Cztery muzea, które sięgają w głąb ziemi pod centrum, i miasto, które dwa tysiące lat później wciąż nosi imię swojego założyciela. Co zobaczyć, w jakiej kolejności i dlaczego bilet łączony się opłaca.
Saragossa to jedno z nielicznych miast na świecie, które zachowało – zniekształcone przez arabski i przez język romański – imię cesarza, który je założył: Caesar Augusta stała się Saraqustą, a z niej powstała Saragossa. I nie chodzi tylko o nazwę. Pod centrum leży całe miasto, a cztery muzea pozwalają do niego zejść.
Bilet łączony na trasę Caesaraugusty obejmuje cztery muzea i wychodzi dużo taniej niż osobne wizyty. Kupisz go w każdym z nich, a wszystkie są pod dachem.
Kolonia dla zwalnianych legionistów
Założona około 14 roku p.n.e.
Caesaraugustę założono jako kolonię, by osiedlić weteranów legionów zwolnionych ze służby po wojnach kantabryjskich, i to pochodzenie tłumaczy jej układ: regularną siatkę prostopadłych ulic z dwiema głównymi osiami, cardo i decumanus, oraz forum na ich skrzyżowaniu.
Położenie też nie było przypadkowe. Tutaj Ebro była żeglowna dla statków z ładunkiem, więc miasto miało połączenie rzeczne z Morzem Śródziemnym, a zarazem leżało w węźle dróg łączących północny wschód półwyspu. Było jednocześnie portem i skrzyżowaniem szlaków.
Mury wzniesiono później, prawdopodobnie w III wieku, kiedy niepewne czasy zmusiły miasta cesarstwa do umacniania się. Miały około trzech kilometrów obwodu i ponad sto baszt, a najlepiej zachowany odcinek stoi obok wieży Zuda, na zachodnim krańcu Plaza del Pilar.
Przebieg tych murów wciąż wyznacza kształt miasta: Coso, zakrzywiona ulica okrążająca stare miasto, nadal biegnie ich linią. Idąc nią, idziesz po obwodzie obwarowań z III wieku.
Zachowany odcinek pozwala zobaczyć technikę budowy: rdzeń z rzymskiego betonu oblicowany ciosami, z półokrągłymi basztami, z których można było razić wroga u stóp muru. Posąg to kopia Augusta z Prima Porta z Watykanu, a jego uniesiona ręka to gest wodza przemawiającego do żołnierzy.
Forum było jednocześnie głównym placem, sądem, targiem, siedzibą władz lokalnych i przestrzenią religijną. Zachowały się fundamenty, portyki, kanały wodne i odcinek sklepionego kanału ściekowego, którym się przechodzi. Zwiedź je jako pierwsze: najlepiej daje ogólny obraz.
Pobierz aplikację i odkrywaj Zaragoza offline, kiedy chcesz. Przejdź trasę Rzymska Caesaraugusta i wieże mudejar z lokalnym przewodnikiem w słuchawkach.
Największa rzymska pozostałość w mieście przez prawie dwa tysiące lat leżała pod domami centrum i nikt o niej nie wiedział. Wyszła na jaw w 1972 roku, kiedy wyburzano kilka budynków, żeby postawić na działce nowy, a wykopaliska stopniowo potwierdzały, że pod całym kwartałem kryje się kompletny teatr.
Zbudowano go w I wieku, za czasów Tyberiusza, dla około sześciu tysięcy widzów, co stawia go wśród największych w Hispanii i pokazuje, czym była ta kolonia. Widownia dzieliła się na trzy poziomy z osobnymi wejściami, a ten podział był ściśle społeczny.
Rozwiązanie muzealne należy do najlepszych w Hiszpanii. Półprzezroczysty dach chroni całość przed deszczem, nie zamykając jej ani nie zaciemniając, a zwiedza się ją z podwyższonych kładek. Ekspozycja obejmuje też średniowieczne i nowożytne domy, które przez stulecia budowano na teatrze.
Jeśli masz zobaczyć tylko jedno z czterech muzeów, to właśnie to robi zdecydowanie największe wrażenie. Jest w nim projekcja, która wirtualnie odtwarza cały budynek, i tutaj ten zabieg naprawdę coś wnosi, bo na podstawie zachowanych rzędów widowni trudno wyobrazić sobie pierwotną bryłę.
Port i latryny
Muzeum Portu Rzecznego dokumentuje coś zaskakującego: Saragossa leży trzysta kilometrów od morza, a miała port. Ebro była żeglowna dla statków z ładunkiem aż do tego miejsca, a w starożytności transport rzeczny był nieporównanie tańszy i wydajniejszy od lądowego.
W górę rzeki płynęły z portów śródziemnomorskich oliwa z Betyki, wino, solone ryby, ceramika i garum. Zachowała się część nabrzeża, schody prowadzące do wody i sklepione magazyny z rzymskiego betonu, po których można chodzić. Nawiasem mówiąc, to Ebro dała nazwę Iberii: Grecy nazywali ją Iber.
Jest też muzeum Łaźni, najbardziej codzienne. Zachowały się w nim pozostałości basenu otoczonego portykiem, a przede wszystkim publicznych latryn: długiej sali z kamiennymi ławami z otworami, bez żadnych przegród, gdzie ludzie siedzieli w rzędzie i rozmawiali.
Pod spodem płynął kanał z bieżącą wodą, który odprowadzał nieczystości, a przed ławami drugi, mniejszy, z czystą wodą do płukania gąbki na kiju, którą się podcierano i która była wspólna. To zostaje w pamięci najbardziej z całej rzymskiej trasy, i nie bez powodu.
Sześć tysięcy widzów, trzy poziomy widowni z osobnymi wejściami i ścisła hierarchia społeczna: im wyżej, tym niższy status. Kobiety i niewolnicy na samej górze. Czterdzieści minut razem z projekcją.
Sklepienia z rzymskiego betonu zachowane na wysokości, która pozwala pod nimi przejść. Ten sam materiał, dzięki któremu powstał Panteon, tutaj w wersji użytkowej. Dwadzieścia pięć minut, a po wyjściu Ebro masz o krok.
Łaźnie służyły nie tylko higienie: tu toczyło się życie towarzyskie i zawierano umowy, a wstęp był bardzo tani albo darmowy, opłacany przez urzędników zabiegających o popularność. Dwadzieścia minut i warto przeczytać tablice.
To zespół czterech muzeów, które odsłaniają i pokazują rzymskie pozostałości ukryte pod Saragossą: forum pod Plaza del Pilar, port rzeczny obok katedry La Seo, łaźnie publiczne i teatr w dzielnicy La Magdalena. Zwiedza się je na bilecie łączonym, który wychodzi dużo taniej niż cztery osobne.
Które warto wybrać, jeśli zobaczę tylko jedno?
Teatr, bez dyskusji. To największa rzymska pozostałość w mieście, dla około sześciu tysięcy widzów, i ma najlepsze rozwiązanie muzealne: podwyższone kładki pod półprzezroczystym dachem, a średniowieczne domy zbudowane na teatrze włączono w trasę zwiedzania. Czterdzieści minut z projekcją.
Czy to prawda, że teatr znalazł się przypadkiem?
Tak. W 1972 roku, kiedy wyburzano kilka budynków w centrum, żeby postawić na działce nowy, wyszły na jaw rzymskie struktury, a późniejsze wykopaliska potwierdziły, że pod całym kwartałem kryje się kompletny teatr. Budowę wstrzymano, a działka stała się stanowiskiem archeologicznym. Nikt nie wiedział, że on tam jest.
Czy Saragossa naprawdę miała port?
Tak, i dowodzą tego zachowane pozostałości: nabrzeże, schody prowadzące do wody i sklepione magazyny. Ebro była żeglowna dla statków z ładunkiem aż do tego miejsca, a w starożytności transport rzeczny był nieporównanie tańszy od lądowego, co uczyniło z miasta węzeł handlowy między Morzem Śródziemnym a wnętrzem lądu.
Skąd pochodzi nazwa miasta?
Od założyciela. Miasto nazywało się Colonia Caesar Augusta, od cesarza Augusta, który założył je około 14 roku p.n.e., by osiedlić weteranów legionów. Po arabsku stało się Saraqustą, a z niej powstała Saragossa. To jedno z nielicznych miast na świecie, które dwa tysiące lat później wciąż nosi imię swojego założyciela.
Gdzie zobaczyć mury rzymskie?
Najlepiej zachowany odcinek stoi przy Avenida César Augusto, obok wieży Zuda, na zachodnim krańcu Plaza del Pilar, i można go bezpłatnie obejść z zewnątrz. Drugi widoczny odcinek jest obok hali Mercado Central. A Coso, zakrzywiona ulica okrążająca stare miasto, wciąż wyznacza całą linię dawnych obwarowań.
Informacje praktyczne
Cztery muzeaForum, port rzeczny, łaźnie i teatr. Bilet łączony dużo tańszy niż osobne.
KolejnośćNajpierw forum, dla kontekstu, potem teatr, dla wrażenia. Pozostałe dwa w dowolnej kolejności.
Ile czasuDobre pół dnia na wszystkie cztery. Czterdzieści minut na sam teatr.
Dni zamknięciaWszystkie są zamknięte w poniedziałki. Sprawdź sezonowe godziny otwarcia.
ZaletaWszystkie są pod dachem: idealny plan na deszczowy dzień albo upalne popołudnie.
DodatkowoMuseo de Zaragoza przy Plaza de los Sitios jest bezpłatne i uzupełnia kolekcję archeologiczną.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Zaragoza i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Zaragoza offline, kiedy chcesz.
od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Zaragoza