Ένα παλάτι σε χρώμα σομόν, διακριτικό δίπλα στους γείτονές του στο Πασέο δελ Πράδο, φυλάει μία από τις πιο εκπληκτικές ιδιωτικές συλλογές τέχνης που έχει συγκεντρώσει ποτέ μία και μόνη οικογένεια. Το Θίσεν-Μπορνεμίσα είναι το κομμάτι που συμπληρώνει το μαδριλένικο Τρίγωνο της Τέχνης, και η χάρη του είναι ακριβώς αυτή: εκεί όπου το Πράδο αφηγείται τους παλιούς αιώνες και το Ρέινα Σοφία τον ισπανικό 20ό αιώνα, το Θίσεν γεμίζει όλα τα κενά, από τους Ιταλούς πρώιμους ζωγράφους ως την αμερικανική ποπ αρτ, σε μία ενιαία χρονολογική διαδρομή στην κατηφόρα.
Δύο βαρόνοι, οκτακόσιοι πίνακες και μια βαρόνη
Τη συλλογή τη συγκρότησαν δύο γενιές: ο βαρόνος Χάινριχ Θίσεν-Μπορνεμίσα και ο γιος του Χανς Χάινριχ, μεγιστάνες του γερμανικού χάλυβα με ακόρεστο μάτι για τη ζωγραφική. Ξεκίνησαν αγοράζοντας παλιούς δασκάλους στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου και κατέληξαν να χτίσουν μια σχεδόν εγκυκλοπαιδική διαδρομή στην ιστορία της δυτικής τέχνης.
Όταν ο βαρόνος Χανς Χάινριχ αναζήτησε οριστικό σπίτι για τους περίπου οκτακόσιους πίνακές του, αρκετές χώρες τους διεκδίκησαν: η Μεγάλη Βρετανία, η Ελβετία, η Γερμανία. Κέρδισε η Ισπανία, και σε μεγάλο βαθμό —λένε— χάρη στην επιμονή της πέμπτης συζύγου του, της Κάρμεν «Τίτα» Θερβέρα, μιας κυρίας από τη Βαρκελώνη που είχε γίνει Μις Ισπανία το 1961 και που ερωτεύτηκε τη Μαδρίτη. Το Δημόσιο απέκτησε τη συλλογή το 1993 και το μουσείο άνοιξε στο Παλάτι Βιγιαερμόσα.
Αυτό το αρχοντικό μέγαρο των αρχών του 19ου αιώνα έχει ζήσει χίλιες ζωές: αριστοκρατική κατοικία, έδρα τράπεζας και τελικά μουσείο. Για να το μετατρέψει, το ανακαίνισε εσωτερικά ο Ραφαέλ Μονέο, ο πρώτος Ισπανός αρχιτέκτονας που κέρδισε το βραβείο Πρίτσκερ: άδειασε τα σωθικά του παλιού παλατιού και τα ξανάφτιαξε με γνώμονα τη ζωγραφική. Το κέλυφος είναι παλιό· η καρδιά, μοντέρνα.
Τι να δεις στο Θίσεν
Η επίσκεψη γίνεται από πάνω προς τα κάτω, ξεκινώντας από τον δεύτερο όροφο με τους Ιταλούς και Φλαμανδούς πρώιμους ζωγράφους και κατεβαίνοντας αιώνα με τον αιώνα ως την τέχνη του 20ού αιώνα στο ισόγειο. Είναι ο πιο καθαρός τρόπος να καταλάβεις την ιστορία της δυτικής ζωγραφικής που υπάρχει στη Μαδρίτη, και γι' αυτό πολλοί καθηγητές φέρνουν εδώ τους μαθητές τους πριν από το Πράδο.
Ανάμεσα στα έργα που δεν πρέπει να χάσεις είναι το «Πορτρέτο της Τζοβάνα Τορναμπουόνι» του Γκιρλαντάιο, ένα από τα πιο όμορφα γυναικεία προφίλ της Αναγέννησης· ο «Ιησούς ανάμεσα στους διδασκάλους» του Ντύρερ· ο «Ευαγγελισμός» του Ελ Γκρέκο· το «Πορτρέτο του Ερρίκου Η΄» του Χόλμπαϊν· οι ιμπρεσιονιστές και οι μετιμπρεσιονιστές, με Μονέ, Ντεγκά, Βαν Γκογκ και Γκογκέν· και μια εξαιρετική παρουσία του γερμανικού εξπρεσιονισμού, της ρωσικής πρωτοπορίας και της ποπ αρτ, με Χόπερ, Λιχτενστάιν και Ρόθκο.
Πρόσεξε το χρώμα των τοίχων σε πολλές αίθουσες: ένα πολύ ιδιαίτερο γήινο σομόν. Δεν είναι διακόσμηση του μουσείου, είναι ο ακριβής τόνος που είχε ο βαρόνος στη βίλα του στο Λουγκάνο, στην Ελβετία. Όταν οι πίνακες μετακόμισαν στη Μαδρίτη, το χρώμα των τοίχων μετακόμισε μαζί τους. Ό,τι κι αν κοιτάξεις εδώ, το βλέπεις πάνω στο φόντο που διάλεξε ο ιδιοκτήτης του.
Το μουσείο έχει επίσης ένα πρόγραμμα περιοδικών εκθέσεων πολύ υψηλού επιπέδου, έναν εσωτερικό κήπο με καφετέρια και ένα κατάστημα που είναι από τα καλύτερα του Δρόμου της Τέχνης.
Μη χάσεις
Το «Πορτρέτο της Τζοβάνα Τορναμπουόνι» του Γκιρλαντάιο
Το πιο διάσημο γυναικείο προφίλ του μουσείου και μία από τις κορυφές της φλωρεντινής Αναγέννησης.
Η αίθουσα των ιμπρεσιονιστών
Μονέ, Ντεγκά, Βαν Γκογκ και Γκογκέν σε μια διαδρομή που το Πράδο δεν μπορεί να προσφέρει.
Η ποπ αρτ και ο Χόπερ
Το ισόγειο φτάνει ως τον αμερικανικό 20ό αιώνα, κάτι ασυνήθιστο για ισπανικό μουσείο.
Οι σομόν τοίχοι
Το ακριβές χρώμα της βίλας του βαρόνου στο Λουγκάνο, που μεταφέρθηκε στη Μαδρίτη μαζί με τους πίνακες.
Πώς να το επισκεφθείς και με τι να το συνδυάσεις
Το εισιτήριο για τη μόνιμη συλλογή κοστίζει γύρω στα 14 €, με δωρεάν είσοδο τη Δευτέρα από τις 12:00 ως τις 16:00 και τις συνηθισμένες εκπτώσεις για νέους, φοιτητές και ηλικιωμένους. Υπολόγισε δύο ώρες για τη μόνιμη συλλογή· αν προσθέσεις περιοδική έκθεση, τρεις. Είναι το πιο εύχρηστο από τα μεγάλα μουσεία της Μαδρίτης: μπορείς να το δεις ολόκληρο χωρίς να καταλήξεις εξαντλημένος, κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί για το Πράδο.
Βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το Σιντριβάνι του Ποσειδώνα, στο μέσο του Δρόμου της Τέχνης: διακόσια μέτρα μακριά έχεις το Μουσείο του Πράδο και ένα χιλιόμετρο μακριά το Μουσείο Ρέινα Σοφία. Ανεβαίνοντας τον περίπατο φτάνεις σε πέντε λεπτά στην Πλάθα δε Θιμπέλες και στο Παλάτι της Θιμπέλες με το σημείο θέας του.
Υπάρχει ένα συνδυαστικό εισιτήριο για τα τρία μουσεία του Δρόμου της Τέχνης που συμφέρει αρκετά αν πρόκειται να τα δεις όλα, και που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές μέρες. Και αν σε ενδιαφέρει το πλαίσιο του άξονα —γιατί ο Κάρολος Γ΄ γέμισε αυτή τη λεωφόρο με σιντριβάνια και επιστήμη, γιατί η UNESCO την ανακήρυξε «Τοπίο του Φωτός»—, η διαδρομή «Ο Δρόμος της Τέχνης και το Ρετίρο» του Viavoy τα αφηγείται με μια ντόπια ξεναγό ενώ περπατάς.
Συχνές ερωτήσεις
Και ποια είναι ακριβώς αυτή η Τίτα Θερβέρα;
Ένας χαρακτήρας βγαλμένος από ταινία. Η Κάρμεν Θερβέρα, η «Τίτα», ήταν Μις Ισπανία το 1961 και προερχόταν από τον κόσμο του κινηματογράφου και της υψηλής κοινωνίας· πριν από τον βαρόνο ήταν παντρεμένη ούτε λίγο ούτε πολύ με τον Λεξ Μπάρκερ, τον ηθοποιό που υποδύθηκε τον Ταρζάν και τον Ολντ Σάτερχαντ στο Χόλιγουντ. Από Μις Ισπανία σε βαρόνη και κυρία μίας από τις μεγάλες συλλογές του κόσμου: λίγες βιογραφίες κάνουν τόσες στροφές.
Κι αυτό το παλάτι σε χρώμα σομόν, τι ήταν πριν;
Είναι το Παλάτι Βιγιαερμόσα, ένα αρχοντικό μέγαρο των αρχών του 19ου αιώνα που έχει ζήσει χίλιες ζωές: αριστοκρατική κατοικία, έδρα τράπεζας... Για να το μετατρέψει σε μουσείο το ανακαίνισε εσωτερικά ο Ραφαέλ Μονέο, ο μόνος Ισπανός αρχιτέκτονας που έχει κερδίσει το Βραβείο Πρίτζκερ, το «Νόμπελ» της αρχιτεκτονικής. Άδειασε τα σωθικά του παλιού παλατιού και τα ξαναέφτιαξε σκεπτόμενος τη ζωγραφική. Το κέλυφος είναι παλιό· η καρδιά, μοντέρνα.
