Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía to dom sztuki XX wieku i dzisiejszej, a przechowuje obraz, dla którego wielu ludzi przemierza pół świata: „Guernicę” Picassa. Zajmuje budynek, który przez wieki był Szpitalem Ogólnym Madrytu, gdzie leczyli się i umierali biedni mieszkańcy miasta, a to napięcie między budynkiem a jego zawartością całkiem dobrze tłumaczy, czym jest to muzeum. Dwie windy ze szkła i stali wznoszą się przyklejone do fasady, lśniąc w słońcu jak przezroczyste rury: ten kontrast mówi wszystko.
Od szpitala do muzeum
Budowę zainicjował Karol III w XVIII wieku, a dokończył ją architekt Francesco Sabatini, choć pierwotny projekt był o wiele bardziej monumentalny i zbudowano tylko część tego, co sobie wymarzono. Do lat sześćdziesiątych XX wieku działał jako Szpital Ogólny. Pomyśl o tym przez chwilę: tam, gdzie dziś wisi „Guernica”, przez prawie dwa stulecia były łóżka, sale operacyjne i chorzy.
Przekształcenie w muzeum przyszło w latach osiemdziesiątych, a wraz z nim słynne zewnętrzne szklane windy, zaprojektowane przez brytyjskiego architekta Iana Ritchiego, żeby wnieść światło i nowoczesność do wiekowego budynku. Są już rozpoznawalnym obrazem Madrytu. Kilka lat później powstała wielka rozbudowa z tyłu, dzieło Francuza Jeana Nouvela: czerwona, zaokrąglona bryła z dziedzińcem przykrytym wielkim daszkiem, w której mieszczą się sale wystaw czasowych, biblioteka i audytoria.
Efektem jest muzeum z trzech warstw: osiemnastowieczny szpital, windy jak ze statku kosmicznego i współczesna rozbudowa. Tak dziwne i tak piękne.
„Guernica” i co jeszcze zobaczyć
„Guernica” zajmuje całą salę na drugim piętrze: trzy i pół metra wysokości na prawie osiem szerokości, w bieli, czerni i szarości, skręcona bólem. Krzyczący koń, matka z martwym dzieckiem, żarówka jak oko. Picasso namalował ją w kilka tygodni 1937 roku na zamówienie Republiki Hiszpańskiej do jej pawilonu na Wystawie Paryskiej: chciał, żeby cały świat, zebrany na tamtej wystawie, zobaczył, co działo się w Hiszpanii po zbombardowaniu baskijskiego miasteczka Guernica.
Potem przyszło wygnanie. Picasso nie zgodził się, żeby obraz wrócił, dopóki Franco żyje, a kraj nie jest demokracją, więc czekał ponad czterdzieści lat w MoMA w Nowym Jorku i wrócił dopiero w 1981 roku, gdy nie żyli już ani malarz, ani dyktator. Ogląda się go w ciszy i bez zdjęć, i warto zarezerwować dziesięć minut tylko dla niego.
Ale muzeum to znacznie więcej. Stała kolekcja przechodzi przez sztukę hiszpańską XX wieku, z salami poświęconymi Dalemu – „Wielki masturbator”, „Dziewczyna w oknie” – Joanowi Miró, Juanowi Grisowi i kubizmowi, Pokoleniu 27, informelowi grupy El Paso oraz awangardowej fotografii i filmowi. Czwarte piętro sięga aż do międzynarodowej sztuki współczesnej.
Nie przegap dziedzińca starego budynku z mobilem Caldera ani tarasu na ostatnim piętrze, jednego z najspokojniejszych miejsc na Paseo del Arte, żeby na chwilę usiąść.
Nie do przegapienia
„Guernica” Picassa
Namalowana w 1937 roku dla hiszpańskiego pawilonu w Paryżu; ponad czterdzieści lat spędziła na wygnaniu w Nowym Jorku.
Sale Dalego
„Wielki masturbator” i „Dziewczyna w oknie”, jedne z najlepszych dzieł hiszpańskiego surrealizmu.
Dziedziniec i Calder
Krużganek dawnego szpitala z mobilem Alexandra Caldera: jeden z najspokojniejszych zakątków muzeum.
Rozbudowa Nouvela
Czerwona, zaokrąglona bryła z tyłu, z wielkim daszkiem i zadaszonym dziedzińcem.
Jak zwiedzać i z czym połączyć
Bilet normalny kosztuje około 12 euro, a wstęp jest bezpłatny prawie każdego dnia pod koniec popołudnia (z wyjątkiem wtorków, kiedy muzeum jest zamknięte) oraz w niedzielne poranki. W tych godzinach tworzą się spore kolejki i można zwiedzać tylko stałą kolekcję. Zarezerwuj od półtorej do trzech godzin, zależnie od tego, co chcesz zobaczyć: to duże muzeum i trzeba sobie rozłożyć siły.
Reina Sofía zamyka Paseo del Arte od południa. Idąc w górę promenadą, w dziesięć minut dojdziesz do Muzeum Prado, a w piętnaście do Muzeum Thyssen-Bornemisza, mijając CaixaForum z ogrodem wertykalnym z ponad piętnastu tysięcy roślin oraz fontannę Neptuno. Naprzeciwko masz dworzec Atocha z tropikalnym ogrodem pod żelaznym zadaszeniem z XIX wieku.
A z tyłu zaczyna się Lavapiés, i to tam warto zjeść: Calle de Argumosa dosłownie przylega do muzeum, z najlepszymi ogródkami w cieniu w całym centrum i dzielnicowymi cenami. Trasa Viavoy „Spacer Sztuki i El Retiro” łączy trzy muzea z lokalnym przewodnikiem i kończy się w parku Retiro.
Najczęstsze pytania
Po co dokładnie Picasso namalował „Guernicę”?
Było to zamówienie z bardzo konkretną misją: Republika Hiszpańska poprosiła go o wielkie dzieło do swojego pawilonu na Wystawie Światowej w Paryżu w 1937 roku. Picasso chciał, żeby cały świat, zebrany na tamtych targach, zobaczył, co dzieje się w Hiszpanii. Namalował ją w kilka tygodni w swojej paryskiej pracowni, w pośpiechu i z rozmachem. Narodziła się, dosłownie, jako krzyk rzucony prosto w twarz planecie.
A te szklane windy na zewnątrz?
Dodano je do starego szpitala, kiedy zamieniano go w muzeum, żeby wnieść światło i nowoczesność do wiekowego budynku: zaprojektował je brytyjski architekt Ian Ritchie i są już jednym z obrazów Madrytu. Kilka lat później powstała wielka, czerwona i zaokrąglona rozbudowa z tyłu, dzieło Francuza Jeana Nouvela. Szpital z XVIII wieku z windami jak ze statku kosmicznego: tak dziwne i tak piękne.
Czy to prawda, co Picasso powiedział nazistowskiemu oficerowi?
Krąży piękna anegdota, choć nikt nie wie, czy jest do końca prawdziwa. Podczas okupacji Paryża niemiecki oficer miał zobaczyć w pracowni Picassa zdjęcie „Guerniki” i zapytać: „To pan zrobił?”. A Picasso, bez mrugnięcia okiem, odpowiedział: „Nie. To zrobiliście wy”. Prawda czy legenda, w dwóch zdaniach streszcza, o czym jest ten obraz.
