Przed tobą, odbita w tafli wody, wznosi się świątynia ze złocistego kamienia, której nie powinno tu być. Templo de Debod ma ponad 2200 lat, pierwotnie stanęła nad brzegiem Nilu, w starożytnej Nubii, a dziś króluje nad madryckim parque del Oeste. Trafiła tu jako dar Egiptu dla Hiszpanii w 1968 roku, w podziękowaniu za międzynarodową pomoc w ratowaniu świątyń, które miała zalać tama w Asuanie: rozebrano ją kamień po kamieniu, zapakowano i odbudowano tutaj w 1972 roku. To bez dyskusji najlepszy darmowy zachód słońca w mieście.
Ze starożytnej Nubii do parque del Oeste
Budowę świątyni zaczął około 200 roku p.n.e. król Nubii imieniem Adikhalamani, wznosząc niewielkie sanktuarium poświęcone bogu Amonowi i bogini Izydzie. Później rozbudowywali ją greccy faraonowie, Ptolemeusze, a swoją cegiełkę dołożyli nawet cesarze rzymscy, tacy jak August. Te kamienie przeszły przez ręce nubijskie, egipskie i rzymskie, zanim dwa tysiące lat później trafiły w sam środek Madrytu.
W latach sześćdziesiątych budowa wielkiej tamy w Asuanie skazała dziesiątki nubijskich świątyń na zniknięcie pod wodą. UNESCO rozpoczęło międzynarodową akcję ratunkową, w której Hiszpania aktywnie uczestniczyła – hiszpański archeolog Martín Almagro kierował wykopaliskami w tym regionie – a Egipt podziękował za tę pomoc, podarowując cztery świątynie czterem krajom. Świątynia z Debod trafiła do Hiszpanii; inna przepłynęła Atlantyk do Metropolitan w Nowym Jorku; jeszcze inna pojechała do Włoch, a ostatnia do Holandii. Nasza jest jedną z nielicznych, które można oglądać pod gołym niebem i swobodnie obejść.
Montaż w Madrycie nie był oczywisty: trzeba było ustalić orientację, odtworzyć kolejność bloków i ustawić pylony wejściowe, a niektóre elementy umieszczono według kryteriów, o które spory toczą się do dziś. Mimo to odpowiedzialni za projekt starali się zachować orientację podobną do pierwotnej, związaną ze wschodem słońca nad Nilem. Dlatego o zachodzie słońca światło przechodzi przez nią na wylot i rozpala ją na pomarańczowo.
Najlepszy zachód słońca w Madrycie
Świątynia stoi na niewielkim wzniesieniu, otoczona dwiema taflami wody, w których odbijają się kamień i pylony. Za nią rozciąga się parque del Oeste, a dalej Casa de Campo i pasmo Sierra de Guadarrama. Kiedy niebo nad sylwetką świątyni robi się różowo-złote, rozumiesz, dlaczego madrytczycy przychodzą tu pożegnać dzień i dlaczego właśnie tu przyprowadzają przyjezdnych przyjaciół.
Logistyka ma znaczenie. Przyjdź pół godziny przed zachodem słońca – latem około 21:00, zimą około 17:30 – i poszukaj miejsca na trawie po zachodniej stronie, która zapełnia się najpierw. Teren wokół świątyni jest ogólnodostępny i zawsze otwarty; godziny otwarcia ma tylko wnętrze świątyni.
Bo tak, można wejść do środka. Wnętrze jest małe, ale godne uwagi: zachowały się w nim oryginalne reliefy ze scenami ofiar składanych bogom przez króla, makieta nubijskiego zespołu świątynnego i tablice informacyjne. Wstęp jest bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, w poniedziałki świątynia jest zamknięta, a zimą godziny są krótsze. Latem pod koniec popołudnia czeka się w kolejce trzydzieści albo czterdzieści minut.
Uwaga konserwatorska: suchy i zanieczyszczony klimat Madrytu nie oszczędza kamienia stworzonego na pustynię, a świątynia wymagała już kilku prac renowacyjnych. Dlatego wejście do wnętrza jest kontrolowane i nie zawsze otwarte: sprawdź to, zanim zaczniesz na to liczyć.
Nie do przegapienia
Oryginalne reliefy
We wnętrzu zachowały się sceny ofiar składanych bogom przez nubijskiego króla, wyryte ponad dwa tysiąclecia temu.
Odbicie w wodzie
Dwie tafle wody wokół wzniesienia podwajają świątynię o zachodzie słońca: to zdjęcie, na które poluje każdy.
Rozproszone rodzeństwo
Egipt podarował cztery świątynie czterem krajom; pozostałe są w Nowym Jorku, we Włoszech i w Holandii.
Orientacja słoneczna
Ustawiono ją tak, jak stała pierwotnie nad Nilem, i dlatego światło zachodzącego słońca przechodzi przez nią na wylot.
Jak to wpleść w spacer
Debod leży pięć minut pieszo od Plaza de España, gdzie kończy się Gran Vía. Dlatego naturalny spacer to przejście całej alei po południu – od Plaza de Cibeles i Círculo de Bellas Artes, obok Edificio Telefónica, Plaza del Callao i Edificio Carrión – i dotarcie tutaj akurat na zachód słońca. To jakieś 2,5 kilometra marszu i całe popołudnie dobrze spędzonego czasu.
Wokół jest więcej, niż się wydaje. Parque del Oeste schodzi ku rzece ogrodami, a kolejka linowa przenosi stąd do Casa de Campo; dziesięć minut dalej stoi Faro de Moncloa, wieża widokowa o wysokości 92 metrów z biletem za około 4 euro; a na południe – Ogrody Sabatiniego i Palacio Real.
Trasa „Gran Vía i nowoczesny Madryt” od Viavoy kończy się dokładnie tutaj, a jej częścią jest zwiedzanie wnętrza świątyni z opowieścią lokalnej przewodniczki. Masz ją pobraną w telefonie i przechodzisz, kiedy chcesz, bez internetu.
Najczęstsze pytania
Kto zbudował tę świątynię tak dawno temu?
Zaczął ją król Nubii imieniem Adikhalamani, około 200 roku p.n.e., od niewielkiego sanktuarium. Potem rozbudowywali ją greccy faraonowie, Ptolemeusze, a swoją cegiełkę dołożyli nawet cesarze rzymscy, tacy jak August. Te kamienie przeszły więc przez ręce nubijskie, egipskie i rzymskie, zanim dwa tysiące lat później trafiły w sam środek Madrytu. Niezła podróż.
Czy Hiszpania była jedynym krajem, któremu Egipt podarował świątynię?
Nie, i mało kto o tym wie. W podziękowaniu za tamtą akcję ratunkową Egipt podarował cztery świątynie czterem krajom. Debod trafiła do Hiszpanii; inna przepłynęła Atlantyk do wielkiego muzeum w Nowym Jorku; jeszcze inna pojechała do Włoch, a ostatnia do Holandii. Masz więc rodzeństwo Debod rozsiane po pół świata. Ze wszystkich nasza jest jedną z nielicznych, które można oglądać pod gołym niebem i po prostu swobodnie obejść.
