De twee kathedralen van Salamanca: gotiek, romaans en een astronaut
Twee complete gebouwen uit verschillende tijden, tegen elkaar aan gebouwd en met een gedeelde muur, met één toegangskaartje. Waar de astronaut zit, wat de Torre del Gallo is en waarom de klim naar Ieronimus de moeite loont.
Salamanca heeft niet één kathedraal: het heeft er twee, tegen elkaar aan, met een gedeelde muur, die werken als één gebouw met één ingang. De oude is romaans uit de 12e eeuw; aan de nieuwe werd begonnen in 1513 en ze werd voltooid in 1733. En ze bleven allebei bestaan omdat de oude in gebruik bleef zolang de nieuwe werd gebouwd, en toen de nieuwe klaar was, had niemand nog de moed om de andere af te breken.
De astronaut zit op de Puerta de Ramos van de Nieuwe Kathedraal, het portaal aan het plein, links en vrij hoog. Steenhouwer Miguel Romero hakte hem uit bij de restauratie van 1992.
De Nieuwe: gotiek buiten haar tijd
En met opzet, niet uit achterstand.
Er werd mee begonnen in 1513, toen de renaissance in Italië nog geen eeuw oud was en Spanje nauwelijks had bereikt, en toch koos Salamanca voor de gotiek. Het was geen onwetendheid: dat was de stijl die bij een kathedraal hoorde, terwijl de renaissance nog werd gezien als iets voor paleizen. Het ontwerp was van Juan Gil de Hontañón en werd voortgezet door zijn zoon Rodrigo.
Het resultaat zijn drie beuken van aanzienlijke hoogte, met zeer bewerkte kruisribgewelven waarvan de ribben elkaar kruisen in stervormen, en een ruimtelijkheid die indruk maakt, ook als je uit andere grote kathedralen komt. De vieringtoren en de klokkentoren werden al in barokstijl afgewerkt, twee eeuwen na het begin.
De noordgevel, die met de Puerta de Ramos, is een plateresk vlak dat tot op de laatste centimeter is bewerkt, met scènes uit de Passie en een ornamentele dichtheid waarin je blik moeilijk houvast vindt. Het is een van de grote portalen van de Spaanse 16e eeuw.
En op een van de archivolten zit de astronaut, in zijn ruimtepak, en vlakbij een draak die een ijsje eet. Ze zijn geen onverklaarbare anomalie: ze zijn de gildehandtekening van de restauratie van 1992, een oude gewoonte waardoor je over vijf eeuwen nog kunt zien welk deel origineel is en welk opnieuw werd gemaakt.
Toegang rond de € 10, inclusief de Oude Kathedraal. Zoek het spoor van de aardbeving van Lissabon van 1755, die de toren deed scheuren en dwong om de voet ervan massief op te vullen: daarom is hij nu veel dikker dan het oorspronkelijke ontwerp voorzag.
Hij zit links en vrij hoog, en zonder dat iemand hem aanwijst is hij moeilijk te zien. De traditie om restauraties te signeren met een eigentijds element is oud en volkomen aanvaard: een stier in de 16e eeuw, een astronaut in de 20e.
Je komt erin vanuit de nieuwe, via een paar treden omlaag, en de overgang is brutaal: van de hoogte en het licht van de late gotiek kom je in een lagere, donkerdere en veel compactere ruimte. Het is een van de best bewaarde romaanse kathedralen van Spanje.
Het hoofdstuk zit in de apsis: een retabel uit het midden van de 15e eeuw met drieënvijftig panelen, beschilderd op een gouden ondergrond, het werk van Nicolás Florentino, die scène na scène het leven van Christus en van de Maagd vertellen. Het is een van de meest complete ensembles van gotische schilderkunst die bewaard zijn gebleven.
Daarboven, over de halve koepel van de apsis, een enorm fresco van het Laatste Oordeel van dezelfde kunstenaar, met een hel die met aanzienlijke rauwheid is uitgewerkt. Wie die twee samen ziet — het geordende verhaal onderaan, de waarschuwing erboven — begrijpt hoe een middeleeuwse kerk communiceerde met mensen die niet konden lezen.
En dan is er de Torre del Gallo, de vieringtoren, die je van buitenaf ziet. Het is een geribde koepel op een tamboer met twee rijen vensters, bedekt met stenen schubben, met een duidelijke Byzantijnse invloed. Zijn naaste verwanten staan in Zamora en in Toro.
Ieronimus, het bezoek dat bijna niemand doet
Het is een route door de hoogten van de twee kathedralen die gebruikmaakt van de dienstgangen in de dikte van de muren, oorspronkelijk bedoeld voor het onderhoud van glas-in-loodramen en daken. Je loopt door smalle gangen, steekt tribunes over en kijkt de beuken in vanaf een hoogte waarvandaan je ze nooit ziet.
Dat gezichtspunt verandert alles. De kruisribgewelven zie je van dichtbij, met hun ribben en hun sluitstenen, en vanaf een van de tribunes zie je de romaanse vieringtoren van de oude kathedraal vanuit een hoek die op straatniveau onmogelijk is. Daarna kom je naar buiten op de terrassen boven de daken.
De naam komt van bisschop Jerónimo de Perigord, de eerste bisschop van het opnieuw bevolkte Salamanca en biechtvader van El Cid. Het toegangskaartje staat los van dat van de kathedralen, kost rond de vier euro en het bezoek duurt ruim een uur.
En aan deze torens is een traditie verbonden die nog leeft. De aardbeving van Lissabon van 1755 deed de toren van de kathedraal scheuren en dwong tot versterking. Sindsdien klimt elk jaar op 31 oktober een inwoner in charro-klederdracht naar boven, speelt op fluit en trommel en bedankt dat de stad standhield. Hij wordt de Mariquelo genoemd.
In een kapel van de kloostergang staat een middeleeuws pijporgel, een van de oudste van Europa die nog bespeeld kunnen worden. Ga naar buiten naar het Patio Chico, het pleintje erachter: daar heb je het mooiste zicht op de Torre del Gallo en het is een van de rustigste hoekjes van de oude binnenstad.
Ruim een uur, met trappen verdeeld over stukken en overlopen, dus het is geen doorlopende klim. Er zijn wel smalle doorgangen en hier en daar een stuk op hoogte: niet geschikt bij claustrofobie of ernstige hoogtevrees. Het best aan het eind van de middag, met de steen in gloed.
Tegenover de Nieuwe Kathedraal, een sober neoclassicistisch gebouw met een portiek van reusachtige Ionische zuilen, dat verrast in een stad die tot op de laatste centimeter is bewerkt. Het plein ervoor, met bomen en bankjes, is een van de beste plekken in de oude binnenstad om laat op de dag te gaan zitten.
Omdat de oude voor de eredienst in gebruik bleef terwijl de nieuwe werd gebouwd, tussen 1513 en 1733, en toen de nieuwe klaar was, had niemand nog de moed om een romaans gebouw uit de 12e eeuw in goede staat af te breken. Ze bleven tegen elkaar aan staan, met een gedeelde muur, en vormen nu één geheel met één toegangskaartje.
Waar zit de astronaut?
Op de Nieuwe Kathedraal, op een archivolt van de Puerta de Ramos, de gevel aan het plein, links en vrij hoog. Vlakbij zit een draak die een ijsje eet. Steenhouwer Miguel Romero hakte ze uit bij de restauratie van 1992, volgens de gildegewoonte om ingrepen te signeren met een eigentijds element.
Wat is de Torre del Gallo?
De vieringtoren van de Oude Kathedraal: een geribde koepel op een tamboer met twee rijen vensters, bedekt met stenen schubben, met een duidelijke Byzantijnse invloed die waarschijnlijk via Aquitanië binnenkwam. Zijn naaste verwanten staan in Zamora en in Toro.
Is Ieronimus de moeite waard?
Zeker, en van de belangrijke bezoeken is het het minst gedane. De route gaat door de hoogten van de twee kathedralen via de dienstgangen in de dikte van de muren, met de gewelven van dichtbij en aan het eind de terrassen buiten. Apart toegangskaartje, rond de vier euro, en ruim een uur lopen.
Wat is de Mariquelo?
Elk jaar op 31 oktober, de verjaardag van de aardbeving van Lissabon van 1755 die de toren van de kathedraal deed scheuren, klimt een inwoner in charro-klederdracht naar boven, speelt op fluit en trommel en bedankt dat het gebouw en de stad standhielden. De traditie raakte decennialang in onbruik en werd in de jaren zeventig nieuw leven ingeblazen.
Kun je er maar één van de twee bezoeken?
Nee, het kaartje is gezamenlijk en geeft toegang tot allebei. Wat je wel moet beslissen, is de volgorde: eerst de Nieuwe binnengaan en daarna afdalen naar de Oude geeft het volledige contrast, van de hoogte en het licht van de late gotiek naar de dichtheid en het halfduister van het romaans uit de 12e eeuw.
Praktische informatie
WaarPlaza de Anaya, op 5 minuten van de Plaza Mayor en 2 van het Patio de Escuelas.
ToegangRond de € 10 voor de twee kathedralen met één kaartje. Ieronimus is apart, ongeveer € 4.
DuurEen uur voor de twee kathedralen; nog ruim een uur als je Ieronimus doet.
De astronautPuerta de Ramos, het portaal aan het plein, links en vrij hoog.
Niet missenHet Patio Chico, erachter, voor het zicht op de Torre del Gallo. Het is gratis en heel rustig.
Beste tijdstipEind van de middag voor Ieronimus: vanaf de terrassen zie je de gouden steen gloeien.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Salamanca en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Salamanca, wanneer je wilt.
vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Salamanca