Na zoveel steen die tot op de laatste centimeter is bewerkt, brengt dit gebouw je van je stuk: het is onversierd. Een neoclassieke gevel met een portiek van reusachtige Ionische zuilen, zonder één groteske of medaillon, pal tegenover de Nieuwe Kathedraal. Het is wat er over is van het Colegio Mayor de San Bartolomé, gesticht in 1401, het oudste van de universitaire colegios mayores van Spanje.
De colegios mayores, en de macht die ze hadden
Een colegio mayor was geen studentenhuis in de huidige betekenis: het was een instelling met eigen inkomsten, statuten en autonomie, die een heel klein aantal beursstudenten selecteerde en hun huisvesting, kost en een netwerk van contacten voor het hele leven gaf.
Uit deze colleges kwamen eeuwenlang de bisschoppen, de rechters van de koninklijke gerechtshoven en de hoge ambtenaren van het Castiliaanse bestuur. Wie student van San Bartolomé was, had zijn toekomst geregeld, en de strijd om de plaatsen was meedogenloos.
Het oorspronkelijke middeleeuwse gebouw werd in de 18e eeuw volledig vervangen, toen de neoclassieke smaak de barok had verdrongen. Daarom lijkt dit paleis op niets in de omgeving: het komt uit een andere tijd en een andere denkwereld, en dat verschil maakt het interessant binnen het geheel.
Een portiek die je vanaf het hele plein ziet
De gevel kreeg een brede trap en een portiek van vier Ionische zuilen in kolossale orde, die beide verdiepingen omvatten. Het is de taal van een klassieke tempel, toegepast op een burgerlijk gebouw, en in 1760 was het de hoogste uitdrukking van moderniteit en rationaliteit tegenover de overladen barok.
Binnen heeft de patio een monumentale stenen trap en een smeedijzeren balustrade die het zien waard is. Het gebouw huisvest vandaag de Faculteit Filologie van de Universiteit van Salamanca, dus het is een ruimte die in gebruik is, en geen monument om te bezoeken in de gebruikelijke zin.
Ernaast liggen de Hospedería de Anaya, met haar patio en haar stallen, en de kerk San Sebastián. Het geheel sluit de Plaza de Anaya aan de zuidkant af, een van de aangenaamste plekken van de oude binnenstad, met bomen en bankjes tegenover de Nieuwe Kathedraal.
Niet te missen
Onversierd, in een gebeeldhouwde stad
Zuiver neoclassicisme tegenover de Nieuwe Kathedraal: in 1760 was die kaalheid het toppunt van moderniteit tegenover de barok.
Het oudste colegio mayor
San Bartolomé, gesticht in 1401. Eeuwenlang kwamen er bisschoppen en hoge ambtenaren van het Castiliaanse bestuur uit voort.
Zuilen in kolossale orde
De vier Ionische zuilen van de portiek omvatten beide verdiepingen. De taal van een klassieke tempel, toegepast op een burgerlijk gebouw.
Vandaag een faculteit
Het huisvest Filologie, dus het is een ruimte in gebruik. Tijdens de collegeuren kun je de patio in, met discretie.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Het staat aan de Plaza de Anaya, tussen het Patio de Escuelas en de Nieuwe Kathedraal, op twee minuten van allebei. Het is een verplichte doorgang op elke route langs de universiteit en de kathedralen.
Als bezoek van binnen is het beperkt, want het is een faculteit in bedrijf: tijdens de collegeuren kun je de hal en de patio in, met discretie. Wat altijd de moeite loont, zijn de buitenkant en het plein.
Op het plein staat een buste van Unamuno, die rector van deze universiteit was, en het is een van de beste plekken van de oude binnenstad om te gaan zitten. Laat in de middag, met de gevel van de kathedraal ertegenover in het lage licht, is het waarschijnlijk het aangenaamste punt van Salamanca.
Veelgestelde vragen
Waren er meer zo machtige colleges als dit?
Vier in totaal, de zogeheten Colegios Mayores, en ze waren een echte macht. Dit van San Bartolomé was het eerste, en daarna kwamen dat van Cuenca, Oviedo en Fonseca. Met de tijd werden ze een soort gesloten clans die onderling de beste posten van de Kerk en de Staat verdeelden, tot koning Karel III, in de achttiende eeuw, er genoeg van kreeg en ze grondig hervormde. Ze werden geboren om talent te stimuleren en eindigden als een club van privileges.
Liet de aardbeving van Lissabon meer littekens achter in Salamanca?
Dat geloof je niet. Die beving van 1755 kwam met kracht tot hier en liet scheuren in de toren van de Nieuwe Kathedraal. Sindsdien bestaat er een prachtige gewoonte: elk jaar klimt een inwoner van Salamanca met de bijnaam “el Mariquelo” tot helemaal boven in de toren, terwijl hij de tamboril bespeelt, om te danken dat die dag niet alles instortte. Een belofte die generatie na generatie wordt herhaald. Kijk hoe een ramp uiteindelijk veranderde in feest en dankbaarheid.
