Είναι μάλλον η πιο φωτογραφημένη γωνιά της συνοικίας Σάντα Κρους και επίσης μία από τις πιο απατηλές: η πλατεία που μοιάζει μεσαιωνική έχει, στη σημερινή της όψη, λίγο περισσότερα από εκατό χρόνια. Νεραντζιές, πάγκοι από πλακάκια, ένα σιντριβάνι στο κέντρο, σφυρήλατα φανάρια και σχεδόν πάντα μια κιθάρα να παίζει σε κάποια γωνία. Όλα είναι φτιαγμένα για να καθίσεις, και για μία φορά αξίζει να υπακούσεις: οι κεραμικοί πάγκοι είναι εκεί γι' αυτό, και το καλύτερο σχέδιο στη Δόνια Ελβίρα είναι να μείνεις ακίνητος είκοσι λεπτά.
Ένα υπαίθριο θέατρο κάτω από τις νεραντζιές
Πριν γίνει πλατεία, αυτό το οικόπεδο ήταν η αυλή του σπιτιού των δουκών του Μπέχαρ, και σε αυτήν στήθηκε ένα από τα «κορράλ ντε κομέδιας» της Σεβίλλης, υπαίθρια θέατρα όπου οι παραστάσεις δίνονταν πάνω σε εξέδρα, με το κοινό όρθιο στην αυλή και τους γείτονες να κοιτάζουν από τα μπαλκόνια. Σε χώρους ακριβώς σαν αυτόν επαγγελματοποιήθηκε το ισπανικό θέατρο του Χρυσού Αιώνα.
Από σκηνές αυτού του είδους πέρασε ο Λόπε δε Ρουέδα, Σεβιλλιάνος, σφυρηλάτης φύλλων χρυσού στο επάγγελμα και πατέρας του περιοδεύοντος θεάτρου στην Ισπανία, που ο Θερβάντες τον θυμόταν από παιδί με θαυμασμό. Η Σεβίλλη ήταν εκείνα τα χρόνια θεατρική πρωτεύουσα πρώτης γραμμής, απλώς επειδή ήταν η πιο πλούσια και η πιο πυκνοκατοικημένη πόλη του βασιλείου.
Το όνομα της πλατείας δεν προέρχεται από τη μυθοπλασία, όσο κι αν πολλοί το πιστεύουν: δεν είναι η Δόνια Ελβίρα που την εξαπάτησε ο Δον Ζουάν και που στην όπερα του Μότσαρτ κυνηγά τον αποπλανητή για μισή παράσταση, αλλά η Ελβίρα ντε Αγιάλα, κόρη του καγκελαρίου Πέδρο Λόπεθ ντε Αγιάλα, που είχε εδώ το παλάτι της αφού πήρε τα οικόπεδα της παλιάς εβραϊκής συνοικίας. Όλη η πλατεία, στην ουσία, είναι ένα σκηνικό πάνω σε ένα σκηνικό.
Η συνοικία που επινοήθηκε το 1929
Καλό είναι να το ξέρεις για να κοιτάξεις σωστά: η Σάντα Κρους που βλέπεις δεν είναι η άθικτη μεσαιωνική εβραϊκή συνοικία, αλλά μια επανερμηνεία της. Από το 1911 ως τη δεκαετία του είκοσι, με την Ιβηροαμερικανική Έκθεση του 1929 στον ορίζοντα, ο αρχιτέκτονας Χουάν Ταλαβέρα ι Ερέδια και η πολεοδομία του δήμου ξανάφτιαξαν τη συνοικία: ασβεστώθηκαν προσόψεις, φυτεύτηκαν νεραντζιές, μπήκαν κάγκελα, γλάστρες και πλακάκια, και άνοιξαν πλατείες εκεί όπου πριν υπήρχαν σπίτια.
Η χάραξη των δρόμων, αντίθετα, είναι πράγματι παλιά: τα στριφογυριστά σοκάκια, οι απότομες στροφές, τα αδιέξοδα και τα αδύνατα πλάτη έρχονται κατευθείαν από τον ισλαμικό ιστό και από την εβραϊκή συνοικία που ακολούθησε. Το μεσαιωνικό βρίσκεται στον χάρτη· το γραφικό, στο μακιγιάζ.
Στη Δόνια Ελβίρα αυτό φαίνεται καθαρά. Οι πάγκοι με πλακάκια της Τριάνα, το σιντριβάνι, η πλακόστρωση και τα φανάρια είναι εκείνης της εποχής, και λειτουργούν τόσο καλά που σήμερα κανείς δεν τα αμφισβητεί. Είναι μια σπάνια περίπτωση ρομαντικής αναστήλωσης που κατέληξε πιο αληθινή από το πρωτότυπο.
Μη χάσεις
Οι πάγκοι με τα πλακάκια
Κεραμικά της Τριάνα από τις αρχές του 20ού αιώνα, τοποθετημένα για να καθίσεις. Κάνε ό,τι σου λένε.
Το υπαίθριο θέατρο
Εδώ υπήρχε θέατρο στο ύπαιθρο τον Χρυσό Αιώνα, με θεατές όρθιους στην αυλή και γείτονες στα μπαλκόνια.
Η ξαναφτιαγμένη συνοικία
Η γραφική όψη φτιάχτηκε ενόψει της Έκθεσης του 1929: μαζί το ασβέστωμα, οι νεραντζιές και τα κάγκελα.
Δεν είναι εκείνη του Δον Ζουάν
Η Ελβίρα ντε Αγιάλα, μια πραγματική αρχόντισσα, δανείζει το όνομά της στην πιο αληθινή γωνιά της συνοικίας.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σεβίλλη
Η Δόνια Ελβίρα βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του λαβύρινθου. Ένα λεπτό μακριά έχεις το Νοσοκομείο των Βενεράμπλες και την οδό Σουσόνα· δύο λεπτά, την Πλάθα δε Σάντα Κρους και το Καγιεχόν δελ Άγουα, κολλητά στο τείχος του Αλκάσαρ.
Τη συνοικία τη γυρίζεις ολόκληρη σε μια μεγάλη ώρα, αλλά λειτουργεί μόνο αν χαθείς: δεν υπάρχει καμία λογική διαδρομή και όλα τα σοκάκια καταλήγουν κάπου γνωστό. Στη Σάντα Κρους το να χαθείς δεν είναι πρόβλημα, είναι το σχέδιο.
Μια ειλικρινής προειδοποίηση: από τις έντεκα ως τις έξι, η πλατεία είναι γεμάτη και οι γύρω ταράτσες χρεώνουν τη θέα. Έλα νωρίς το πρωί ή μετά τις εννέα το βράδυ, όταν η συνοικία αδειάζει και τα φανάρια φωτίζουν τις ασβεστωμένες προσόψεις. Είναι μια άλλη πόλη.
Συχνές ερωτήσεις
Και ποια ήταν αυτή η Δόνια Ελβίρα;
Στον θρύλο του Δον Ζουάν, η Δόνια Ελβίρα είναι μία από τις γυναίκες που ο αποπλανητής ξελογιάζει και μετά εγκαταλείπει· ίσως τη θυμάσαι ως τη Ντόνα Ελβίρα της όπερας του Μότσαρτ, που τον κυνηγά πληγωμένη για μισή παράσταση, ανάμεσα σε κατηγορίες και άριες. Καθαρά θεατρικό πρόσωπο, ναι, αλλά κοίτα πόσο ωραία ταιριάζει το όνομα σε αυτή την τόσο σεβιλιάνικη γωνιά.
Ποιος ήταν αυτός ο Λόπε δε Ρουέδα;
Ένας Σεβιλιάνος που ξεκίνησε σφυρηλατώντας χρυσάφι, τεχνίτης, και κατέληξε να γίνει ο πατέρας του επαγγελματικού ισπανικού θεάτρου. Έστησε έναν από τους πρώτους θιάσους που γύριζαν από χωριό σε χωριό με την άμαξά τους και τις αυλαίες τους, και έπαιζε ο ίδιος. Τόσο τον θαύμαζε ο ίδιος ο Θερβάντες που, μεγάλος πια, τον εγκωμίασε, θυμούμενος πώς τον είχε δει παιδί στη σκηνή. Το ότι η καριέρα του απογειώθηκε σε ένα μικρό πάλκο σαν εκείνο που υπήρχε εδώ δεν είναι λίγο για αυτό το πλατειάκι.
