Είναι η ανηφόρα που ενώνει την πλατεία Θοκοδόβερ με το πάνω μέρος της πόλης, και στη μέση της διαδρομής πρέπει να σταματήσεις, όχι από κούραση αλλά επειδή η θέα ανοίγει ξαφνικά: από κάτω η πεδιάδα του Τάχο, απέναντι τα θιγαρράλες (εξοχικά κτήματα) να σκαρφαλώνουν στους λόφους της άλλης όχθης, και το πράσινο και η ώχρα να απλώνονται ως τον ορίζοντα. Είναι ένα από εκείνα τα μέρη όπου καταλαβαίνεις το Τολέδο χωρίς να σου το εξηγήσει κανείς.
Μια πόλη σκαρφαλωμένη σε λόφο και περικυκλωμένη από νερό
Από εδώ φαίνεται το κλειδί των πάντων. Το Τολέδο είναι σκαρφαλωμένο σε ένα γρανιτένιο ακρωτήριο που το περικλείει σχεδόν κυκλικά ένας κλειστός μαίανδρος του Τάχο, ο οποίος το αγκαλιάζει από τις τρεις από τις τέσσερις πλευρές του. Μόνο ο βορράς μένει ανοιχτός, και από εκεί υψώθηκε το τείχος.
Αυτό κάνει την πόλη ένα φυσικό φρούριο που δεν χρειάζεται σχεδόν καθόλου αμυντικά έργα, και εξηγεί γιατί την ήθελαν όλοι: Ρωμαίοι, Βησιγότθοι —που την έκαναν πρωτεύουσα του βασιλείου τους—, μουσουλμάνοι και Καστιλιάνοι. Η θέση άξιζε από μόνη της περισσότερο από οποιονδήποτε στρατό.
Εξηγεί επίσης την ταλαιπωρία. Αφού δεν υπάρχει επίπεδο έδαφος, κάθε δρόμος ανεβαίνει ή κατεβαίνει, και ολόκληρη η παλιά πόλη είναι χτισμένη σε κλίση. Αυτό το νιώθουν τα πόδια, και καλό είναι να το ξέρεις όταν σχεδιάζεις: στο Τολέδο δεν υπάρχουν οριζόντιοι περίπατοι.
Τα θιγαρράλες απέναντι και το νερό που ανέβαινε μόνο του
Τα κτήματα που βλέπεις στους λόφους της άλλης όχθης, με τους λαχανόκηπους, τα κυπαρίσσια και τις ελιές τους, λέγονται θιγαρράλες. Ήταν τα εξοχικά σπίτια των οικογενειών του Τολέδο, όπου ξέφευγαν από τη ζέστη και τη στριμωγμένη πόλη για να κολατσίσουν και να κουβεντιάσουν κάτω από τα δέντρα. Το όνομα, λένε, προέρχεται από τα τζιτζίκια (στα ισπανικά «θιγάρρας»).
Και από αυτές τις ίδιες πλαγιές ανέβαινε το νερό του Τάχο ως το Αλκάθαρ χάρη σε ένα από τα πιο εκπληκτικά μηχανικά επιτεύγματα της ευρωπαϊκής Αναγέννησης. Το έστησε ο Χουανέλο Τουρριάνο ανάμεσα στο 1565 και το 1569 και ξεπερνούσε σχεδόν εκατό μέτρα υψομετρικής διαφοράς με πύργους από κουτάλες που περνούσαν το νερό η μία στην άλλη, δεμένες μεταξύ τους σαν ένα γιγάντιο ρολόι.
Ο κόσμος ερχόταν επίτηδες για να το δει να λειτουργεί. Τελείωσε άσχημα: το Στέμμα και ο δήμος διαφωνούσαν για χρόνια για το ποιος έπρεπε να το πληρώσει, ο Τουρριάνο πέθανε χρεοκοπημένος και ο μηχανισμός εγκαταλείφθηκε ώσπου εξαφανίστηκε. Δεν έχει μείνει τίποτα από αυτόν, εκτός από το όνομα ενός δρόμου και αυτή την πλαγιά.
Μη χάσεις
Ο μαίανδρος του Τάχο
Το ποτάμι περικλείει την πόλη από τις τρεις από τις τέσσερις πλευρές της. Είναι ένα φυσικό φρούριο που σχεδόν δεν χρειάζεται τείχος.
Τα θιγαρράλες
Τα εξοχικά κτήματα στους απέναντι λόφους, με λαχανόκηπους και κυπαρίσσια, όπου οι οικογένειες του Τολέδο ξέφευγαν από τη ζέστη.
Η μηχανή του Χουανέλο
Ανέβαζε νερό εκατό μέτρα με πύργους από κουτάλες δεμένες σαν ρολόι. Ο Τουρριάνο πέθανε χρεοκοπημένος και δεν έχει μείνει τίποτα από αυτήν.
Τίποτα δεν είναι επίπεδο
Αφού δεν υπάρχει οριζόντιο έδαφος, κάθε δρόμος του Τολέδο ανεβαίνει ή κατεβαίνει. Καλό είναι να το λάβεις υπόψη όταν σχεδιάζεις τη μέρα σου.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Τολέδο
Ενώνει την πλατεία Θοκοδόβερ με το πλάτωμα του Αλκάθαρ, οπότε την περπατάς αναγκαστικά αν ανεβαίνεις στο ψηλό σημείο της πόλης. Είναι σύντομη αλλά απαιτητική ανηφόρα, και με ζέστη καλό είναι να την πάρεις νωρίς ή αργά το απόγευμα.
Το σημείο θέας που ανοίγεται στη μέση της ανάβασης είναι δωρεάν και δεν έχει ωράριο, και είναι από τα καλύτερα σημεία της παλιάς πόλης για τη θέα προς το ποτάμι. Το σούρουπο, με το χαμηλό φως πάνω στην πεδιάδα, είναι η ώρα του.
Από το πάνω μέρος κατεβαίνεις σε πέντε λεπτά στον καθεδρικό και στο Μουσείο της Σάντα Κρους, που βρίσκεται δίπλα στο Θοκοδόβερ. Κι αν θέλεις το κλασικό πανόραμα ολόκληρου του Τολέδο, πρέπει να περάσεις στην άλλη όχθη και να ανέβεις στον δρόμο του Βάγιε, έξω πια από την παλιά πόλη.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος έφτιαξε εκείνη τη μηχανή του νερού;
Ο ίδιος Χουανέλο Τουρριάνο του Ξύλινου Ανθρώπου, κοίτα τι γύρους κάνει η πόλη. Τη συναρμολόγησε ανάμεσα στο 1565 και το 1569, και ξεπερνούσε σχεδόν εκατό μέτρα υψομετρικής διαφοράς με πύργους γεμάτους κουτάλες που περνούσαν το νερό η μία στην άλλη, δεμένες σαν τα κομμάτια ενός γιγάντιου ρολογιού. Αλλά τελείωσε άσχημα: το δημοτικό συμβούλιο και το Στέμμα μάλωναν για το ποιος θα πλήρωνε τη συντήρηση, στον Χουανέλο δεν πλήρωναν ούτε τα δικά του, και το θαύμα κατέληξε να σαπίσει και να χαθεί. Ιδιοφυΐα πάνω, χρήμα κάτω. Η ίδια ιστορία όπως πάντα.
Τι είναι οι θιγαρράλες απέναντι;
Είναι τα εξοχικά κτήματα σκορπισμένα στους λόφους της απέναντι όχθης, με τους λαχανόκηπούς τους, τα κυπαρίσσια τους και τις ελιές τους. Οι οικογένειες του Τολέδου κατέφευγαν εκεί για να ξεφύγουν από τη ζέστη και από τη στριμωγμένη πόλη, για κολατσιό και κουβέντα κάτω από τα δέντρα. Το όνομα, λένε, βγαίνει από τα τζιτζίκια, cigarras στα ισπανικά, που τα γεμίζουν μουσική το καλοκαίρι. Τους αφιέρωσαν ακόμη και ένα βιβλίο: ο Τίρσο ντε Μολίνα έδωσε σε ένα από τα έργα του τον τίτλο «Οι θιγαρράλες του Τολέδου». Κοίτα εκείνα τα σπιτάκια σκορπισμένα μέσα στο πράσινο: είναι αιώνες από μεσημεριανούς ύπνους και κουβέντες.
