Het is naar oppervlakte het grootste koninklijk paleis van West-Europa: meer dan drieduizend vertrekken achter een witte gevel die zo lang is dat je hem niet in één blik kunt vatten. Op deze heuvel stond eerst een moslimvesting en daarna het Alcázar van de Habsburgers, waar Karel V en Filips II woonden. Op kerstavond 1734 brandde dat Alcázar dagenlang, en Filips V besloot het niet te herbouwen: in plaats daarvan liet hij een paleis van steen en marmer optrekken dat nooit meer kon afbranden. Dat verklaart waarom je hier zoveel steen ziet en zo weinig hout.
De brand die alles veranderde
Bij de brand van 1734 gingen schilderijen, wandtapijten en juwelen verloren, maar er gebeurden die kerstavond ook kleine wonderen: om sommige werken te redden haalde men ze in allerijl van de muur en, zo wordt verteld, gooide men ze zelfs door de ramen naar buiten op straat. Zo ontsnapte “Las Meninas” van Velázquez. Het beroemdste schilderij van de Spaanse kunst stond op het punt die nacht te verbranden, en werd op het nippertje gered. Daarom kun je het vandaag bewonderen in het Pradomuseum.
Het eerste ontwerp voor het nieuwe paleis was waanzinnig ambitieus. Het werd getekend door de Italiaan Filippo Juvarra, die droomde van een kolossaal gebouw met eindeloze binnenplaatsen en galerijen, zo enorm dat het niet op deze heuvel paste. Hij stierf kort nadat het werk was begonnen, en zijn leerling Giovanni Battista Sacchetti moest het plan terugbrengen tot iets verstandigers: wat je ziet is de afgeslankte versie. De bouw duurde van 1738 tot 1755, en Karel III was de eerste koning die er woonde.
Vandaag woont de koning hier niet: de koninklijke familie woont op een veel bescheidener plek aan de rand van de stad. Het paleis wordt alleen gebruikt voor grote staatsplechtigheden, recepties en plechtige audiënties. Wat je voor je hebt is in zekere zin een galapaleis, prachtig en bijna leeg, dat een paar dagen per jaar tot leven komt.
Wat je binnen ziet
De bezoekersroute gaat door ruim twintig zalen. De glansrijke reeks begint bij de Grote Trap, gaat verder door de Hellebaardierszaal en de Zuilenzaal en bereikt haar hoogtepunt in de Troonzaal, met het plafond dat Giambattista Tiepolo in fresco beschilderde, een van de laatste grote fresco's van de Europese schilderkunst. Dat is het moment waarop iedereen blijft staan.
Daarna volgen de privévertrekken van Karel III, de Porseleinzaal – een hele kamer bekleed met stukken van de Koninklijke Porseleinfabriek van het Buen Retiro –, de Galaeetzaal met zijn vijftien meter lange tafel en de Koninklijke Kapel. En in aparte zalen worden twee unieke collecties getoond: de Koninklijke Wapenkamer, een van de beste ter wereld op het gebied van paraderustingen, en het ensemble van versierde Stradivarius-instrumenten, het enige kwartet in zijn soort dat bewaard is gebleven.
Heb je weinig tijd of budget, dan is er een alternatief: de grote Patio de la Armería en de esplanade tegenover de Almudenakathedraal zijn vrij toegankelijk, net als de Jardines de Sabatini aan de noordgevel en de Plaza de Oriente aan de oostkant. Van de gevel, en dat is wat de meeste mensen zich herinneren, geniet je gratis.
Een gewoon kaartje kost rond 14 euro, met tijdvakken met gratis toegang voor EU-burgers aan het eind van de middag – met flinke rijen – en ruimere openingstijden in de zomer. Reken op ruim anderhalf uur voor de volledige route.
Niet te missen
De Troonzaal
Met het fresco van Tiepolo op het plafond: het moment waarop iedereen omhoogkijkt.
De Koninklijke Wapenkamer
Een van de beste collecties paraderustingen ter wereld, met stukken van Karel V en Filips II.
De versierde Stradivarius-instrumenten
Het enige kwartet versierde Stradivarius-instrumenten dat ter wereld bewaard is gebleven.
De Porseleinzaal
Een hele kamer bekleed met stukken van de Koninklijke Porseleinfabriek van het Buen Retiro.
Hoe het in je bezoek aan Madrid past
Het paleis ligt aan de westkant van de oude binnenstad en werkt als scharnier van heel het monumentale Madrid. Tegenover je heb je de Almudenakathedraal; aan de oostkant de Plaza de Oriente en het Teatro Real; aan de noordkant de Jardines de Sabatini; en als je de Cuesta de la Vega afloopt, het stuk Arabische muur uit de 9e eeuw, het oudste wat in de stad nog overeind staat.
Van hier ben je in een kwartier lopen naar het oosten bij de Plaza Mayor en de Puerta del Sol, door de straten van het Madrid van de Habsburgers en langs de Plaza de la Villa en de Mercado de San Miguel. Het is een van de stadswandelingen met de meeste geschiedenis per meter van Europa.
Op de dagen van de wisseling van de wacht – meestal op woensdag- en zaterdagochtend, behalve bij officiële plechtigheden of slecht weer – is er een ceremonie op de Plaza de la Armería, en op de eerste woensdag van de maand vindt de Plechtige Aflossing plaats, met cavalerie en muziekkorpsen. Kijk vooraf in de officiële kalender. De route “Historisch en Koninklijk Madrid” van Viavoy omvat het bezoek binnen in het paleis, verteld door een lokale gids.
Veelgestelde vragen
Ging er veel verloren bij die brand van 1734?
Heel veel, maar er waren ook kleine wonderen die kerstnacht. Om sommige werken te redden haalden ze ze in alle haast van de muren en gooiden ze ze, zo wordt verteld, zelfs door de ramen naar buiten op straat om ze aan de vlammen te ontrukken. En zo ontsnapte niet minder dan “Las Meninas” van Velázquez. Denk er eens over na: het beroemdste schilderij van de Spaanse kunst stond die nacht op het punt te verbranden. Het werd op het nippertje gered, en daarom kun je het nu in het Prado bewonderen.
Zou het nog groter worden dan het is?
Nou ja, het eerste ontwerp was een nog grotere waanzin. Het werd getekend door de Italiaan Filippo Juvarra, die droomde van een kolossaal paleis, met eindeloze binnenplaatsen en galerijen, zo groot dat het niet op deze heuvel paste. Hij stierf kort nadat het werk was begonnen, en zijn leerling Sacchetti moest het plan terugbrengen tot iets verstandigers, en dat is wat je ziet. Stel je voor hoe het oorspronkelijke idee was, als dit al de verkleinde versie is.
