Salamanca · Wat te zien

Universiteit van Salamanca

Universidad de Salamanca

Alfons IX stichtte haar in 1218 en ze is de oudste nog werkende universiteit van Spanje en een van de oudste ter wereld. Maar wat indruk maakt als je binnenkomt, zijn niet de jaartallen: het is een stenen collegezaal met lange banken van ruw hout, zonder rugleuning, uitgesleten door generaties studenten die aantekeningen maakten op hun knieën. Ze heet Aula Fray Luis de León en is nog precies zoals ze was.

“Decíamos ayer”

In die zaal doceerde Fray Luis de León, theoloog en dichter, tot de Inquisitie hem bijna vijf jaar opsloot omdat hij het Hooglied in het Castiliaans had vertaald, iets wat toen verboden was. Toen hij werd vrijgesproken en in dezelfde zaal terugkeerde, begon hij volgens de traditie zijn les met twee woorden: “Decíamos ayer”, zoals we gisteren zeiden.

De uitspraak is waarschijnlijk apocrief en komt niet voor in bronnen uit die tijd, maar ze is het motto van het huis geworden en vat vrij goed samen wat de instelling over zichzelf wil zeggen: continuïteit boven onderbrekingen.

De zaal is van een absolute soberheid: houten banken zonder rugleuning, een verhoogde katheder en een houten plafond. Er is geen enkele versiering. Die kaalheid maakt haar indrukwekkend, want ze laat zien dat wat ertoe deed in de lucht gebeurde, niet op de muren.

De School van Salamanca en de bibliotheek

In de 16e eeuw formuleerde een groep theologen en juristen van deze universiteit – Francisco de Vitoria, Domingo de Soto, Francisco Suárez – hier ideeën die aan de basis liggen van het moderne internationaal recht: dat alle volken rechten hebben, ongeacht hun godsdienst, dat oorlog een rechtvaardige reden nodig heeft en dat geen enkele macht zich bewoonde gebieden kan toe-eigenen alleen omdat ze ze heeft ontdekt.

Die stellingen werden naar voren gebracht midden in het debat over de verovering van Amerika en hadden echte juridische gevolgen. Het is waarschijnlijk de belangrijkste intellectuele bijdrage die ooit uit een Spaanse universiteit is voortgekomen, en die ontstond in deze zalen.

Het bezoek omvat ook de Biblioteca Antigua, de oude bibliotheek, die je vanuit de deuropening bekijkt zonder naar binnen te kunnen: houten kasten tot aan het plafond, zo'n veertigduizend oude banden en een sfeer die ontzag inboezemt. En de kloostergang, met de trap van de universiteit, waarvan de reliëfs wereldlijke onderwerpen tonen, ongebruikelijk in een gebouw van dit karakter.

Niet te missen

De Aula Fray Luis de León

Lange banken zonder rugleuning, uitgesleten door generaties. Nog precies zoals ze was, zonder enige versiering.

De School van Salamanca

Vitoria en Suárez formuleerden hier de grondslagen van het internationaal recht tijdens het debat over de verovering van Amerika.

De Biblioteca Antigua

Zo'n veertigduizend oude banden in kasten tot aan het plafond. Je bekijkt haar vanuit de deuropening, zonder naar binnen te gaan.

De rode vítores

De opschriften op de muren vieren promoties, en ze werden geschilderd met stierenbloed gemengd met olie.

Hoe het past in je bezoek aan Salamanca

Je gaat naar binnen vanaf het Patio de Escuelas, onder de platereske gevel door waarop de kikker zit. Met het kaartje kom je in de kloostergang, de historische collegezalen, de kapel en de bibliotheek, en het bezoek duurt zo'n veertig minuten.

Ertegenover liggen de Escuelas Menores, met de Cielo de Salamanca, de hemel van Salamanca, en meestal horen ze bij hetzelfde kaartje. Op een paar stappen liggen het Palacio de Anaya en de twee kathedralen.

Een detail dat je overal ziet en dat je moet leren lezen: de rode opschriften op de muren, met het woord “Víctor” en een paar initialen. Dat zijn de vítores, de manier waarop werd gevierd dat iemand de doctorstitel behaalde, en ze werden geschilderd met stierenbloed gemengd met olie.

Veelgestelde vragen

Klopt dat gezegde dat Salamanca niet geeft wat de natuur niet geeft?

Ha, ja, en we zeggen het met trots en een snuifje spot. In het Latijn klinkt het rond: “Quod natura non dat, Salmantica non praestat”. Het komt erop neer dat deze universiteit je leert wat je maar wilt leren, alle wetenschappen van de wereld... maar als je zonder hoofd komt, kan zelfs Salamanca het je niet geven. Dus: het talent moet je van thuis meebrengen; de rest geven wij je. Acht eeuwen lang dezelfde les met een knipoog.

Waar diende de eerste grammatica van het Castiliaans voor?

Hier is een prachtig tafereel. Ze vertellen dat toen het werk aan koningin Isabella werd gepresenteerd, zij vroeg waar in godsnaam het goed voor was een taal te ordenen die iedereen al sprak. En men antwoordde haar dat de taal altijd de metgezel van het rijk was geweest: haar vastleggen en onderwijzen was de manier om haar stevig naar de nieuwe landen te brengen die zich aan de andere kant van de zee openden. Dat boekje was geen gril van geleerden, het was een instrument van de Staat.

Konden vrouwen in die tijd studeren of lesgeven?

Bijna nooit, en daarom fascineert dit geval me. Rond 1508 is er bericht van een jonge vrouw, Luisa de Medrano, die les gaf aan deze zelfde universiteit; voor veel historici de eerste vrouw die doceerde aan een Europese universiteit. Een humanist van het hof hoorde haar en liet verbaasd opschrijven hoe mooi en welsprekend ze was. Een stralende uitzondering in een wereld die alleen uit mannen en soutanes bestond.

Ontdek Salamanca en luister in je eigen tempo

Universiteit van Salamanca maakt deel uit van onze tour De Universiteit en de Escuelas: de gouden steen van de kennis.

Viavoy-app

Andere plekken in Salamanca

Verraco van de Romeinse brug

Casa de las Conchas

Casa de las Muertes

Casa Lis

Nieuwe Kathedraal van Salamanca

Oude Kathedraal van Salamanca