Een zalmkleurig paleis, bescheiden naast zijn buren aan de Paseo del Prado, bewaart een van de verbluffendste privécollecties kunst die één enkele familie ooit bijeen heeft gebracht. Het Thyssen-Bornemisza is het stuk dat de Madrileense Kunstdriehoek compleet maakt, en daar zit precies zijn charme: waar het Prado de oude eeuwen vertelt en het Reina Sofía de Spaanse 20e eeuw, vult het Thyssen alle gaten, van de Italiaanse primitieven tot de Amerikaanse popart, in één chronologisch parcours dat naar beneden loopt.
Twee baronnen, achthonderd schilderijen en een barones
De collectie werd door twee generaties bijeengebracht: baron Heinrich Thyssen-Bornemisza en zijn zoon Hans Heinrich, Duitse staalmagnaten met een onverzadigbaar oog voor schilderkunst. Ze begonnen met het kopen van oude meesters in het Europa van het interbellum en bouwden uiteindelijk een bijna encyclopedisch parcours door de geschiedenis van de westerse kunst.
Toen baron Hans Heinrich een definitief onderkomen zocht voor zijn bijna achthonderd schilderijen, boden verschillende landen erop: Groot-Brittannië, Zwitserland, Duitsland. Spanje won, en voor een groot deel – zo zegt men – dankzij de vasthoudendheid van zijn vijfde vrouw, Carmen “Tita” Cervera, een dame uit Barcelona die in 1961 Miss Spanje was geweest en die verliefd werd op Madrid. De staat kocht de collectie in 1993 en het museum ging open in het Palacio de Villahermosa.
Dat adellijke paleisje van het begin van de 19e eeuw heeft duizend levens gehad: aristocratische woning, hoofdkantoor van een bank en ten slotte museum. Voor de ombouw nam Rafael Moneo het binnenwerk onder handen, de eerste Spaanse architect die de Pritzkerprijs won: hij haalde de ingewanden van het oude paleis eruit en bouwde ze opnieuw op, met de schilderkunst voor ogen. De schil is oud; het hart is modern.
Wat je ziet in het Thyssen
Het bezoek gaat van boven naar beneden: je begint op de tweede verdieping met de Italiaanse en Vlaamse primitieven en daalt eeuw na eeuw af tot de kunst van de 20e eeuw op de begane grond. Het is de helderste manier om de geschiedenis van de westerse schilderkunst te begrijpen die er in Madrid bestaat, en daarom brengen veel leraren hun leerlingen eerst hierheen en pas daarna naar het Prado.
Tot de werken die je niet mag missen horen het “Portret van Giovanna Tornabuoni” van Ghirlandaio, een van de mooiste vrouwenprofielen van de renaissance; “Jezus tussen de schriftgeleerden” van Dürer; “De Annunciatie” van El Greco; het “Portret van Hendrik VIII” van Holbein; de impressionisten en postimpressionisten, met Monet, Degas, Van Gogh en Gauguin; en een uitstekende vertegenwoordiging van het Duitse expressionisme, de Russische avant-garde en de popart, met Hopper, Lichtenstein en Rothko.
Let op de kleur van de muren in veel zalen: een heel bijzondere, aardse zalmkleur. Het is geen decoratie van het museum, het is precies de tint die de baron in zijn villa in Lugano, in Zwitserland, had. Toen de schilderijen naar Madrid verhuisden, verhuisde de kleur van de muren mee. Waar je hier ook naar kijkt, je ziet het tegen de achtergrond die de eigenaar koos.
Het museum heeft bovendien een programma van tijdelijke tentoonstellingen van hoog niveau, een binnentuin met een cafetaria en een winkel die tot de beste van de Paseo del Arte hoort.
Niet te missen
“Portret van Giovanna Tornabuoni”, van Ghirlandaio
Het beroemdste vrouwenprofiel van het museum en een van de hoogtepunten van de Florentijnse renaissance.
De zaal van de impressionisten
Monet, Degas, Van Gogh en Gauguin in een parcours dat het Prado niet kan bieden.
De popart en Hopper
De begane grond reikt tot de Amerikaanse 20e eeuw, iets ongewoons in een Spaans museum.
De zalmkleurige muren
Precies de kleur van de villa van de baron in Lugano, samen met de schilderijen naar Madrid overgebracht.
Hoe je het bezoekt en waarmee je het combineert
Een kaartje voor de vaste collectie kost rond 14 euro, met gratis toegang op maandag van 12:00 tot 16:00 uur en de gebruikelijke kortingen voor jongeren, studenten en ouderen. Reken op twee uur voor de vaste collectie; drie als je er een tijdelijke tentoonstelling bij neemt. Het is het handzaamste van de grote musea van Madrid: je kunt het helemaal zien zonder uitgeput naar buiten te komen, en dat kun je van het Prado niet zeggen.
Het ligt recht tegenover de fontein van Neptunus, halverwege de Paseo del Arte: op tweehonderd meter heb je het Pradomuseum en op een kilometer het Museo Reina Sofía. Loop je de promenade omhoog, dan ben je in vijf minuten bij de Plaza de Cibeles en bij het Palacio de Cibeles met zijn uitkijkpunt.
Er is een combikaart voor de drie musea van de Paseo del Arte die behoorlijk voordelig is als je ze alle drie gaat doen, en die je op verschillende dagen kunt gebruiken. En interesseert de context van de as je – waarom Karel III deze laan vulde met fonteinen en wetenschap, waarom Unesco haar tot “Landschap van het Licht” uitriep –, dan vertelt de route “Paseo del Arte en El Retiro” van Viavoy het je met een lokale gids terwijl je loopt.
Veelgestelde vragen
En wie is die Tita Cervera precies?
Een personage uit een film. Carmen Cervera, “Tita”, was Miss Spanje in 1961 en kwam uit de filmwereld en de hogere kringen; vóór de baron was ze niet minder dan getrouwd met Lex Barker, de acteur die in Hollywood Tarzan en Old Shatterhand speelde. Van Miss Spanje tot barones en bezitster van een van de grote collecties ter wereld: weinig biografieën maken zoveel bochten.
En dit zalmkleurige paleis, wat was het vroeger?
Het is het Palacio de Villahermosa, een adellijk paleisje van het begin van de 19e eeuw dat duizend levens heeft gehad: aristocratische woning, hoofdkantoor van een bank... Om het tot museum om te bouwen nam Rafael Moneo het binnenwerk onder handen, de enige Spaanse architect die de Pritzkerprijs heeft gewonnen, de “Nobelprijs” van de architectuur. Hij haalde de ingewanden van het oude paleis eruit en bouwde ze opnieuw, bedacht voor schilderkunst. De schil is oud; het hart modern.
