To obraz Madrytu znany na całym świecie: narożnik ostry jak dziób statku, biały i zaokrąglony, zwieńczony czerwonym neonem, który rozpoznasz, nawet jeśli to twoja pierwsza wizyta tutaj. Edificio Carrión – który wszyscy nazywają „budynkiem Schweppes” – ukończono w 1933 roku i był jedną z najbardziej przełomowych budowli swoich czasów: miał kino, mieszkania, biura, hotel i jeden z pierwszych w Hiszpanii systemów centralnej klimatyzacji. Pionowe miasto wbite w samo serce Gran Vía.
Racjonalistyczny statek na Gran Vía
Projekt wyłoniono w konkursie ogłoszonym w 1931 roku, a wygrali go dwaj młodzi architekci, Luis Martínez-Feduchi i Vicente Eced, pokonując znacznie bardziej klasyczne i ostrożne propozycje. Wznieśli budynek w niespełna dwa lata, w pełni racjonalizmu, z sylwetką statku gotowego do wypłynięcia i pionową wieżą, która przełamuje linię alei. Dla ówczesnego Madrytu była to najbardziej zuchwała rzecz, jaką ktokolwiek odważył się zbudować.
Budynek nazywa się Carrión od nazwiska inwestora, który za niego zapłacił, ale miasto przechrzciło go od neonu. Neon Schweppes świeci od 1972 roku i stał się niemal świętością: pojawia się w tysiącach filmów, reklam i zdjęć. Kiedy marka zaproponowała jego zdjęcie, omal nie doszło do buntu mieszkańców; dziś jest częścią chronionego krajobrazu i nikt nie może go usunąć. Kiedy trzeba było go odnowić, robiono to element po elemencie, żeby zmiana nie była widoczna.
W środku mieściło się Cine Capitol, otwarte również w 1933 roku, z ogromną salą o pochyłej widowni i najnowszą wówczas techniką dźwięku. Przez dziesięciolecia premiera tutaj była marzeniem każdego hiszpańskiego producenta, a seans w Capitol był wydarzeniem towarzyskim, na które szło się w najlepszym stroju.
Na co patrzeć, gdy przechodzisz obok
Dokładny punkt, z którego trzeba go oglądać, to chodnik na Plaza del Callao zwrócony na wschód: stamtąd dziób odcina się od alei, a wieża z neonem staje w jednej linii. To zdecydowanie najczęściej powtarzane zdjęcie Madrytu i wychodzi równie dobrze w południe, jak nocą przy zapalonym neonie.
Zwróć uwagę na szczegóły, na które prawie nikt nie patrzy: ciągłą krzywiznę biegnących wzdłuż fasady balkonów, schodkowe zwieńczenie wieży, markizę kina i sposób, w jaki budynek rozwiązuje ścięty narożnik bez jednej ostrej krawędzi. To architektura jak z podręcznika, choć prawie wszyscy przechodzą obok, patrząc tylko na neon.
A jeśli znasz hiszpańskie kino z ostatnich dziewięćdziesięciu lat, ten budynek z pewnością ci w nim mignął. Filmem, który go unieśmiertelnił, jest „El día de la bestia” Álexa de la Iglesii: w finale bohaterowie wiszą na samym neonie Schweppes nad przepaścią Gran Vía. Spójrz w górę i wyobraź sobie, że tam jesteś.
Nie do przegapienia
Neon Schweppes
Świeci od 1972 roku i chroni go sympatia mieszkańców: nikt już nie może go zdjąć.
Racjonalistyczny dziób
Najsłynniejszy zaokrąglony narożnik Hiszpanii, dzieło dwóch młodych architektów, którzy wygrali konkurs w 1931 roku.
Cine Capitol
Legendarne kino premierowe od 1933 roku, z najlepszą techniką dźwięku swoich czasów.
„El día de la bestia”
Finał filmu Álexa de la Iglesii zamienił ten dach w ikonę hiszpańskiego kina.
Jak to wpleść w spacer po Gran Vía
Carrión stoi dokładnie w połowie Gran Vía, przy samej Plaza del Callao. Na wschód aleja schodzi do Edificio Telefónica i kończy się przy Círculo de Bellas Artes i Plaza de Cibeles; na zachód wspina się do Plaza de España i pięć minut dalej wychodzi na Templo de Debod, gdzie warto zakończyć popołudnie.
Sposób, by zobaczyć go z góry: na dziewiątym piętrze domu towarowego El Corte Inglés przy Callao jest taras gastronomiczny z bezpłatnym widokiem na dachy i na sam Carrión. Płacisz tylko wtedy, gdy coś zamówisz, a żeby wyjrzeć, nie musisz nawet tego robić. Druga opcja, wyżej i z barem, to taras na dachu Círculo de Bellas Artes za około 6 euro.
Piesza trasa Viavoy „Gran Vía i nowoczesny Madryt” prowadzi przez całą aleję, a lokalny przewodnik opowiada historię każdego budynku, także neonu, który Madryt kocha bardziej niż niejeden zabytek. Masz ją w telefonie i przechodzisz, kiedy chcesz.
Najczęstsze pytania
Kto zdecydował, że będzie miał kształt statku?
Wyszło to z konkursu, i co to był za strzał w dziesiątkę. Wygrali go w 1931 roku dwaj młodzi architekci, Feduchi i Eced, pokonując znacznie bardziej klasyczne i ostrożne projekty, i postawili całość w zaledwie dwa lata. Dla ówczesnego Madrytu było to najbardziej przełomowe dzieło, na jakie ktokolwiek się odważył. Miasto nie było gotowe na coś tak bezczelnego.
W jakim filmie pojawia się ten budynek?
W całym mnóstwie, ale jest jeden, który go unieśmiertelnił: „El día de la bestia” Álexa de la Iglesii. W finale bohaterowie wiszą na samym neonie Schweppes, nad przepaścią Gran Vía. Od tamtej pory dla kilku pokoleń ten dach to czyste kino grozy i czarnego humoru. Spójrz w górę i wyobraź sobie, że tam wisisz, nad pustką. Aż kręci się w głowie od samej myśli.
