Απέξω είναι ένα λιτό κτίριο από ανοιχτόχρωμη πέτρα με μια μικροσκοπική θεά Μινέρβα να ξεπροβάλλει από ψηλά· από μέσα, ένας λαβύρινθος από σαλόνια, ένα θρυλικό καφέ και ακόμη και μια πισίνα. Και στην κορυφή, η καλύτερη ταράτσα του κέντρου της Μαδρίτης: επτά όροφοι πάνω από την οδό Αλκαλά, με τη Γκραν Βία να ξετυλίγεται σαν φίδι από στέγες και τη σιέρα στο βάθος. Το Θίρκουλο δε Μπέγιας Άρτες είναι από το 1880 η πιο επιδραστική λέσχη καλλιτεχνών της πόλης και εξακολουθεί να οργανώνει εκθέσεις, κινηματογράφο και συναυλίες κάθε μέρα του χρόνου.
Μια λέσχη καλλιτεχνών που έγινε θεσμός
Το Θίρκουλο γεννήθηκε το 1880 ως ιδιωτικός σύλλογος καλλιτεχνών: ζωγράφων, γλυπτών, συγγραφέων και μουσικών που χρειάζονταν ένα μέρος για να εκθέτουν, να συζητούν και να κάνουν παρέα. Μεγάλωσε τόσο γρήγορα που στις αρχές του 20ού αιώνα χρειάστηκε μια έδρα στο ύψος του, και η παραγγελία έπεσε στον Αντόνιο Παλάθιος, τον αρχιτέκτονα που σημάδεψε περισσότερο από κάθε άλλον τη Μαδρίτη εκείνων των χρόνων, τον ίδιο του Παλατιού της Θιμπέλες και αρκετών από τις πρώτες εισόδους του μετρό.
Το κτίριο ολοκληρώθηκε το 1926 και είναι μια επίδειξη του τι μπορούσε να γίνει τότε: ένας σκελετός από σκυρόδεμα ντυμένος με πέτρα, με ένα εσωτερικό πρόγραμμα που ανακατεύει αίθουσες εκθέσεων, θέατρο, βιβλιοθήκη, αίθουσα χορού, καφέ και ταράτσα. Στην κορυφή του πύργου, ένα γλυπτό της Μινέρβας, θεάς των τεχνών, δεσπόζει στο σύνολο. Οι Μαδριλένοι συζητούν εδώ και δεκαετίες αν η Μινέρβα του πύργου και εκείνη της πρόσοψης είναι «η ίδια Μινέρβα».
Το καφέ του ισογείου έχει δικό του όνομα: Λα Πεθέρα, η γυάλα, που βαφτίστηκε έτσι από τα τεράστια παράθυρά του πάνω στην οδό Αλκαλά, σαν να ήταν όσοι κάθονται μέσα τα ψάρια και όσοι περνούν απέξω να κοιτάζουν το ενυδρείο. Εκεί κάθονταν ο Βαλιε-Ινκλάν και οι ποιητές της Γενιάς του '27 για να φιλοσοφούν επί ώρες με έναν καφέ που κρατούσε μισό απόγευμα. Το να καθίσεις σήμερα στη Λα Πεθέρα είναι σαν να αναπνέεις εκατό χρόνια φιλολογικών συντροφιών.
Η ταράτσα: το καλύτερο σημείο θέας του κέντρου
Αν ανέβεις σε ένα μόνο σημείο θέας σε όλο το ταξίδι σου στη Μαδρίτη, ας είναι αυτό. Από την ταράτσα του Θίρκουλο βλέπεις ολόκληρη τη Γκραν Βία σε προοπτική, τον χρυσό τρούλο του Κτιρίου Μετρόπολις σχεδόν στο άπλωμα του χεριού σου, τις στέγες της παλιάς πόλης, τους πύργους της Καστεγιάνα στα βόρεια και, τις καθαρές μέρες, τη σιέρα του Γκουανταράμα να κλείνει τον ορίζοντα.
Η είσοδος στην ταράτσα κοστίζει γύρω στα 6 € και πληρώνεται στο ισόγειο· η πρόσβαση στις εκθέσεις χρεώνεται χωριστά. Πάνω υπάρχει μπαρ, ξαπλώστρες και μουσική, και το καλοκαίρι λειτουργεί ως μία από τις πιο πολυσύχναστες ταράτσες του κέντρου. Η ώρα που πρέπει να διαλέξεις είναι το ηλιοβασίλεμα: ανέβα περίπου σαράντα πέντε λεπτά πριν από τη δύση του ήλιου και μείνε ώσπου να ανάψουν οι φωτεινές επιγραφές της Γκραν Βία.
Μια προειδοποίηση: κλείνει ή περιορίζει την πρόσβαση αν βρέχει ή φυσάει πολύ, και από τον Οκτώβριο εκεί πάνω κάνει αρκετούς βαθμούς λιγότερο απ' ό,τι στον δρόμο. Την υψηλή περίοδο υπάρχει έλεγχος χωρητικότητας και λίγη ουρά αργά το απόγευμα.
Το υπόλοιπο κτίριο αξίζει μια βόλτα ακόμη κι αν δεν υπάρχει έκθεση που σε ενδιαφέρει: η αίθουσα χορού —όπου κάθε Καρναβάλι γίνεται ένας χορός μεταμφιεσμένων με σχεδόν αιώνα παράδοση—, η μνημειακή σκάλα και οι αίθουσες του πρώτου ορόφου αξίζουν από μόνες τους την επίσκεψη.
Μη χάσεις
Η ταράτσα
Επτά όροφοι πάνω από την Αλκαλά, με τη Γκραν Βία σε προοπτική και τη σιέρα στο βάθος. Περίπου 6 €.
Το καφέ Λα Πεθέρα
Τα μεγάλα παράθυρα όπου κάθονταν ο Βαλιε-Ινκλάν και οι ποιητές του '27. Ένας καφές που κρατά μισό απόγευμα.
Η Μινέρβα του πύργου
Η θεά των τεχνών στην κορυφή του κτιρίου, και η παλιά μαδριλένικη συζήτηση για το πόσες Μινέρβες υπάρχουν εδώ.
Ο χορός μεταμφιεσμένων
Κάθε Καρναβάλι, η αίθουσα χορού γίνεται η πιο κομψή και η πιο αλήτικη γιορτή της Μαδρίτης.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Μαδρίτη
Το Θίρκουλο βρίσκεται στο χιλιόμετρο μηδέν της σύγχρονης Μαδρίτης. Τριάντα μέτρα πιο πέρα ξεκινά η Γκραν Βία· διακόσια μέτρα μακριά, η Πλατεία της Θιμπέλες με το σιντριβάνι της και η Τράπεζα της Ισπανίας· και κατεβαίνοντας το Πασέο δελ Πράδο φτάνεις σε δέκα λεπτά στο Μουσείο Θίσεν-Μπορνεμίσα και στο Μουσείο του Πράδο. Προς την άλλη κατεύθυνση, ανεβαίνοντας την Αλκαλά, εμφανίζονται το Κτίριο Τελεφόνικα και η Πλάθα δελ Καγιάο.
Ο τέλειος συνδυασμός για ένα απόγευμα: το σημείο θέας του Παλατιού της Θιμπέλες στις επτά —κοστίζει 4 € και η θέα του συμπληρώνει εκείνη του Θίρκουλο—, η ταράτσα του Θίρκουλο στις οκτώ και μετά δείπνο στη Μαλασάνια ή στη Γειτονιά των Γραμμάτων. Δύο σημεία θέας για λιγότερα από όσα κοστίζει ένα εισιτήριο μεγάλου μουσείου.
Η πεζή διαδρομή «Gran Vía και το μοντέρνο Μαδρίτη» του Viavoy περιλαμβάνει την επίσκεψη στο εσωτερικό του Θίρκουλο με την αφήγηση μιας ντόπιας ξεναγού και συνεχίζει μετά σε όλη τη λεωφόρο ώσπου να τελειώσει με το ηλιοβασίλεμα στον Ναό του Ντεμπόντ. Την κάνεις όποτε θέλεις, με τον δικό σου ρυθμό και χωρίς σύνδεση.
Συχνές ερωτήσεις
Αυτό το θρυλικό καφέ έχει όνομα;
Και βέβαια: το λένε Λα Πεθέρα, «η γυάλα», εξαιτίας εκείνων των τεράστιων παραθύρων που βλέπουν στην οδό Αλκαλά, σαν να ήταν τα ψάρια όσοι κάθονται μέσα κι όσοι περνούν απέξω να κοιτάζουν το ενυδρείο. Εκεί κάθονταν να φιλοσοφούν και να συζητούν για την τέχνη επί ώρες, με έναν καφέ που κρατούσε μισό απόγευμα. Μπες να πιεις κάτι αν μπορείς· να κάθεσαι στη Λα Πεθέρα σημαίνει να αναπνέεις εκατό χρόνια λογοτεχνικών συντροφιών.
Γίνεται κάτι ξεχωριστό σε εκείνη την αίθουσα χορού;
Και πολύ μάλιστα. Ο μεγάλος αποκριάτικος χορός μεταμφιεσμένων του είναι μια παράδοση με σχεδόν έναν αιώνα στην πλάτη: μία νύχτα τον χρόνο το κτίριο γεμίζει μεταμφιέσεις, φτερά και μάσκες, και γίνεται το πιο κομψό και το πιο αλήτικο πάρτι της Μαδρίτης. Ξεκίνησε ως διασκέδαση καλλιτεχνών και αντέχει ακόμη. Αν έρθεις στις Απόκριες, ξέρεις πια πού γίνεται το μεγάλο γλέντι.
