Loop onder een van de bogen van de arcaden door en ga naar binnen: de drukte van de steegjes blijft achter je en voor je opent zich een enorme gesloten rechthoek, aan alle vier de kanten omringd door roodachtige balkons, allemaal gelijk, allemaal naar het midden gericht. De Plaza Mayor is de grote openluchtsalon van Madrid, voltooid in 1619, en vier eeuwen lang is het het toneel geweest waar de stad alles heeft gevierd – en bestraft –: stierengevechten, uitroepingen van koningen, markten, feesten en ook autodafés van de Inquisitie.
Vier eeuwen en drie branden
Hier lag eerst een voorstad met een markt, de plaza del Arrabal, buiten de stadsmuur. Filips II gaf Juan de Herrera opdracht voor een eerste ontwerp van een gesloten plein, maar het was Filips III die het definitieve werk doorzette, onder leiding van Juan Gómez de Mora en voltooid in 1619. Het idee was de nieuwe hoofdstad een monumentale ruimte te geven die een keizerlijk hof waardig was.
Vanaf dat moment werkten de balkons eromheen als een reusachtige loge. De adel huurde ze om de spektakels te zien: toernooien, stierengevechten, religieuze toneelstukken, openbare executies en autodafés. Alles gebeurde op dezelfde grond waarover de toeristen nu lopen.
Het plein is in de loop van zijn geschiedenis drie keer afgebrand. Wat je nu ziet, is het resultaat van de wederopbouw na de laatste grote brand, al in de 18e eeuw, onder leiding van Juan de Villanueva – dezelfde architect als die van het Pradomuseum –, die de gebouwen lager maakte, de hoeken volledig sloot en de negen toegangen met een boog toevoegde die het nu heeft.
Waar je naar kijkt als je binnen bent
De Casa de la Panadería is het gebouw met de fresco's op de gevel en de twee spitse torens. Het was letterlijk het huis van het bakkersgilde, van waaruit de prijs en de aanvoer van tarwe werden gecontroleerd, en nu zit er het toeristisch informatiecentrum in. Vanaf het hoofdbalkon zit de koninklijke familie de grote gelegenheden voor. Een waarschuwing: die schilderingen lijken eeuwenoud, maar ze zijn uit 1992, het werk van de kunstenaar Carlos Franco, die de gevel vulde met mythologische en allegorische figuren van Madrid.
Het ruiterstandbeeld in het midden is Filips III, en zijn verhaal is Italiaans en behoorlijk bereisd. Giambologna begon eraan en zijn leerling Pietro Tacca voltooide het in Florence, als geschenk van de hertog van Toscane aan de koning. Eeuwenlang stond het niet hier, maar in de Casa de Campo, en pas in 1848 kreeg het zijn plaats midden op het plein. Een curiositeit die je niet vergeet: bij de restauratie vond men in het paard hopen vogelbotjes, van vogels die door de open bek naar binnen waren geglipt en vast waren komen te zitten. Een kleine mussenbegraafplaats te paard.
Op zondagochtend wordt onder de arcaden de verzamelaarsmarkt voor postzegels en munten opgebouwd, een traditie van bijna een eeuw oud en een van de meest authentieke taferelen die het plein nog heeft.
En een waarschuwing van een local: de terrassen op het plein laten je voor het decor betalen. Steek over, maak je foto en neem iets in de straten eromheen, waar hetzelfde de helft kost. De toegestane klassieker is de bocadillo de calamares, het broodje met gefrituurde inktvis, dat je bestelt in de bars onder de arcaden of in de calle Botoneras voor 4-6 euro.
Niet te missen
De Casa de la Panadería
Het huis van het bakkersgilde, met zijn torens en zijn fresco's… die in werkelijkheid uit 1992 zijn.
De Filips III van Giambologna en Tacca
Geschenk van de hertog van Toscane; het kwam pas in 1848 op het plein en er zaten vogelbotjes in.
De Arco de Cuchilleros
De uitgang naar La Latina, met het oudste restaurant ter wereld er pal onder.
De zondagsmarkt
Postzegels en munten onder de arcaden, elke zondagochtend, met een traditie van bijna een eeuw.
Hoe het past in je bezoek aan Madrid
De Plaza Mayor is het zwaartepunt van het Madrid van de Habsburgers. Op een minuut ligt de Mercado de San Miguel; op vijf de Puerta del Sol; op tien het Koninklijk Paleis en de Almudenakathedraal. En als je via de Arco de Cuchilleros naar beneden loopt – vernoemd naar de messenmakers en scharensliepen die de slagers bevoorraadden –, kom je in La Latina en in de Cava Baja, de straat met de meeste taveernes per meter van Spanje.
Onder diezelfde boog zit Botín, geopend in 1725 en door Guinness erkend als het oudste restaurant ter wereld dat onafgebroken in bedrijf is, beroemd om zijn speenvarken uit de houtoven; volgens de overlevering waste een jonge Goya in deze keuken de afwas. Goedkoop is het niet en je moet weken van tevoren reserveren.
Het plein verandert volledig met het moment: om negen uur 's ochtends is het leeg en valt het licht schuin onder de arcaden binnen; rond het middaguur is het een mierenhoop; in december is hier de oudste kerstmarkt van Madrid, met zijn kerstbeeldjes en zijn fopartikelen voor oudejaarsavond. De route “Historisch en Koninklijk Madrid” van Viavoy eindigt precies hier, nadat je met een lokale gids de hele wijk hebt doorkruist.
Veelgestelde vragen
Waar komt dat ruiterstandbeeld van de koning vandaan?
Het is Italiaans en behoorlijk bereisd. Giambologna begon eraan en zijn leerling Pietro Tacca voltooide het, daar in Florence, als geschenk van de hertog van Toscane aan Filips III. Eeuwenlang stond het niet hier, maar versierde het de Casa de Campo, en pas in 1848 kreeg het zijn plaats op het plein. En een curiositeit die je niet vergeet: toen ze het restaureerden, vonden ze in het paard hopen vogelbotjes, van vogels die door de open bek naar binnen kwamen en gevangen raakten. Een kleine begraafplaats van mussen te paard.
Zijn die kleurige fresco's op de gevel oud?
Hier krijg je een verrassing. Ze lijken van altijd, maar de kleurige schilderingen die je op de Casa de la Panadería ziet zijn hypermodern: ze zijn uit 1992, het werk van de kunstenaar Carlos Franco, die haar vulde met mythologische en allegorische figuren van Madrid. Daarvoor waren er andere schilderingen die met de tijd verbleekten, en men besloot de gevel deze nieuwe, kleurrijke huid te geven. Je kijkt dus naar het oudste gebouw van het plein in het nieuwste pak.
