Een gevel van witte rondingen, ouderwetse letters en een luifel uit een ander tijdperk laat je stokstijf stilstaan bij de noordelijke toegang tot Lavapiés: het is het Cine Doré, het art-nouveaujuweel van de wijk en de thuisbasis van de Filmoteca Española, het nationale filmarchief. Je ziet hier niet de nieuwste commerciële première, maar klassieke film, stomme film met live piano en gerestaureerde kopieën, voor een bijna symbolische prijs. Het is waarschijnlijk de beste culturele prijs-kwaliteitverhouding van Madrid, en een van de weinige art-nouveaugebouwen die een stad hebben overleefd die te veel mooie dingen heeft gesloopt.
Van het “paleis van de zonnebloempitten” tot het filmarchief
Het Doré ging aan het begin van de 20e eeuw open als bioscoop en kreeg zijn huidige gevel in de jaren twintig, een werk van de architect Críspulo Moro Cabeza, in die late art nouveau met zachte, elegante lijnen die in Madrid nauwelijks sporen heeft nagelaten. In de hal zijn de originele tegels en glas-in-loodramen bewaard, dus de voorstelling begint al voordat je gaat zitten.
In de begintijd was het een spotgoedkope buurtbioscoop, waar mensen de middag kwamen doorbrengen terwijl ze tijdens de film handenvol zonnebloempitten aten. Met de vloer bezaaid met doppen kreeg het de liefkozende bijnaam “het paleis van de zonnebloempitten”. Het contrast is heerlijk: van buiten leek het een voornaam theater en binnen zat het meest volkse en luidruchtige publiek van Madrid.
In 1963 sloot het als commerciële bioscoop en stond het jarenlang leeg, half vervallen, met de slopershamer gevaarlijk dichtbij, zoals bij zoveel mooie gebouwen in het Madrid van toen. De gemeente redde het door het in 1982 te kopen, en na een zorgvuldige restauratie ging het in 1989 weer open als de belangrijkste zaal van de Filmoteca Española. Wat je nu ziet, is een overlever: het had een parkeergarage kunnen worden.
Wat je er kunt zien (en voor hoeveel)
De Filmoteca Española is het nationale filmarchief, en haar programma in het Doré is een doorlopende reeks retrospectieven van regisseurs, internationale klassiekers, herontdekte Spaanse films en voorstellingen van stomme film met live muzikale begeleiding. Het verandert elke week en verschijnt in een maandprogramma dat je bij de kassa zelf kunt meenemen.
De prijs is al jaren vrijwel gelijk en ligt rond 3 euro voor een los kaartje, met strippenkaarten voor meerdere voorstellingen die nog goedkoper zijn. Er is geen popcorn en geen reclame: de films beginnen precies op tijd en worden vertoond in de originele versie met ondertitels. Voor een filmliefhebber is het een bedevaartsoord; voor elke reiziger een onverslaanbaar plan voor een regenachtige middag.
Het gebouw heeft bovendien een boekwinkel gespecialiseerd in film en een café met terras dat in de zomer als openluchtbioscoop dienstdoet, met nachtelijke voorstellingen op het dak. Dat zomerterras is een van de geheimen die Madrilenen pas na jaren ontdekken.
Niet te missen
De art-nouveaugevel
Witte rondingen, letters uit die tijd en een luifel: een van de weinige stukjes art nouveau die in Madrid zijn overgebleven.
De originele hal
Tegels en glas-in-loodramen uit de jaren twintig waar bijna niemand naar kijkt voordat hij de zaal binnengaat.
Stomme film met live piano
Een van de handelsmerken van de Filmoteca: voorstellingen met muziek die in de zaal zelf wordt gespeeld.
Het zomerterras
Openluchtbioscoop op het dak, een van de best bewaarde avondplannen van het centrum.
Hoe het past in je wandeling door Lavapiés
Het Doré markeert de noordgrens van Lavapiés, op een steenworp van de plaza de Antón Martín en zijn markt. Vanaf hier loopt de hele wijk bergaf: in drie minuten ben je bij de calle de Argumosa en haar terrassen; in tien bij de Plaza de Lavapiés; en verder naar het zuiden bij de Mercado de San Fernando, La Tabacalera en La Casa Encendida.
Het ligt ook heel dicht bij de Paseo del Arte: het Museo Reina Sofía ligt op zeven minuten lopen, dus je kunt een ochtend Guernica combineren met een middag klassieke film zonder de metro te nemen. Een heel Madrileense combinatie, trouwens.
Kijk vóór je gaat naar het programma, want er zijn voorstellingen rond het middaguur, halverwege de middag en 's avonds, en de goede raken uitverkocht. En wil je de context van de wijk – de corralas (volkshuizen met galerijen rond een binnenplaats), de sigarenmaaksters, de herkomst van de naam Lavapiés –, dan begint de route “Multicultureel Lavapiés” van Viavoy precies bij deze deur en loopt ze vanaf hier naar beneden, met een lokale gids in je oor.
Veelgestelde vragen
Waarom noemden ze het “het paleis van de zonnebloempitten”?
Nou, omdat het in zijn begintijd een spotgoedkope buurtbioscoop was en de mensen er de middag doorbrachten terwijl ze tijdens de film handenvol zonnebloempitten aten. Met de vloer bezaaid met doppen kreeg het de liefkozende bijnaam “het paleis van de zonnebloempitten”. Ik hou van het contrast: van buiten leek het een voornaam theater en van binnen had je het meest castizo en luidruchtige publiek van Madrid, dat zich een breuk lachte. Puur Lavapiés vanaf de eerste minuut.
Dreigde het te verdwijnen?
Ja, en het staat bijna door een wonder nog overeind. Het sloot als commerciële bioscoop in 1963 en stond jarenlang leeg, half in puin, met de sloophamer er heel dichtbij, zoals bij zoveel mooie gebouwen van dat Madrid. Uiteindelijk redde de gemeente het, die het in 1982 kocht; na een zorgvuldige restauratie ging het in 1989 weer open als zaal van het Filmarchief. Wat je ziet is dus een overlevende: het had een parkeergarage kunnen worden.
