De kathedraal van Madrid heeft de langste en vreemdste geschiedenis van Spanje: er werd in 1883 aan begonnen en ze werd pas in 1993 ingewijd, toen Johannes Paulus II haar persoonlijk kwam zegenen. Het resultaat is een gebouw dat op het eerste gezicht verwart – neoclassicistisch van buiten om te passen bij het Koninklijk Paleis, verrassend modern en kleurrijk van binnen – en dat bovendien andersom staat dan alle kathedralen ter wereld. Madrid was hoofdstad sinds 1561 en zat meer dan vier eeuwen zonder kathedraal, een bijna ongehoord geval in Europa.
Vier eeuwen zonder kathedraal
Toen Filips II in 1561 het hof naar Madrid verplaatste, had de stad geen bisschopszetel: ze viel onder het aartsbisdom Toledo, dat er niet aan dacht die macht af te staan. Zo groeide de hoofdstad van een wereldrijk eeuwenlang zonder eigen kathedraal, met de parochiekerk Santa María de la Almudena, naast de calle Mayor, als belangrijkste kerk, tot ze in 1868 werd afgebroken.
De bouw van de nieuwe kathedraal begon in 1883, naar een ontwerp van de Marqués de Cubas, in een ambitieuze neogotiek die moest wedijveren met de grote Europese kathedralen. En toen kwam alles wat mis kan gaan: geldgebrek, koerswijzigingen, de Burgeroorlog, decennia van stilstand. De crypte was in 1911 klaar en was bijna tachtig jaar lang het enige bruikbare deel van het geheel.
In de jaren vijftig gaven de architecten Fernando Chueca Goitia en Carlos Sidro de beslissende wending: ze lieten de neogotische buitenkant varen en ontwierpen de gevel opnieuw in neoclassicistische stijl, zodat die zou aansluiten bij het Koninklijk Paleis, dat er recht tegenover staat. De kathedraal werd voltooid en uiteindelijk in 1993 ingewijd. Het is dus een kerk uit de 19e eeuw die eind 20e eeuw af kwam en die van binnen onmiskenbaar hedendaags is.
Wat je in de Almudena ziet
Het eerste wat je verrast als je binnenkomt, is de kleur. Tegenover het gebruikelijke halfduister van de Spaanse kathedralen hebben de glas-in-loodramen hier heel felle, bijna geometrische tinten, werk van hedendaagse kunstenaars, en de plafonds zijn beschilderd met een moderne figuratieve decoratie die nergens op lijkt. Je vindt het mooi of niet, maar het laat je niet onverschillig.
Het minst bezochte juweel ligt beneden. De neoromaanse crypte, met een eigen ingang aan de calle Mayor, is een woud van meer dan vierhonderd zuilen met verschillende kapitelen, veel ouder dan de kerk erboven en volgens veel Madrilenen een stuk mooier. Bijna geen bezoeker gaat naar beneden om haar te zien.
Boven kun je via het museum van de kathedraal bovendien de koepel op en naar buiten op een terras met uitzicht op de Plaza de la Armería, de Jardines de Sabatini en de bergen op de achtergrond. Toegang tot het museum met de koepel kost rond 7 euro; de kerk is gratis toegankelijk, met een gesuggereerde gift.
De naam komt van het Arabische “al-mudayna”, de citadel. Onze-Lieve-Vrouw van de Almudena is de beschermheilige van Madrid en haar feest wordt op 9 november gevierd. De legende vertelt dat haar beeld, dat tijdens de islamitische overheersing in de stadsmuur was verstopt om het te beschermen, eeuwen later tevoorschijn kwam toen een stuk muur vanzelf instortte, vlak voor de processie die ernaar zocht.
Niet te missen
De hedendaagse glas-in-loodramen
Pure kleur en geometrie in een kerk die er van buiten 18e-eeuws uitziet.
De neoromaanse crypte
Meer dan 400 zuilen met verschillende kapitelen, ingang aan de calle Mayor. Bijna niemand gaat naar beneden.
De koepel en zijn terras
Uitzicht op het Koninklijk Paleis, de Jardines de Sabatini en de bergen, met het museumkaartje.
De onmogelijke oriëntatie
Ze ligt van noord naar zuid, tegen duizend jaar liturgische regel in, om het paleis niet de rug toe te keren.
Hoe het past in je bezoek aan Madrid
De Almudena ligt in het hart van het monumentale Madrid en laat zich met bijna alles combineren. Recht tegenover ligt het Koninklijk Paleis; in het noorden de Plaza de Oriente en het Teatro Real; en als je de Cuesta de la Vega afdaalt, op twee minuten, het stuk Arabische muur uit de 9e eeuw, het oudste wat in de stad nog overeind staat. Het is een van de hoeken van Madrid waar de meeste eeuwen elkaar op de minste meters raken.
Trek zo'n 30-40 minuten uit voor de kerk en de crypte, en een uur als je het museum en de koepel erbij neemt. De toegang voor de eredienst is vrij, dus het is een van de bezoeken met de meeste waarde per euro in het centrum. Houd er rekening mee dat de toeristische toegang tijdens de missen beperkt is, en dat de crypte kortere en wisselende openingstijden heeft.
Laat je het je liever vertellen terwijl je loopt, dan omvat de route “Historisch en Koninklijk Madrid” van Viavoy het bezoek aan het interieur van de kathedraal, verteld door een lokale gids, en daarnaast het Koninklijk Paleis, de Descalzas Reales en het Teatro Real. Je hebt hem gedownload en begint wanneer je wilt.
Veelgestelde vragen
Waarom staat ze op zo'n vreemde manier?
Heel goed opgemerkt, want er zit een truc achter. Bijna alle kathedralen kijken naar het oosten, naar Jeruzalem; het is de liturgische norm van eeuwen. Deze niet: ze is van noord naar zuid gericht. De reden? Ze moest op één lijn liggen met het Palacio Real, dat precies tegenover ligt, en zich er met het gezicht naartoe opstellen. Dus braken ze met een eeuwenoude traditie uit pure architectonische beleefdheid jegens het paleis. Een kathedraal die zich omdraaide om de koning niet de rug toe te keren. Heel Madrid, vind je niet?
Is hier ooit een koninklijk huwelijk gevierd?
Ja, en het was het eerste koninklijke huwelijk in haar geschiedenis, juist omdat ze zo piepjong is. In 2004 trouwde hier de toenmalige prins Felipe, nu koning, met Letizia. Madrid stond die dag stil, met de regen die viel en de hele stad die naar de ceremonie keek. Zie de ironie: zodra Madrid eindelijk een kathedraal had, vierde ze er meteen het huwelijk van een troonopvolger in.
