Alicante · Τι να δεις

Οι προβλήτες της εξορίας: το Στάνμπρουκ και το Λος Αλμέντρος

Los muelles del exilio: el Stanbrook y Los Almendros

Σε αυτές τις αποβάθρες, στα τέλη του Μαρτίου του 1939, χιλιάδες δημοκρατικοί περίμεναν για μέρες ένα πλοίο που θα τους έβγαζε στην εξορία. Ήρθε μόνο ένα: το Στάνμπρουκ, ένα παλιό αγγλικό καρβουνιάρικο, του οποίου ο καπετάνιος αποφάσισε να παρακούσει τις διαταγές και να πάρει όσους ανθρώπους χωρούσαν. Είναι η πιο σκληρή και η πιο όμορφη ιστορία της πόλης.

Η τελευταία πόλη που έπεσε

Το Αλικάντε ήταν η τελευταία μεγάλη πόλη της Δημοκρατίας που έπεσε. Ενώ η υπόλοιπη Ισπανία ήταν ήδη κατειλημμένη, εδώ συνέχιζαν να αντιστέκονται, και προς αυτό το λιμάνι έτρεξαν όλοι όσοι έφευγαν: έρχονταν από μισή Ισπανία μόνο με τα ρούχα που φορούσαν, με παιδιά στην αγκαλιά, ελπίζοντας να επιβιβαστούν πριν φτάσουν τα στρατεύματα.

Όμως τα πλοία δεν έρχονταν. Οι δυνάμεις που θα μπορούσαν να οργανώσουν μια εκκένωση δεν το έκαναν, και χιλιάδες άνθρωποι στριμώχτηκαν σε αυτές τις αποβάθρες για μέρες, χωρίς φαγητό, χωρίς ύπνο, κοιτάζοντας τον ορίζοντα περιμένοντας ένα πανί.

Στις 28 Μαρτίου εμφανίστηκε το Στάνμπρουκ, ένα βρετανικό καρβουνιάρικο. Ο καπετάνιος του, ο Ουαλός Άρτσιμπαλντ Ντίκσον, αποφάσισε να πάρει όσους ανθρώπους μπορούσε παρά τις αντίθετες διαταγές. Σάλπαρε εκείνη τη νύχτα με 2.638 ανθρώπους στριμωγμένους ακόμη και στο αμπάρι του κάρβουνου, με το πλοίο τόσο βυθισμένο που έμοιαζε έτοιμο να πάει στον πάτο.

Όσοι έμειναν, και ο καπετάνιος

Ήταν το τελευταίο πλοίο που κατάφερε να φύγει. Όσους έμειναν στη στεριά, δεκάδες χιλιάδες, τους συνέλαβαν και τους οδήγησαν σε πρόχειρα στρατόπεδα. Το πιο θλιβερά διάσημο ήταν ένα στα περίχωρα της πόλης, κάτω από κάτι αμυγδαλιές, όπου πέρασαν πείνα και δίψα στο ύπαιθρο για εβδομάδες.

Εκείνο το στρατόπεδο έμεινε στη λογοτεχνία χάρη στον Μαξ Άουμπ, που του αφιέρωσε ένα μυθιστόρημα με τίτλο ακριβώς «Το στρατόπεδο των αμυγδαλιών». Στις σελίδες του βρίσκονται η πείνα, ο φόβος και η αξιοπρέπεια των ανθρώπων που παγιδεύτηκαν στις πύλες μιας θάλασσας που δεν κατάφεραν να διασχίσουν.

Το Στάνμπρουκ έφτασε στο Οράν, στην τότε γαλλική Αλγερία, αλλά η οδύσσεια δεν τελείωσε εκεί: οι αρχές δεν άφησαν τους επιβάτες να αποβιβαστούν και τους κράτησαν σχεδόν έναν μήνα στοιβαγμένους στο πλοίο, μέσα στο λιμάνι, να υποφέρουν από πείνα και ζέστη μπροστά σε μια γη που δεν μπορούσαν να πατήσουν.

Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που κλείνει την ιστορία. Ο Ντίκσον πέθανε μήνες αργότερα, όταν το πλοίο του βυθίστηκε από ένα υποβρύχιο με όλο το πλήρωμα. Όταν η είδηση έφτασε στα στρατόπεδα της εξορίας, εκείνοι οι πρόσφυγες που είχε σώσει τήρησαν ενός λεπτού σιγή γι' αυτόν.

Μη χάσεις

2.638 άνθρωποι σε ένα καρβουνιάρικο

Το Στάνμπρουκ σάλπαρε στις 28 Μαρτίου του 1939 τόσο φορτωμένο που έμοιαζε έτοιμο να βουλιάξει. Ήταν το τελευταίο.

Ο καπετάνιος παράκουσε

Ο Άρτσιμπαλντ Ντίκσον, Ουαλός, αποφάσισε να πάρει όσους ανθρώπους χωρούσαν παρά τις αντίθετες διαταγές.

Το στρατόπεδο των αμυγδαλιών

Όσους έμειναν στη στεριά τους στοίβαξαν κάτω από κάτι αμυγδαλιές. Ο Μαξ Άουμπ του αφιέρωσε ένα μυθιστόρημα.

Ενός λεπτού σιγή

Ο Ντίκσον πέθανε μήνες αργότερα, τορπιλισμένος. Οι πρόσφυγες που έσωσε την τήρησαν γι' αυτόν.

Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Αλικάντε

Η αποβάθρα βρίσκεται στο λιμάνι, αμέσως μετά την Εξπλανάδα, και σήμερα είναι μια λιμενική ζώνη σε πλήρη λειτουργία. Υπάρχει ένα αναμνηστικό μνημείο που θυμίζει το επεισόδιο, αν και χρειάστηκαν δεκαετίες για να τοποθετηθεί.

Είναι μια στάση πέντε λεπτών χωρίς τίποτα μνημειακό να δεις: αυτό που υπάρχει είναι ένα κομμάτι ήρεμο νερό. Το ενδιαφέρον της είναι ακριβώς αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην κοινοτοπία όσων βλέπεις και στο μέγεθος όσων συνέβησαν.

Συμπληρώνεται με δύο ακόμη σημεία της πόλης δεμένα με την ίδια ιστορία: την πλατεία της 25ης Μαΐου και την Κεντρική Αγορά, σκηνικά του βομβαρδισμού του 1938, και την αρένα ταυρομαχιών, που λειτούργησε επίσης ως στρατόπεδο αιχμαλώτων.

Συχνές ερωτήσεις

Πού πήγε το Στάνμπρουκ όλον εκείνο τον κόσμο;

Στο Οράν, στην ακτή της Αλγερίας, τότε γαλλικής. Όμως η οδύσσεια δεν τελείωσε με το σάλπαρισμα. Όταν έφτασαν, οι αρχές δεν τους άφησαν να αποβιβαστούν: κράτησαν εκείνους τους δύο χιλιάδες και κάτι ανθρώπους σχεδόν έναν μήνα στοιβαγμένους στο πλοίο, στο λιμάνι του Οράν, να πεινούν και να ζεσταίνονται μπροστά σε μια γη που δεν πατούσαν. Μετά, πολλούς τους έστειλαν σε στρατόπεδα εργασίας στην έρημο. Η φυγή προς την ελευθερία ήταν, γι' αυτούς, μια άλλη μορφή εγκλεισμού.

Διηγήθηκε κανείς τι έζησαν σε εκείνο το στρατόπεδο;

Ναι, και γι' αυτό δεν ξεχάστηκε. Εκείνο το στρατόπεδο αιχμαλώτων κάτω από τις αμυγδαλιές έμεινε για πάντα στη λογοτεχνία χάρη στον συγγραφέα Μαξ Άουμπ, που του αφιέρωσε ένα μυθιστόρημα με ακριβώς αυτόν τον τίτλο, «Το στρατόπεδο των αμυγδαλιών». Στις σελίδες του άφησε την πείνα, τον φόβο και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων που είχαν παγιδευτεί στις πύλες της εξορίας. Είναι από εκείνα τα βιβλία που σε κάνουν να καταλάβεις από μέσα αυτό που εδώ πια δεν φαίνεται. Αν κάποια μέρα θελήσεις να ρίξεις μια ματιά σε εκείνες τις μέρες, διάβασέ το.

Γιατί συνωστίζονταν εδώ και δεν έφευγαν από αλλού;

Επειδή το Αλικάντε ήταν η τελευταία μεγάλη πόλη που έπεσε. Ενώ η υπόλοιπη Ισπανία ήταν ήδη κατειλημμένη, εδώ η Δημοκρατία αντιστεκόταν ακόμη, και προς τα εδώ έτρεξε όποιος έφευγε. Ήταν τα ιταλικά στρατεύματα του Φράνκο αυτά που μπήκαν να την καταλάβουν, μόλις δυο μέρες πριν ο πόλεμος κηρυχθεί επίσημα λήξας. Γι' αυτό αυτή η αποβάθρα ήταν, σχεδόν, η τελευταία ελεύθερη γωνιά όλης της σύγκρουσης.

Ανακάλυψε την πόλη Alicante και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό

Γύρισέ την με ντόπιους ξεναγούς, με τον δικό σου ρυθμό και χωρίς σύνδεση.

Εφαρμογή Viavoy

Άλλα μέρη στην πόλη Alicante

Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης MACA

Αρχαιολογικό Μουσείο MARQ

Κεντρική Αγορά

Μουσείο Καλών Τεχνών MUBAG

Πάρκο Καναλέχας

Πάρκο Μόντε Τοσσάλ