Hallo! Ik ben Daan en ik ben je stem op deze wandeling door het Pamplona van de Sanfermines, de stad die de wereld denkt te kennen alleen van de encierro, het stierenrennen, en die — dat verzeker ik je — veel meer is.
Overzicht
We lopen de route van de stieren precies zoals zij hem rennen: langs de kerk van San Lorenzo en haar vergulde kapel, de helling van Santo Domingo waar alles begint, het stadhuis van de chupinazo — het vuurpijltje dat het feest opent —, het legendarische rechte stuk van de calle Estafeta, de arena en de Plaza del Castillo. Want negen dagen per jaar besluit deze stad de levendigste ter wereld te zijn, en vandaag ga je begrijpen waarom.
En nog iets: de kerk van San Lorenzo met haar kapel van San Fermín, de arena van Pamplona en de kerk van San Nicolás hebben binnen hun eigen volledige audiogids, bij deze wandeling inbegrepen: bij aankomst tik je en ga je naar binnen. Onze wandeling begint in de calle Mayor.
We gaan beginnen.
Route
Je loopt door een lange, rechte straat die de oude binnenstad van begin tot eind doorsnijdt. Het is de Calle Mayor, en haar naam bedriegt niet: eeuwenlang was ze de hoofdslagader van Pamplona, de weg waarlangs alles binnenkwam en wegging: koopwaar, gezagsdragers, processies.
Voor je staat de kerk van San Lorenzo, een stenen kerk midden in de oude binnenstad die in een vergulde kapel de heilige bewaart naar wie het beroemdste feest van Spanje is genoemd: San Fermín. Voordat je aan het traject van de encierro, het stierenrennen, begint, kijk dan wat ze van binnen verbergt.
- 3
Gigantes y Cabezudos
Stel je deze straat voor bij zonsopgang tijdens de feesten: erdoor dansen acht figuren van meer dan vier meter, die om hun eigen as draaien op de klanken van de gaita. Dat zijn de Gigantes, vier koningen en vier koninginnen die de continenten voorstellen, in achttienhonderdzestig gemaakt door Tadeo Amorena.
Blijf staan boven aan een smalle, met keien geplaveide helling met aan één kant een lange muur. Je staat op de Cuesta de Santo Domingo, en dit is de exacte plek waar elke ochtend van zeven tot veertien juli de encierro begint. Achter je de poort die om acht uur opengaat; voor je de afdaling.
- 5
De nis van San Fermín
Kijk naar het begin van de Cuesta de Santo Domingo: daar zit een nis met het beeld van de heilige.
- 6
De corrales en de encierrillo
Hier zijn de corrales, de hokken waar de stieren de nacht doorbrengen voordat ze gaan rennen. En er is een ritueel dat bijna niemand te zien krijgt: het encierrillo.
Er opent zich voor je een beschut plein dat wordt beheerst door een gevel die op een taart van steen lijkt: zuilen, balkons, klokken, vlaggen en een bekroning vol figuren.
- 8
El Riau-Riau
Op dit stadhuisplein beleefde Pamplona nog een ritueel dat nu bijna verloren is: de Riau-Riau.
- 9
Calle Mercaderes
Je staat in een korte straat die als scharnier dient in het traject van de encierro. Het is de Calle Mercaderes, en hoewel ze maar een paar meter lang is, vertelt ze veel.
- 10
De bocht van Mercaderes
Hier is ze: de bocht van Mercaderes. Een draai van bijna negentig graden waar de stieren, in volle vaart, niet op tijd kunnen remmen. Ze glijden over de kasseien, hun poten schieten weg en ze botsen tegen de muur aan de overkant, die daarom elke ochtend wordt bekleed met matrassen en schuimplaten.
Voor je opent zich een heel lang en smal recht stuk, met aan weerszijden balkons die omhoogrijzen als een kloof van steen. Het is de Calle Estafeta, en voor veel lopers is dit de echte encierro, het mythische stuk, waar ze evenveel van dromen als voor vrezen.
- 12
De omheining
Kijk naar de regelmatige gaten in de grond en in de gevels: die zijn voor de omheining. Elke ochtend in de vroege uurtjes, vóór de encierro, zet een ploeg met de hand een dubbele houten afrastering op, duizenden genummerde stukken die het traject afsluiten.
- 13
De balkons van de Estafeta
Kijk omhoog naar de balkons van de Calle Estafeta. Ze zijn niet alleen decor: tijdens de feesten worden ze verhuurd, en niet goedkoop, om de encierro van bovenaf voorbij te zien komen in nauwelijks een paar duizelingwekkende seconden.
- 14
Bodegón Sarría
Halverwege de Calle Estafeta, op de nummers vijftig en tweeënvijftig, ontvangt je een bar waar hele hammen aan hangen en een geur van gedroogde ham die je doet stilstaan.
- 15
Het traject bij Telefónica
Aan het eind van het rechte stuk van de Estafeta wordt de straat breder: het is het stuk van Telefónica, zo genoemd naar het oude gebouw van het bedrijf. Door zijn breedte lijkt het makkelijker, maar het bedriegt.
- 16
De callejón
Nu wordt de straat ineens smal en zakt ze weg in een korte, donkere tunnel: het is het callejón, de opening waardoor de encierro de stierenarena binnenkomt. Het is het verraderlijkste punt van allemaal.
Hier eindigt de encierro: de grote stierenarena van Pamplona, een van de grootste arena's ter wereld, in 1922 gebouwd door de architect Francisco Urcola.
- 18
De buste van Hemingway
Zoek, naast de muur van de stierenarena, op de promenade die zijn naam draagt, een bronzen buste met baard en een harde blik. Het is Ernest Hemingway. In negentienhonderdzesentwintig publiceerde hij “Fiesta”, een roman die hier speelt en San Fermín over de hele wereld bekend maakte.
Voor je staat een bevroren scène in volle vlucht: een lawine van brons, stieren en mannen door elkaar, hoorns, armen, lichamen die in de lucht hangen. Het is het Monument voor de Encierro, en er is geen betere manier om in één oogopslag te begrijpen wat deze race betekent.
- 20
De peñas en de charangas
Als je ineens trompetten en bassdrums hoort die de straat doen daveren, zijn dat de peñas: de feestgroepen van Pamplona, elk met zijn eigen kleur, zijn spandoek en zijn charanga, de blaaskapel. Zij zorgen voor de soundtrack van het feest, vullen zingend de tribunes en komen op alle uren de straat op.
Blijf staan voor San Nicolás, een van de oudste kerken van Pamplona, met die stevige toren die meer op een kasteel lijkt dan op een kerk.
- 22
Café Iruña
Midden in de salon van de stad, op nummer vierenveertig van de Plaza del Castillo, schitteren de spiegels, de zuilen en de lampen van een café dat lijkt stilgezet in achttienhonderdachtentachtig, het jaar waarin het opende. Het is het Café Iruña, het beroemdste van Pamplona.
Je staat in de grote salon van Pamplona: de Plaza del Castillo. Adem diep in en kijk om je heen, bijna veertienduizend vierkante meter omringd door arcades, cafés met een lange traditie en gelijkmatige balkons, met het leven van de stad dat langzaam ronddraait onder de bomen.
