Je staat in de navel van het land. De Puerta del Sol is niet het mooiste plein van Madrid en wil dat ook niet zijn: het is het centraalste, het meest gejaagde en het plein dat de meeste geschiedenis voorbij heeft zien komen. Hier ligt Kilometer Nul, vanwaar de wegen van Spanje worden gemeten, hangt de klok waarvan half het land elke oudejaarsavond de klokslagen volgt, en staat het beeld van de Beer en de Aardbeiboom, het symbool van de stad. En hier kwam het volk van Madrid op 2 mei 1808 in opstand, het tafereel dat Goya voor altijd vereeuwigde.
De poort die niet meer bestaat
De naam komt van een echte poort. In het ommuurde Madrid van meer dan vijf eeuwen geleden lag hier een van de toegangen in de stadsomheining, op het oosten gericht, en daarboven prijkte een geschilderde of gebeeldhouwde zon die wie aankwam met het ochtendlicht begroette. De muur verdween eeuwen geleden, en de poort ook, maar de naam bleef voorgoed hangen. Merkwaardig dat het hart van Spanje is genoemd naar een zon die nergens meer te vinden is.
Het roodachtige gebouw met toren en klok dat het plein beheerst, is de Real Casa de Correos, rond 1768 voor Karel III gebouwd door de Franse architect Jaime Marquet. Het is van alles geweest: postkantoor, ministerie van Binnenlandse Zaken en, in de donkerste jaren van het Franco-regime, het hoofdkwartier van het Directoraat-Generaal voor Veiligheid, met cellen in de kelder. Vandaag huisvest het, vriendelijker, de zetel van de regionale regering van Madrid.
De torenklok, die de klokkenmaker José Rodríguez Losada in 1866 aan de stad schonk, is de klok die op oudejaarsavond de twaalf klokslagen slaat. De traditie van de druiven is zo ingeburgerd dat het plein elke 31 december volloopt, met toegang tot een maximumaantal mensen; veel Madrilenen geven de voorkeur aan de “preuvas” op de 30e, een generale repetitie met veel minder mensen.
Waar je op het plein naar zoekt
Op de grond, voor de Casa de Correos, ligt een granieten tegel met de omtrek van Spanje: dat is Kilometer Nul, het punt vanwaar de radiale wegen van het land worden genummerd, en ook de straten van Madrid. Het punt werd in 1950 vastgelegd, en de tegel waarop je staat is veel nieuwer, want hij moest al verschillende keren worden vervangen: het graniet slijt helemaal af van al die voetstappen en al die foto's.
Op de hoek met de calle del Carmen staat het beeld van de Beer en de Aardbeiboom, symbool van Madrid en klassiek ontmoetingspunt. Kijk goed: de beer eet de vrucht niet, hij rekt zich uit om erbij te kunnen. En er loopt een oude discussie over de vraag of die boom echt een aardbeiboom is of eigenlijk een netelboom. Madrid is het al eeuwen niet eens over zijn eigen wapen. Het embleem komt trouwens voort uit een 13e-eeuws geschil tussen het stadsbestuur en de Kerk over weiden en bossen: ze sloten vrede door ze te verdelen, de weiden voor de geestelijkheid en de bomen en de jacht voor de stad, en lieten dat in steen uithouwen.
Het andere klassieke beeld is de Mariblanca, een marmeren figuur die al sinds 1625 rond het plein zwerft, toen ze uit Florence kwam. Het is een Venus, maar om te voorkomen dat men haar met wellust zou associëren, kreeg ze een kruis en werd ze omgedoopt tot het Geloof. Wat je ziet is een kopie: het origineel wordt binnen bewaard in de gemeentelijke collecties.
En tot slot het ruiterstandbeeld van Karel III midden op het plein, een moderne toevoeging als eerbetoon aan de koning die de stad het meest heeft veranderd.
Niet te missen
Kilometer Nul
De tegel vanwaar de wegen van Spanje worden gemeten en de straten van Madrid worden genummerd.
De Beer en de Aardbeiboom
De beer eet de vrucht niet: hij rekt zich uit om erbij te kunnen. En nog altijd wordt erover gediscussieerd of de boom wel een aardbeiboom is.
De klok van de klokslagen
In de Real Casa de Correos, in 1866 aan de stad geschonken en de hoofdrolspeler van elke oudejaarsavond.
De Mariblanca
Een Florentijnse Venus uit 1625, omgedoopt tot het Geloof om ongemakkelijke associaties te vermijden.
Hoe het past in je bezoek aan Madrid
Sol is het punt van waaruit het hele centrum is georganiseerd. Naar het westen brengt de calle Arenal je in tien minuten naar het Teatro Real en de Plaza de Oriente; naar het zuidwesten ben je in vijf minuten bij de Plaza Mayor en de Mercado de San Miguel; naar het noorden lopen de voetgangersstraten Preciados en del Carmen omhoog naar de Plaza del Callao en de Gran Vía; en naar het oosten daalt de calle de Alcalá af naar Cibeles.
Een tip die je geld en teleurstelling bespaart: eet niet op het plein. Het is de zone met de slechtste prijs-kwaliteitverhouding van het centrum. Twee straten verder zijn er daarentegen historische taveernes zoals Casa Labra, in 1860 geopend in de calle Tetuán, beroemd om zijn gefrituurde kabeljauw en zijn kroketten voor iets meer dan 1,50-2 euro per stuk; in de achterzaal werd trouwens in 1879 in het geheim de PSOE opgericht, de Spaanse socialistische partij.
Sol is altijd vol, dus wil je de foto van Kilometer Nul of van de Beer zonder vijftig mensen ervoor, ga dan vóór negen uur 's ochtends. De route “Historisch en Koninklijk Madrid” van Viavoy begint hier en daalt daarna af naar het Madrid van de Habsburgers, met een lokale gids in je oor.
Veelgestelde vragen
Waarom heet het Puerta del Sol?
Omdat hier echt een poort was. In het ommuurde Madrid van meer dan vijf eeuwen geleden opende zich in de omheining een van de naar het oosten gerichte toegangen, en erboven prijkte een geschilderde of gebeeldhouwde zon die wie aankwam begroette met het licht van de ochtend. De muur verdween eeuwen geleden, en de poort ook, maar de naam bleef voor altijd plakken. Merkwaardig, toch, dat het hart van Spanje is genoemd naar een zon die nergens meer te vinden is.
Waar komt dat van de beer en de aardbeiboom vandaan?
Van een heel oud geschil, uit de 13e eeuw. De gemeenteraad van de stad en de Kerk lagen al jaren overhoop over wie de baas was over de bossen en weiden eromheen. Uiteindelijk sloten ze vrede: de weiden voor de geestelijkheid, en de bomen en de jacht voor de stad. Om het in steen vast te leggen, combineerde het wapen beide dingen, met de beer die zich oprichtte tegen de boom als symbool van de inwoners en hun recht om te jagen. Dat zo tedere embleem is dus eigenlijk de handtekening onder een oud vredesakkoord.
