Εκατόν εβδομήντα μέτρα διάμετρος, ένα ημικύκλιο από τούβλο και κεραμικό ανοιχτό σαν δύο χέρια, δύο πύργοι εβδομήντα τεσσάρων μέτρων στις άκρες και ένα πλωτό κανάλι που τα περιβάλλει όλα. Η Πλάθα δε Εσπάνια είναι το αριστούργημα του Ανίμπαλ Γκονθάλεθ και το κορυφαίο έργο του ανδαλουσιανού ρεχιοναλισμού, χτισμένη για την Ιβηροαμερικανική Έκθεση του 1929. Είναι επίσης, με διαφορά, το πιο φωτογραφημένο μέρος της Σεβίλλης, και ένα από τα λίγα που αντέχουν κάθε προσδοκία όσο υψηλή κι αν είναι.
Μια αγκαλιά προς την Αμερική
Το σχήμα δεν είναι αισθητικό καπρίτσιο. Ο Ανίμπαλ Γκονθάλεθ σχεδίασε την πλατεία ως χειρονομία: ένα ημικύκλιο που δεν κλείνει στον εαυτό του αλλά ανοίγεται προς τον Γουαδαλκιβίρ, δηλαδή προς το ποτάμι από το οποίο για δύο αιώνες ξεκινούσαν και επέστρεφαν τα πλοία της Αμερικής. Η Έκθεση του 1929 θέλησε να είναι μια συμφιλίωση με τις παλιές αποικίες, και αυτό το κτίριο είναι εκείνη η ιδέα μεταφρασμένη σε τούβλο.
Τα έργα κράτησαν σχεδόν δεκαπέντε χρόνια, από το 1914 ως τα εγκαίνια τον Μάιο του 1929. Ο προϋπολογισμός εκτοξεύτηκε, ο Γκονθάλεθ παραιτήθηκε από τη διεύθυνση της Έκθεσης κουρασμένος από τους καβγάδες για το κόστος και έριξε στην πλατεία το κύρος του και μεγάλο μέρος από τα δικά του χρήματα. Πέθανε λίγες εβδομάδες αφού την είδε να εγκαινιάζεται, πενήντα δύο χρονών.
Ο ρυθμός είναι αυτό που εδώ λέγεται ρεχιοναλισμός: εμφανές τούβλο, πλακάκια της Τριάνα, σφυρήλατο σίδερο και μάρμαρο, ανακατεμένα με αναφορές μουδέχαρ, γοτθικές και αναγεννησιακές. Δεν είναι μίμηση του παρελθόντος, είναι μια επινόηση του 20ού αιώνα που χρησιμοποιεί ντόπια υλικά και τέχνες. Μεγάλο μέρος της εικόνας που έχει ο κόσμος για τη Σεβίλλη γεννήθηκε εδώ.
Νάμπου, το Κάιρο και η ηχώ των στοών
Ο κινηματογράφος τη χρησιμοποίησε πολύ και καλά. Ήταν το βρετανικό στρατηγείο στο Κάιρο στον «Λόρενς της Αραβίας», και κυρίως το βασιλικό παλάτι του πλανήτη Νάμπου στο επεισόδιο II του «Star Wars», σκηνή για την οποία έρχονται εδώ κάθε χρόνο χιλιάδες επισκέπτες που ψάχνουν ακριβώς το σημείο από όπου γυρίστηκε.
Δοκίμασε την ηχώ. Κάτω από τη στοά, σε ορισμένα σημεία, ο θόλος επιστρέφει τον ήχο με εκπληκτική καθαρότητα· οι μουσικοί του δρόμου το ξέρουν και στέκονται πάντα στα ίδια σημεία. Είναι από εκείνα τα πράγματα που δεν τα γράφει κανένας οδηγός και που τα ανακαλύπτεις μόνο περπατώντας αργά κάτω από τις στοές.
Ανέβα στην πάνω στοά αν είναι ανοιχτή και διάσχισε το ημικύκλιο από ψηλά: η θέα ολόκληρης της πλατείας, με το κανάλι, τις γέφυρες και το κεντρικό σιντριβάνι του Βιθέντε Τραβέρ, είναι πολύ καλύτερη απ' ό,τι από το έδαφος. Τα κτίρια στεγάζουν σήμερα δημόσιες υπηρεσίες, οπότε η πρόσβαση σε κάποιες ζώνες είναι περιορισμένη.
Μη χάσεις
Το ημικύκλιο ανοιχτό προς το ποτάμι
Δεν κλείνει: ανοίγεται προς τον Γουαδαλκιβίρ, δηλαδή προς την Αμερική. Το σχήμα είναι το μήνυμα.
Οι δύο πύργοι των 74 μέτρων
Για δεκαετίες, οι ψηλότεροι της πόλης μετά τη Χιραλδά, προστέθηκαν παρά τη γνώμη της μισής επιτροπής.
Νάμπου και «Λόρενς της Αραβίας»
Βασιλικό παλάτι του «Star Wars» και βρετανικό στρατηγείο στο Κάιρο, χωρίς να μετακινηθεί ούτε ένα τούβλο.
Η ηχώ των στοών
Σε ορισμένα σημεία της στοάς ο θόλος επιστρέφει τον ήχο. Οι μουσικοί του δρόμου τα έχουν εντοπίσει.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σεβίλλη
Η πλατεία βρίσκεται στην άκρη του Πάρκου Μαρία Λουίσα, δέκα λεπτά με τα πόδια από το Παλιό Βασιλικό Καπνεργοστάσιο και είκοσι από τον καθεδρικό μέσα από τους Κήπους του Μουρίγιο.
Πριν φύγεις, γύρισε τους 48 πάγκους των επαρχιών —ψάξε τον δικό σου, είναι η υποχρεωτική ιεροτελεστία— και κατέβα στο κανάλι να κάνεις λίγη βαρκάδα: οι βάρκες κοστίζουν λίγο και είναι ο καλύτερος τρόπος να δεις το ημικύκλιο από κάτω.
Η καλύτερη στιγμή είναι νωρίς το πρωί ή με το τελευταίο φως του απογεύματος. Το μεσημέρι του καλοκαιριού η πλατεία είναι ένα τηγάνι χωρίς σκιά: το τούβλο μαζεύει ζέστη και δεν έχεις πού να καταφύγεις. Αν πας τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο, πήγαινε νωρίς και συνέχισε μετά προς το πάρκο, που αυτό έχει σκιά.
Συχνές ερωτήσεις
Και τι απέγινε ο άνθρωπος που τη φαντάστηκε;
Ο Ανίμπαλ Γκονθάλεθ άφησε εδώ τη ζωή του, και σχεδόν κυριολεκτικά. Χρόνια πριν από τα εγκαίνια παραιτήθηκε από διευθυντής των έργων, κουρασμένος από τους καβγάδες για το κόστος, και έριξε στην πλατεία το κύρος του και μεγάλο μέρος της δικής του περιουσίας. Πέθανε το 1929, μόλις λίγες εβδομάδες αφού την είδε να εγκαινιάζεται, σε πολύ ταπεινή οικονομική κατάσταση. Ο άνθρωπος που χάρισε στη Σεβίλλη την πιο φωτογραφημένη γωνιά της έφυγε σχεδόν καταστραμμένος. Κάθε φωτογραφία που βγαίνει σήμερα εδώ είναι, χωρίς να το ξέρει κανείς, ένας μικρός φόρος τιμής σε εκείνον.
Γιατί ακριβώς το 1929;
Επειδή η Ισπανία θέλησε να επιδειχθεί στον κόσμο διπλά. Την ίδια χρονιά έγιναν ταυτόχρονα δύο μεγάλες εκθέσεις: αυτή, η Ιβηροαμερικανική της Σεβίλλης, με το βλέμμα στην Αμερική, και η Διεθνής της Βαρκελώνης, με το βλέμμα στην Ευρώπη. Στη Βαρκελώνη, παρεμπιπτόντως, χτίστηκε το περίφημο γερμανικό περίπτερο του Μις φαν ντερ Ρόε, ένα σύμβολο της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Δύο πόλεις, δύο εκθέσεις, η ίδια χρονιά: ήταν η μεγάλη βιτρίνα της τότε Ισπανίας, αποφασισμένης να τη δουν.
