Η Τράπεζα της Ισπανίας καταλαμβάνει την πιο επίσημη γωνία της Μαδρίτης: έναν όγκο από πέτρα και σφυρήλατο σίδερο που κλείνει την Πλατεία της Θιμπέλες από τα νότια και που σχεδιάστηκε, κυριολεκτικά, για να μην μπαίνει κανείς. Εγκαινιάστηκε το 1891 και κρύβει κάτω από τη γη το θησαυροφυλάκιο όπου φυλάσσονται τα αποθέματα χρυσού της χώρας, προστατευμένο από έναν θρύλο που η Μαδρίτη επαναλαμβάνει εδώ και έναν αιώνα. Απέξω είναι ένα από τα αριστουργήματα του ισπανικού εκλεκτικισμού· από μέσα, μια συλλογή τέχνης που περιλαμβάνει πορτρέτα ζωγραφισμένα από τον Γκόγια.
Μια τράπεζα χτισμένη σαν φρούριο
Όταν η Τράπεζα της Ισπανίας αποφάσισε να εγκαταλείψει την παλιά της έδρα και να χτίσει ένα κτίριο αντάξιο της αποστολής της, διάλεξε την πιο ορατή γωνία της πόλης: τη διασταύρωση του Πασέο δελ Πράδο με την οδό Αλκαλά, ακριβώς απέναντι από το σιντριβάνι της Θιμπέλες. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1884 με σχέδια του Εδουάρδο δε Αδάρο και του Σεβεριάνο Σάινθ δε λα Λάστρα, και το κτίριο εγκαινιάστηκε το 1891.
Το ύφος είναι εκλεκτικιστικό, εκείνο το τόσο χαρακτηριστικό για τον 19ο αιώνα μείγμα ακαδημαϊκού κλασικισμού και αέρα των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών, με μια νότα ιταλικής αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής. Το αριστούργημα είναι η λοξότμητη γωνία, αυτή που κοιτάζει το σιντριβάνι: μια ροτόντα με στέμμα ένα ρολόι και ένα βιτρό, που έχει γίνει μία από τις πιο φωτογραφημένες γωνίες της Μαδρίτης. Πρόσεξε επίσης τα κάγκελα από σφυρήλατο σίδερο, που είναι αληθινή χρυσοχοΐα, και τη λιθοξοϊκή δουλειά στους λαξευτούς λίθους.
Το κτίριο μεγάλωσε σε φάσεις για πάνω από έναν αιώνα, με διαδοχικές επεκτάσεις προς την οδό Αλκαλά και προς το Πασέο δελ Πράδο που σεβάστηκαν τη γλώσσα του αρχικού. Το αποτέλεσμα είναι ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο από πέτρα που λειτουργεί ως οπτικό σύνορο: εδώ τελειώνει η Μαδρίτη των μουσείων και αρχίζει η οικονομική Μαδρίτη της οδού Αλκαλά.
Ο χρυσός, η τάφρος και άλλοι θρύλοι
Κάτω από τα πόδια σου, αρκετούς ορόφους βαθιά, βρίσκεται το θησαυροφυλάκιο όπου φυλάσσονται τα ισπανικά αποθέματα χρυσού. Ο θρύλος που ξέρει κάθε Μαδριλένος λέει ότι το θησαυροφυλάκιο περιβάλλεται από μια τάφρο που μπορεί να πλημμυρίσει μέσα σε δευτερόλεπτα με νερό από το υπέδαφος αν κάποιος προσπαθήσει να το παραβιάσει: όποιος έμπαινε θα πνιγόταν πριν αγγίξει ράβδο. Η τράπεζα δεν το έχει ποτέ ούτε επιβεβαιώσει ούτε διαψεύσει, κάτι που κάνει την ιστορία πολύ καλύτερη.
Αυτό που είναι πράγματι τεκμηριωμένο είναι η πιο πικρή ιστορία αυτού του οίκου. Το 1936, με τον Εμφύλιο Πόλεμο μόλις να έχει αρχίσει, η κυβέρνηση της Δημοκρατίας αποφάσισε να βγάλει από τη χώρα το μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων: περίπου πεντακόσιοι τόνοι χρυσού έφυγαν με προορισμό τη Σοβιετική Ένωση για να πληρωθούν όπλα και εφόδια. Είναι ο λεγόμενος «χρυσός της Μόσχας», και δεν γύρισε ποτέ. Σχεδόν ενενήντα χρόνια αργότερα, το ζήτημα εξακολουθεί να προκαλεί πολύ θερμές συζητήσεις.
Ο τρίτος θησαυρός του κτιρίου είναι καλλιτεχνικός και πολύ λιγότερο γνωστός. Η τράπεζα κατέχει μια συλλογή ζωγραφικής πρώτης γραμμής, με αρκετά πορτρέτα με την υπογραφή του Γκόγια —παραγγελίες διοικητών και διευθυντών του ιδρύματος— και έργα άλλων μεγάλων. Δεν εκτίθενται καθημερινά, αλλά παρουσιάζονται πότε πότε σε περιοδικές εκθέσεις και στις ξεναγήσεις που οργανώνει κατά διαστήματα το ίδρυμα.
Μη χάσεις
Η λοξότμητη γωνία
Η ροτόντα που κοιτάζει τη Θιμπέλες, με το ρολόι και το βιτρό της: η πιο φωτογραφημένη πρόσοψη του κτιρίου.
Τα κάγκελα από σφυρήλατο σίδερο
Χρυσοχοΐα των τελών του 19ου αιώνα, που ελάχιστοι σταματούν να την κοιτάξουν από κοντά.
Το θησαυροφυλάκιο του χρυσού
Κάτω από τον δρόμο, με τον θρύλο της τάφρου που πλημμυρίζει, τον οποίο η τράπεζα δεν έχει διαψεύσει ποτέ.
Οι κρυμμένοι Γκόγια
Πορτρέτα του Αραγονέζου ζωγράφου στη συλλογή του ιδρύματος, που φαίνονται μόνο σε περιστασιακές εκθέσεις.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Μαδρίτη
Η Τράπεζα της Ισπανίας είναι μια στάση για το εξωτερικό: τη θαυμάζεις από το πεζοδρόμιο και κάνεις τον γύρο της σε πέντε λεπτά. Ακριβώς απέναντι έχεις την Πλατεία της Θιμπέλες με το σιντριβάνι της του 1782 και το Παλάτι της Θιμπέλες, σήμερα Δημαρχείο, που το σημείο θέας του πύργου του προσφέρει την καλύτερη θέα στο Πασέο δελ Πράδο. Ανεβαίνοντας την Αλκαλά, δύο λεπτά μακριά, βρίσκεται το Θίρκουλο δε Μπέγιας Άρτες με την ταράτσα του· κατεβαίνοντας, ξεκινά ο άξονας των μουσείων που οδηγεί στο Μουσείο Θίσεν-Μπορνεμίσα και στο Μουσείο του Πράδο.
Η καλύτερη στιγμή για να τη δεις είναι αργά το απόγευμα, όταν ο ήλιος της δύσης πέφτει πάνω στην πέτρα και η λοξότμητη γωνία ανάβει. Τη νύχτα, ο αρχιτεκτονικός φωτισμός την κάνει ένα από τα πιο θεατρικά κτίρια της πόλης, και τότε καταλαβαίνεις ότι αυτή η γωνία σχεδιάστηκε για να εντυπωσιάζει.
Αν θέλεις όλο το πλαίσιο —ποιος έχτισε τι, γιατί η Μαδρίτη των αρχών του 20ού αιώνα γέμισε με αυτούς τους κολοσσούς και τι έγινε εδώ στη διάρκεια του πολέμου—, η πεζή διαδρομή «Gran Vía και το μοντέρνο Μαδρίτη» του Viavoy ξεκινά ακριβώς από αυτή τη γωνία και ανεβαίνει την Αλκαλά ως τη Γκραν Βία, με μια ντόπια ξεναγό να σου τα αφηγείται στον δρόμο.
Συχνές ερωτήσεις
Τι απέγινε εκείνος ο χρυσός που έφυγε για τη Μόσχα;
Είναι μία από τις μεγάλες πληγές της ιστορίας μας. Το 1936, με τον πόλεμο να έχει ήδη ξεσπάσει, η Δημοκρατία έστειλε στη Σοβιετική Ένωση περίπου πεντακόσιους τόνους, σχεδόν τα τρία τέταρτα όλου του χρυσού της χώρας, για να τον βάλει σε ασφαλές μέρος. Χρησίμευσε για να πληρωθούν όπλα και εφόδια, και δεν γύρισε ποτέ πίσω. Ακόμη και σήμερα τον λένε «ο χρυσός της Μόσχας», και εξακολουθεί να προκαλεί πολύ θερμές συζητήσεις.
Είναι αλήθεια ότι η τράπεζα φυλάει πίνακες του Γκόγια;
Όπως το ακούς. Πίσω από αυτά τα κάγκελα η τράπεζα κρύβει μια συλλογή τέχνης πρώτης γραμμής, με αρκετά πορτρέτα ζωγραφισμένα από τον ίδιο τον Γκόγια, καθώς και έργα άλλων μεγάλων ζωγράφων. Δεν είναι εκτεθειμένα στο κοινό καθημερινά, αλλά πού και πού μπορείς να τα δεις σε επισκέψεις και εκθέσεις. Μια τράπεζα που, εκτός από χρυσό, φυλάει κλειδωμένη ζωγραφική αντάξια μουσείου.
