In het midden van de Plaza del Dos de Mayo, hartje Malasaña, staat een bakstenen boog die de meeste mensen voor decoratie aanzien. Dat is hij niet: het is het enige restant van het Cuartel de Monteleón, het artilleriedepot waar op 2 mei 1808 de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog begon. Hier negeerden twee kapiteins het bevel om geen verzet te bieden, gooiden de poorten open en deelden kanonnen uit aan buurtbewoners, vrouwen en jongelui, die met wat ze hadden het machtigste leger van Europa het hoofd boden.
Wat er gebeurde op 2 mei 1808
Die grond was de tuin geweest van het Palacio de Monteleón, het buitenverblijf van een adellijk geslacht, bijna aan de rand van het Madrid van toen. Het leger gebruikte de ruimte om er zijn artilleriedepot in te richten, ver van het centrum om voor de hand liggende redenen: het buskruit. Dat toeval maakte van een herenhuistuin het toneel van een veldslag.
Op 2 mei 1808, terwijl de troepen van Napoleon de stad bezet hielden en het volk in opstand was gekomen op de Puerta del Sol, namen de kapiteins Luis Daoíz en Pedro Velarde het besluit dat hun het leven kostte: het bevel negeren om in de kazerne te blijven. Ze openden de poorten van Monteleón, haalden de kanonnen naar buiten en verdeelden ze onder burgers die nog nooit van hun leven een wapen hadden afgevuurd.
Ze hielden urenlang stand. Daoíz viel ter plekke, doorzeefd; Velarde door een schot in de borst. Er was een derde naam die de geschiedenis bijna vergeten is: luitenant Jacinto Ruiz, die zwaargewond bevelen bleef geven tot het einde, de dag overleefde maar zijn verwondingen niet, en enige tijd later ver van Madrid stierf, zonder erkenning. Daoíz en Velarde kregen de standbeelden en de straten; Jacinto Ruiz moest eeuwen wachten op zijn gedenkplaat.
Ze verloren de slag, maar ontstaken een oorlog die Spanje veranderde. Onder de doden van die dag was Manuela Malasaña, een borduurster van zeventien die uiteindelijk haar naam aan de hele wijk zou geven.
Wat er vandaag over is
Toen de kazerne werd gesloopt, had iemand het verstand om de toegangsboog als herinnering te bewaren. Het is het enige wat nog overeind staat en vandaag beheerst hij het plein: een bescheiden bakstenen portiek, waarvoor de bronzen beelden van Daoíz en Velarde staan, eeuwig midden in de actie gebeeldhouwd, met het zwaard geheven.
Het contrast is het mooiste. Rond het monument ligt een zandbak met spelende kinderen, volle terrassen, mensen die gitaar spelen en rondrennende honden. Zo is Madrid precies: tragedie en alledaags leven op dezelfde vierkante meter. Niemand kijkt plechtig naar de boog, en waarschijnlijk is dat de beste manier om hem te eren.
Wil je zien hoe dit alles werd geschilderd, dan moet je naar het Pradomuseum. Jaren later vereeuwigde Goya die twee dagen op twee doeken die tot het grootste van de Spaanse schilderkunst behoren: “De aanval van de mamelukken”, dat de opstand op de Puerta del Sol toont, en “De fusillades van 3 mei”, met die man in het witte hemd die met gespreide armen voor de bajonetten staat. Goya schilderde niemands overwinning: hij schilderde de angst en de woede van gewone mensen.
Niet te missen
De bakstenen boog
Het enige wat over is van de artilleriekazerne. Hij staat midden op het plein en bijna niemand weet wat het is.
Daoíz en Velarde in brons
De twee kapiteins die het bevel negeerden, eeuwig midden in de actie gebeeldhouwd.
De derde held
Luitenant Jacinto Ruiz, die zwaargewond het bevel hield en eeuwen moest wachten op zijn gedenkplaat.
De Goya's in het Prado
“De aanval van de mamelukken” en “De fusillades van 3 mei” vertellen wat bij deze muur begon.
Hoe het past in je wandeling door Malasaña
De boog staat precies in het midden van de Plaza del Dos de Mayo, het hart van Malasaña en het natuurlijke vertrekpunt van elke wandeling door de wijk. Van hier vertrekken de calle de la Palma, de calle del Espíritu Santo met haar muurschilderingen en de calle de Manuela Malasaña, en in tien minuten ben je bij de calle Fuencarral en de grens met Chueca.
Op 2 mei, een feestdag in de regio Madrid, loopt het plein vol met herdenkingen, muziek en buurtsfeer: het is de beste dag van het jaar om het te zien, al is het ook de drukste. De rest van het jaar is het beste moment zondag rond het middaguur, tijd voor de vermout.
De route “Malasaña en La Movida” van Viavoy begint precies hier en vertelt over de twee opstanden van de wijk – die van 1808 en die van de jaren tachtig – terwijl je loopt, met een lokale gids in je oor. Je hebt hem gedownload bij je en begint wanneer je wilt.
Veelgestelde vragen
Vochten alleen die twee kapiteins?
Er was een derde naam die de geschiedenis bijna vergat: luitenant Jacinto Ruiz. Zwaargewond bleef hij tot het einde bevelen geven die dag, en hij overleefde de dag... maar niet zijn wonden: hij stierf enige tijd later, ver van Madrid, zonder dat zijn moed werd erkend. Daoíz en Velarde kregen de standbeelden en de straten; Jacinto Ruiz deed er eeuwen over om zijn plaquette te krijgen. Ik denk er graag aan terug, want in elke grote daad is er altijd een held die bijna niemand noemt.
Heeft iemand dat allemaal geschilderd?
Goya, en hoe. Jaren later vereeuwigde hij die twee dagen op twee doeken die nu tot het grootste van het Prado behoren: de aanval van de mamelukken op de Puerta del Sol, en de executies in de vroege ochtend erna, met die man in het witte hemd en met de armen wijd voor de bajonetten. Hij schilderde niemands overwinning: hij schilderde de angst en de woede van gewone mensen. Als je ze in het Prado ziet, bedenk dan dat alles hier begon, tegen deze muur.
