Το Εθνικό Μουσείο Κέντρο Τέχνης Ρέινα Σοφία είναι το σπίτι της τέχνης του 20ού αιώνα και του σήμερα, και φυλάει τον πίνακα για τον οποίο πολύς κόσμος διασχίζει μισό πλανήτη: τη «Γκουέρνικα» του Πικάσο. Στεγάζεται σε αυτό που επί αιώνες ήταν το Γενικό Νοσοκομείο της Μαδρίτης, όπου γιατρεύονταν και πέθαιναν οι φτωχοί της πόλης, και αυτή η ένταση ανάμεσα στο κτίριο και στο περιεχόμενό του εξηγεί αρκετά καλά τι είναι αυτό το μουσείο. Δύο ανελκυστήρες από γυαλί και ατσάλι ανεβαίνουν κολλητά στην πρόσοψη, λάμποντας στον ήλιο σαν διάφανοι σωλήνες: η αντίθεση τα λέει όλα.
Από νοσοκομείο σε μουσείο
Το κτίριο το προώθησε ο Κάρολος Γ΄ τον 18ο αιώνα και το ολοκλήρωσε ο αρχιτέκτονας Φραντσέσκο Σαμπατίνι, αν και το αρχικό σχέδιο ήταν πολύ πιο κολοσσιαίο και χτίστηκε μόνο ένα μέρος από όσα είχαν ονειρευτεί. Λειτούργησε ως Γενικό Νοσοκομείο ως τη δεκαετία του εξήντα του 20ού αιώνα. Σκέψου το για μια στιγμή: εκεί όπου σήμερα κρέμεται η «Γκουέρνικα» υπήρχαν κρεβάτια, χειρουργεία και ασθενείς για σχεδόν δύο αιώνες.
Η μετατροπή σε μουσείο ήρθε τη δεκαετία του ογδόντα, και μαζί της οι περίφημοι εξωτερικοί γυάλινοι ανελκυστήρες, σχεδιασμένοι από τον Βρετανό αρχιτέκτονα Ίαν Ρίτσι για να φέρουν φως και μοντερνισμό σε ένα κτίριο αιώνων. Είναι πια μια αναγνωρίσιμη εικόνα της Μαδρίτης. Χρόνια αργότερα ήρθε η μεγάλη επέκταση στο πίσω μέρος, του Γάλλου Ζαν Νουβέλ: ένας κόκκινος και καμπύλος όγκος, με μια αυλή σκεπασμένη από ένα μεγάλο στέγαστρο, που στεγάζει αίθουσες περιοδικών εκθέσεων, βιβλιοθήκη και αμφιθέατρα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα μουσείο τριών στρωμάτων: ένα νοσοκομείο της εποχής του Διαφωτισμού, κάτι ανελκυστήρες διαστημόπλοιου και μια σύγχρονη επέκταση. Τόσο παράξενο και τόσο όμορφο.
Η «Γκουέρνικα» και τι άλλο να δεις
Η «Γκουέρνικα» πιάνει μια ολόκληρη αίθουσα του δεύτερου ορόφου: τρεισήμισι μέτρα ύψος επί σχεδόν οκτώ πλάτος, σε άσπρο, μαύρο και γκρι, στριμμένη από τον πόνο. Ένα άλογο που ουρλιάζει, μια μητέρα με το νεκρό παιδί της, μια λάμπα σαν μάτι. Ο Πικάσο τη ζωγράφισε μέσα σε λίγες εβδομάδες του 1937 με παραγγελία της Ισπανικής Δημοκρατίας για το περίπτερό της στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού: ήθελε ολόκληρος ο κόσμος, συγκεντρωμένος σε εκείνη την έκθεση, να δει τι συνέβαινε στην Ισπανία μετά τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης Γκέρνικα.
Μετά ήρθε η εξορία. Ο Πικάσο αρνήθηκε να επιστρέψει ο πίνακας όσο ζούσε ο Φράνκο και η χώρα δεν ήταν δημοκρατία, οπότε περίμενε πάνω από σαράντα χρόνια στο MoMA της Νέας Υόρκης και δεν γύρισε παρά το 1981, όταν είχαν πεθάνει πια και ο ζωγράφος και ο δικτάτορας. Τη βλέπεις σιωπηλά και χωρίς φωτογραφίες, και καλό είναι να της αφιερώσεις δέκα λεπτά μόνο σε αυτήν.
Όμως το μουσείο είναι πολύ περισσότερα. Η μόνιμη συλλογή διατρέχει την ισπανική τέχνη του 20ού αιώνα με αίθουσες αφιερωμένες στον Νταλί —«Ο μεγάλος αυνανιστής», «Κορίτσι στο παράθυρο»—, στον Ζουάν Μιρό, στον Χουάν Γκρις και στον κυβισμό, στη Γενιά του '27, στον ιμφορμαλισμό της ομάδας Ελ Πάσο και στη φωτογραφία και τον κινηματογράφο της πρωτοπορίας. Ο τέταρτος όροφος φτάνει ως τη σύγχρονη διεθνή τέχνη.
Μη χάσεις την αυλή του παλιού κτιρίου, με το κινητό γλυπτό του Κάλντερ, ούτε την ταράτσα του τελευταίου ορόφου, ένα από τα πιο ήσυχα μέρη του Δρόμου της Τέχνης για να καθίσεις λίγο.
Μη χάσεις
Η «Γκουέρνικα» του Πικάσο
Ζωγραφισμένη το 1937 για το ισπανικό περίπτερο του Παρισιού· έμεινε πάνω από σαράντα χρόνια εξόριστη στη Νέα Υόρκη.
Οι αίθουσες του Νταλί
«Ο μεγάλος αυνανιστής» και «Κορίτσι στο παράθυρο», από τα καλύτερα του ισπανικού σουρεαλισμού.
Η αυλή και ο Κάλντερ
Το περιστύλιο του παλιού νοσοκομείου, με το κινητό γλυπτό του Αλεξάντερ Κάλντερ: μία από τις πιο γαλήνιες γωνιές του μουσείου.
Η επέκταση του Νουβέλ
Ο κόκκινος και καμπύλος όγκος στο πίσω μέρος, με το μεγάλο στέγαστρο και τη σκεπαστή αυλή του.
Πώς να το επισκεφθείς και με τι να το συνδυάσεις
Το γενικό εισιτήριο κοστίζει γύρω στα 12 €, και υπάρχει δωρεάν είσοδος σχεδόν κάθε απόγευμα την τελευταία ώρα (εκτός από την Τρίτη, που είναι κλειστό) και την Κυριακή το πρωί. Σε αυτές τις ζώνες σχηματίζονται σημαντικές ουρές και επισκέπτεσαι μόνο τη μόνιμη συλλογή. Υπολόγισε από μιάμιση ως τρεις ώρες ανάλογα με το τι θέλεις να δεις: είναι μεγάλο μουσείο και πρέπει να μοιράσεις τις δυνάμεις σου.
Το Ρέινα Σοφία κλείνει τον Δρόμο της Τέχνης από τα νότια. Ανεβαίνοντας τον περίπατο φτάνεις σε δέκα λεπτά στο Μουσείο του Πράδο και σε δεκαπέντε στο Μουσείο Θίσεν-Μπορνεμίσα, περνώντας από το CaixaForum με τον κάθετο κήπο του με περισσότερα από δεκαπέντε χιλιάδες φυτά και από το Σιντριβάνι του Ποσειδώνα. Απέναντι έχεις τον σταθμό της Ατότσα και τον τροπικό κήπο του κάτω από το σιδερένιο στέγαστρο του 19ου αιώνα.
Και από πίσω ξεκινά το Λαβαπιές, όπου αξίζει να φας: η οδός Αργκουμόσα είναι κυριολεκτικά κολλητά στο μουσείο, με τα καλύτερα τραπεζάκια στη σκιά στο κέντρο και τιμές γειτονιάς. Η διαδρομή «Ο Δρόμος της Τέχνης και το Ρετίρο» του Viavoy ενώνει τα τρία μουσεία με μια ντόπια ξεναγό και τελειώνει στο Ρετίρο.
Συχνές ερωτήσεις
Για ποιον σκοπό ακριβώς ζωγράφισε ο Πικάσο τη «Γκουέρνικα»;
Ήταν μια παραγγελία με πολύ συγκεκριμένη αποστολή: η Ισπανική Δημοκρατία του ζήτησε ένα μεγάλο έργο για το περίπτερό της στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού του 1937. Ο Πικάσο ήθελε ολόκληρος ο κόσμος, συγκεντρωμένος σε εκείνη την έκθεση, να δει τι συνέβαινε στην Ισπανία. Τη ζωγράφισε μέσα σε λίγες εβδομάδες στο εργαστήριό του στο Παρίσι, βιαστικά και σε μεγάλη κλίμακα. Γεννήθηκε, κυριολεκτικά, ως μια κραυγή πεταμένη στο πρόσωπο του πλανήτη.
Κι εκείνοι οι γυάλινοι ανελκυστήρες απέξω;
Τους έβαλαν στο παλιό νοσοκομείο όταν το μετέτρεψαν σε μουσείο, για να φέρουν φως και μοντερνισμό σε ένα κτίριο αιώνων: τους σχεδίασε ένας Βρετανός αρχιτέκτονας, ο Ίαν Ρίτσι, και είναι πια μια εικόνα της Μαδρίτης. Χρόνια αργότερα ήρθε η μεγάλη κόκκινη και καμπύλη επέκταση από πίσω, του Γάλλου Ζαν Νουβέλ. Ένα νοσοκομείο του 18ου αιώνα με ανελκυστήρες διαστημόπλοιου: τόσο παράξενο και τόσο όμορφο.
Είναι αλήθεια αυτό που είπε ο Πικάσο σε έναν ναζί αξιωματικό;
Λέγεται ένα υπέροχο ανέκδοτο, αν και κανείς δεν ξέρει αν είναι εντελώς αληθινό. Κατά τη διάρκεια της κατοχής του Παρισιού, ένας Γερμανός αξιωματικός είδε, λένε, μια φωτογραφία της «Γκουέρνικα» στο εργαστήριο του Πικάσο και τον ρώτησε: «Αυτό το κάνατε;». Κι ο Πικάσο, ατάραχος, απάντησε: «Όχι. Αυτό το κάνατε οι ίδιοι». Αλήθεια ή θρύλος, συνοψίζει σε δύο φράσεις τι θέλει να πει αυτός ο πίνακας.
