale gids in je oor.

Meer over Viavoy →

De citadel, en de sneeuwval van 1808

De Citadel liet Filips II in 1571 bouwen door de Italiaanse ingenieur Giacomo Palearo, el Fratín, die een gebastioneerde vijfhoek ontwierp naar het model van Antwerpen, dat toen door heel Europa werd nagevolgd.

De vijf bastions heetten Santa María, Santiago, Real, San Antón en La Victoria. De laatste twee werden vanaf 1888 gesloopt zodat de stad kon uitgroeien naar de Ensanche, de stadsuitbreiding; de andere drie staan er nog.

En ze viel maar één keer, zonder strijd. Op 16 februari 1808 naderden de troepen van Napoleon, toen bondgenoten van Spanje, de poort terwijl ze deden alsof ze een sneeuwballengevecht hielden. Tussen het gelach en de rondvliegende sneeuwballen door leidden ze de schildwachten af, trokken ze hun verborgen wapens en namen ze de vesting in zonder één schot.

Die inname was een van de eerste zetten van de Franse bezetting van Spanje, maanden vóór de opstand van 2 mei. Napoleon maakte zich met list meester van de vestingsteden in het noorden, niet in de strijd.

Het korset, en wat daarna kwam

De keerzijde van zoveel vestingwerk was hard: de stad kon tot iets meer dan honderd jaar geleden niet naar buiten groeien. Opgesloten binnen de ommuring bereikte Pamplona een enorme bevolkingsdichtheid en waren de woonomstandigheden zeer slecht.

In 1915 kwam er toestemming om het zuidfront te slopen, en daar verdwenen muurvakken en bastions. Wat je nu afloopt is de rest, op tijd gered en in 1939 uitgeroepen tot Nationaal Monument.

Op de vrijgekomen grond werd de Segundo Ensanche aangelegd, de tweede stadsuitbreiding: het ordelijke raster van brede straten en afgeschuinde hoeken dat Serapio Esparza in de jaren twintig ontwierp, met de avenida de Carlos III als ruggengraat.

En de grond rond de muren — de glacis, waar niets mocht groeien om de vijand geen beschutting te geven — werd de groene ring: de Jardines de la Taconera, met herten in de gracht, en het Parque de la Media Luna, op een ander verdedigingswerk uit de 18e eeuw.

Dat proces — verouderde vestingwerken die parken werden — herhaalde zich in de 19e eeuw in heel Europa. In Pamplona was het resultaat bijzonder geslaagd, omdat de muur niet helemaal werd gesloopt en de wandeling nog altijd doorloopt.

3Citadel van Pamplona

Citadel van Pamplona

📍 Ten westen van de Ensanche

Vijfpuntige ster uit 1571, nu een openbaar park. Ze viel maar één keer, en dat was met een gespeeld sneeuwballengevecht.

4Jardines de la Taconera

Jardines de la Taconera

📍 Ten westen van de oude binnenstad

Op de militaire glacis, waar vroeger niets mocht groeien. Nu staan er beuken en magnolia's, en leven er herten in de gracht.

Veelgestelde vragen

Hoeveel stadsmuur is er in Pamplona bewaard gebleven?

Zo'n vijf kilometer die je bijna zonder onderbreking kunt aflopen, wat er een van de best bewaarde gebastioneerde vestingwerken van Europa van maakt. Ze werd in 1939 uitgeroepen tot Nationaal Monument, nadat er in 1915 toestemming was gekomen om het zuidfront te slopen zodat de stad kon groeien.

Waarom zijn de muren zo laag?

Omdat ze bedoeld zijn om kanonskogels op te vangen, niet om ze te weerstaan. De buskruitartillerie had hoge, dunne muren nutteloos gemaakt, omdat die bij de inslag instortten, dus stapte men over op lage, dikke, schuine constructies, met hoekige bastions die elkaar dekken en langs elkaar schieten.

Klopt het dat de Citadel door een paar sneeuwballen viel?

Ja. Op 16 februari 1808 naderden de troepen van Napoleon, toen bondgenoten van Spanje, de poort terwijl ze deden alsof ze een sneeuwballengevecht hielden. Tussen het gelach en de rondvliegende sneeuwballen door leidden ze de schildwachten af, trokken ze hun verborgen wapens en namen ze de vesting in zonder één enkel schot.

Wie ontwierp de Citadel?

De Italiaanse ingenieur Giacomo Palearo, bijgenaamd el Fratín, in opdracht van Filips II in 1571. Hij ontwierp een gebastioneerde vijfhoek naar het model van de citadel van Antwerpen, het voorbeeld dat heel Europa navolgde na de komst van de moderne artillerie. Ze geldt als een van de beste van Spanje.

Waarom werd een deel van de muur gesloopt?

Omdat de stad stikte. Eeuwenlang opgesloten binnen haar ommuring had Pamplona een enorme bevolkingsdichtheid bereikt en kon ze niet groeien. In 1915 kwam er toestemming om het zuidfront te slopen, en op die grond werd de Segundo Ensanche aangelegd, het raster van brede straten dat nu het moderne centrum vormt.

Wat is de glacis?

De open, vrijgemaakte grond die de muren aan de buitenkant omringde, waar het streng verboden was dat er iets groeide of werd gebouwd: elke boom of elk gebouw zou een aanvaller dekking hebben gegeven en het schootsveld van de verdedigers hebben geblokkeerd. In Pamplona werd die glacis de Jardines de la Taconera.

Hoelang doe je over een wandeling langs de muren?

Over de hele ronde anderhalf tot twee uur, op je gemak wandelend. Het beste is te beginnen bij het bastion van Redín, naast de kathedraal, langs El rincón del Caballo Blanco te gaan en af te dalen tot het Portal de Francia. Het is vlak, aangenaam en waarschijnlijk de mooiste wandeling van de stad.

Praktische informatie

LengteZo'n vijf kilometer die je bijna zonder onderbreking kunt aflopen. Nationaal monument sinds 1939.
De rondeRuim anderhalf uur. Je begint bij het bastion van Redín en loopt naar beneden tot het Portal de Francia.
Waarom ze laag zijnOm kanonskogels op te vangen: de artillerie had hoge, dunne muren nutteloos gemaakt.
De CitadelVijfpuntige ster van Filips II, 1571. Nu een openbaar park, vrij toegankelijk.
De sloopIn 1915 viel het zuidfront, zodat de stad kon groeien. Daaruit kwam de Segundo Ensanche voort.
De groene ringDe Taconera en de Media Luna, op de glacis en op een ander verdedigingswerk uit de 18e eeuw.

Op de kaart

🎧 Met Viavoy

Wandel door Pamplona en luister in je eigen tempo

Download Viavoy en wandel offline door Pamplona, wanneer je wilt.

vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Pamplona
Meer over Viavoy →
Viavoy-app

Lees verder

Andere artikelen

Routes

Pamplona in één dag: stadsmuren, drie burgos in onmin en het traject van de encierro te voet

Geschiedenis

De drie burgos van Pamplona: drie ommuurde stadjes die elkaar naar het leven stonden

Feesten

Sanfermines: hoe de encierro werkt, stuk voor stuk, en al het andere

Gastronomie

Eten in Pamplona: de poteo, de txikito en de beste groenten van Spanje