Het is het invloedrijkste renaissancepaleis van Spanje, en er werd maar een kwart van gebouwd. Het oorspronkelijke ontwerp voorzag in een vierkant gebouw met vier torens en een binnenplaats in het midden; er verrees één vleugel en de rest werd opgegeven. Dat fragment, met zijn twee torens, zijn opengewerkte bovengalerij en zijn kam van schoorstenen, werd het model dat tientallen Castiliaanse paleizen daarna kopieerden.
Een kwart ontwerp
De derde graaf van Monterrey begon er rond 1539 aan, en het ontwerp is van Rodrigo Gil de Hontañón, dezelfde architect als die van de Nieuwe Kathedraal en van een groot deel van de platereske stijl van Salamanca. Het plan was een vierkant blok met een toren op elke hoek en een binnenplaats in het midden.
Alleen de noordvleugel werd uitgevoerd, met twee van de vier torens, en het werk stopte bij gebrek aan geld. Wat nu een lange, evenwichtige gevel lijkt, is in werkelijkheid een zijkant, en het gebouw bleef zonder de binnenplaats en het volume die het zin gaven.
De paradox is dat het fragment beter werkte dan het geplande geheel. De combinatie van een massief onderste deel, een opengewerkte bovengalerij en een bekroning met een kam bleek zo doeltreffend dat ze een type werd, en ze werd de eeuw daarna in heel Castilië herhaald.
De bovengalerij en de schoorstenen
Het beslissende element is de galerij op de bovenverdieping: een doorlopende reeks gedrukte bogen die het hele bovendeel lichter maakt en de gebruikelijke zwaarte van de Castiliaanse adellijke architectuur doorbreekt. Daaronder is de muur vrijwel glad, wat het contrast versterkt.
Erboven loopt een opengewerkte kam die het gebouw bekroont als kant van steen, en daartussen rijzen de schoorstenen op, behandeld als stukken architectuur en niet als dienstelementen: elke schoorsteen is bewerkt en gecomponeerd alsof het een kleine tempel was.
Die behandeling van de daklijn is het meest Italiaanse aan het gebouw en wat het meest werd gekopieerd. In een land waar daken meestal zonder verdere gedachte werden afgewerkt, was het een nieuw idee om te besluiten dat het silhouet tegen de lucht deel uitmaakte van het ontwerp.
Niet te missen
Er werd maar één vleugel gebouwd
Het ontwerp voorzag in een vierkant blok met vier torens en een binnenplaats. Er werd een kwart van gebouwd en de rest werd opgegeven.
Het fragment werd het model
Massief onderste deel, opengewerkte bovengalerij en kam: dat schema werd de eeuw daarna in heel Castilië gekopieerd.
De schoorstenen zijn architectuur
Elke schoorsteen is bewerkt en gecomponeerd als een kleine tempel. Besluiten dat het silhouet tegen de lucht ertoe deed, was een nieuw idee.
Ontworpen door Gil de Hontañón
Dezelfde architect als die van de Nieuwe Kathedraal en van een groot deel van de platereske stijl van Salamanca. Begonnen rond 1539.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Het staat aan het plein dat zijn naam draagt, op vijf minuten van de Plaza Mayor, naast het klooster van de Ursulinen en op een paar stappen van de Casa de las Muertes en de Plaza de los Bandos. In die hele noordelijke zone is het adellijke Salamanca geconcentreerd.
Het is eigendom van het huis Alba en was lange tijd niet te bezoeken. Sinds een paar jaar gaat het in bepaalde tijdvakken open voor het publiek, met een rondleiding, en zie je een aantal zalen met meubilair, wandtapijten en schilderijen uit de familiecollectie. De openingstijden zijn beperkt.
Ook als je niet naar binnen gaat, is de buitenkant op zichzelf al de moeite waard, en je bekijkt hem het best vanaf de tegenoverliggende hoek van het plein, om het hele silhouet te zien, met de torens en de schoorstenen afgetekend tegen de lucht. Laat in de middag doet de steen zijn werk.
Veelgestelde vragen
Wie was Rodrigo Gil de Hontañón?
Een van de grootste architecten die Spanje heeft voortgebracht, zoon van een andere geniale steenhouwer. Behalve dit paleis was hij hoofdmeester van de Nieuwe Kathedraal van Salamanca en had hij de hand in het halve Castilië. En hij bouwde niet alleen: hij schreef een verhandeling met zijn eigen regels om gewelven te berekenen, iets zeer zeldzaams in die tijd. Hem je huis laten tekenen was als vandaag de beste architect van de wereld contracteren.
En hoe belandde het in handen van het Huis Alba?
Door het eeuwige spel van de grote adel: huwelijken en erfenissen. Met de eeuwen kwamen het graafschap Monterrey en alles wat erbij hoorde bij het Huis Alba terecht. En daar heb je een merkwaardig record: de hertogen van Alba verzamelden in de loop van de geschiedenis zoveel titels dat ze tot op de dag van vandaag behoren tot de mensen met de meeste adellijke namen van de hele wereld. Salamanca dankt hun een van zijn mooiste paleizen.
