Pośrodku Plaza del Dos de Mayo, w samym sercu dzielnicy Malasaña, stoi ceglany łuk, który większość ludzi bierze za dekorację. Nic z tych rzeczy: to jedyna pozostałość koszar Cuartel de Monteleón, parku artylerii, w którym 2 maja 1808 roku zaczęła się hiszpańska wojna o niepodległość. Tutaj dwaj kapitanowie złamali rozkaz, by nie stawiać oporu, otworzyli bramy i rozdali armaty sąsiadom, kobietom i wyrostkom, którzy tym, co mieli pod ręką, stawili czoła najpotężniejszej armii Europy.
Co się wydarzyło 2 maja 1808 roku
Ten teren był niegdyś ogrodem pałacu Monteleón, podmiejskiej posiadłości rodu szlacheckiego, położonej niemal na obrzeżach ówczesnego Madrytu. Wojsko wykorzystało to miejsce, by urządzić tu park artylerii, z dala od centrum z oczywistego powodu: prochu. Ten przypadek zamienił pański ogród w pole bitwy.
2 maja 1808 roku, kiedy wojska napoleońskie okupowały miasto, a lud powstał na Puerta del Sol, kapitanowie Luis Daoíz i Pedro Velarde podjęli decyzję, która kosztowała ich życie: złamali rozkaz pozostania w koszarach. Otworzyli bramy Monteleón, wytoczyli armaty i rozdali je cywilom, którzy nigdy w życiu nie strzelali.
Bronili się godzinami. Daoíz padł na miejscu, przeszyty wieloma ranami; Velarde – od strzału w pierś. Było jeszcze trzecie nazwisko, o którym historia niemal zapomniała: porucznik Jacinto Ruiz, który ciężko ranny wydawał rozkazy do końca, przeżył ten dzień, ale nie swoje rany, i zmarł jakiś czas później z dala od Madrytu, bez żadnego uznania. Daoíz i Velarde doczekali się pomników i ulic; Jacinto Ruiz na swoją tablicę czekał stulecia.
Przegrali bitwę, ale wzniecili wojnę, która zmieniła Hiszpanię. Wśród poległych tego dnia była Manuela Malasaña, siedemnastoletnia hafciarka, od której imienia nazwano później całą dzielnicę.
Co zostało do dziś
Kiedy koszary zburzono, ktoś miał na tyle rozsądku, by zachować łuk bramy wjazdowej jako pamiątkę. To jedyne, co ocalało, i dziś góruje nad placem: skromny ceglany portyk, przed którym wznoszą się brązowe posągi kapitanów Daoíz i Velarde, uwiecznionych na zawsze w ogniu walki, z szablami w górze.
Najlepszy jest kontrast. Wokół pomnika jest piaskownica z bawiącymi się dziećmi, pełne ogródki, ludzie grający na gitarze i biegające psy. Madryt to właśnie to: tragedia i codzienność na tym samym metrze kwadratowym. Nikt nie patrzy na łuk z namaszczeniem i chyba właśnie tak najlepiej go uczcić.
Jeśli chcesz zobaczyć, jak to wszystko namalowano, musisz pójść do Muzeum Prado. Po latach Goya uwiecznił oba dni na dwóch płótnach, które należą do największych dzieł hiszpańskiego malarstwa: „Szarży mameluków”, przedstawiającej powstanie na Puerta del Sol, i „Rozstrzelaniu powstańców 3 maja”, z tym mężczyzną w białej koszuli, z rozpostartymi ramionami naprzeciw bagnetów. Goya nie namalował niczyjego zwycięstwa: namalował strach i gniew zwykłych ludzi.
Nie do przegapienia
Ceglany łuk
Jedyne, co zostało z koszar artylerii. Stoi pośrodku placu i prawie nikt nie wie, co to jest.
Daoíz i Velarde w brązie
Dwaj kapitanowie, którzy złamali rozkaz, uwiecznieni na zawsze w ogniu walki.
Trzeci bohater
Porucznik Jacinto Ruiz, który ciężko ranny nadal dowodził, a na swoją tablicę czekał stulecia.
Obrazy Goi w Prado
„Szarża mameluków” i „Rozstrzelanie powstańców 3 maja” opowiadają o tym, co zaczęło się przy tym murze.
Jak to wpleść w spacer po dzielnicy Malasaña
Łuk stoi dokładnie pośrodku Plaza del Dos de Mayo, serca dzielnicy Malasaña i naturalnego punktu wyjścia każdego spaceru po okolicy. Stąd rozchodzą się calle de la Palma, calle del Espíritu Santo z muralami i calle de Manuela Malasaña, a w dziesięć minut dojdziesz do calle Fuencarral i granicy z Chueca.
2 maja, w dzień wolny od pracy w regionie Madrytu, plac wypełniają uroczystości upamiętniające, muzyka i dzielnicowa atmosfera: to najlepszy dzień w roku, by go zobaczyć, choć też najbardziej zatłoczony. Przez resztę roku najlepsza pora to niedzielne południe, czas na wermut.
Trasa Viavoy „Malasaña i La Movida” zaczyna się właśnie tutaj i podczas spaceru opowiada o dwóch buntach dzielnicy – tym z 1808 roku i tym z lat osiemdziesiątych – a lokalny przewodnik mówi ci wszystko do ucha. Masz ją pobraną w telefonie i zaczynasz, kiedy chcesz.
Najczęstsze pytania
Czy walczyli tylko ci dwaj kapitanowie?
Było jeszcze trzecie nazwisko, o którym historia niemal zapomniała: porucznik Jacinto Ruiz. Ciężko ranny, wydawał rozkazy do samego końca tamtego dnia i przeżył go... ale nie przeżył ran: zmarł jakiś czas później, z dala od Madrytu, nie doczekawszy się uznania swojego męstwa. Daoíz i Velarde dostali pomniki i ulice; Jacinto Ruiz na swoją tablicę czekał stulecia. Lubię o nim przypominać, bo w każdym wielkim czynie jest zawsze bohater, którego prawie nikt nie wymienia.
Czy ktoś to wszystko namalował?
Goya, i to jak. Po latach uwiecznił te dwa dni na dwóch płótnach, które dziś należą do największych skarbów Prado: szarżę mameluków na Puerta del Sol i rozstrzeliwania o świcie następnego dnia, z tym mężczyzną w białej koszuli, z rozpostartymi ramionami naprzeciw bagnetów. Nie namalował niczyjego zwycięstwa: namalował strach i gniew zwykłych ludzi. Kiedy zobaczysz je w Prado, pamiętaj, że wszystko zaczęło się tutaj, przy tym murze.
