Η πρόσοψη σταματά τον καθένα: μορφές, θυρεοί, φύλλα και κοχύλια σκαλισμένα ως το τελευταίο εκατοστό, σαν η πέτρα να ήταν δαντέλα. Είναι πλατερέσκο, το ύφος που ανακάτεψε το ύστερο γοτθικό με την ιταλική Αναγέννηση και που λέγεται έτσι επειδή μοιάζει δουλεμένο από αργυροχόο (πλατέρο) μάλλον παρά από λιθοξόο. Το κτίριο γεννήθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα ως νοσοκομείο για ορφανά παιδιά, με τη θέληση του καρδινάλιου Μεντόθα.
Ένα νοσοκομείο με κάτοψη σταυρού
Η κάτοψη είναι κυριολεκτικά ένας ελληνικός σταυρός, με τέσσερις ίσες πτέρυγες που τέμνονται στο κέντρο κάτω από έναν τρούλο. Δεν είναι συμβολισμός χωρίς λόγο: αυτό το σχήμα, εισαγμένο από τα μεγάλα αναγεννησιακά νοσοκομεία της Ιταλίας, επέτρεπε να επιτηρούνται οι τέσσερις θάλαμοι των ασθενών από ένα μόνο σημείο και να χωρίζονται οι ασθενείς κατά κατηγορίες.
Στο έργο συμμετείχε ο Αλόνσο ντε Κοβαρρούβιας, ο ίδιος αρχιτέκτονας που ξεκίνησε το Αλκάθαρ, και αυτό φαίνεται στην ποιότητα της λιθοδομής. Το αίθριο και η σκάλα είναι περισσότερο παλατιού παρά νοσοκομείου, με διώροφη τοξοστοιχία και ένα μνημειώδες κλιμακοστάσιο που σήμερα αποτελεί τον άξονα του μουσείου.
Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην κοινωφελή λειτουργία και την αρχιτεκτονική φιλοδοξία είναι πολύ χαρακτηριστική της εποχής: ένας καρδινάλιος που υπήρξε ο ισχυρότερος άνθρωπος της Καστίλης δεν επρόκειτο να αφήσει ένα ταπεινό νοσοκομείο, έστω κι αν ήταν για ορφανά.
Ο Ελ Γκρέκο στην πόλη του
Αυτό που σχεδόν κανείς δεν έρχεται να αναζητήσει και ύστερα δεν ξεχνά είναι η συλλογή του Ελ Γκρέκο. Υπάρχουν αρκετά έργα του από διαφορετικές περιόδους, ανάμεσά τους η «Ανάληψη της Παρθένου» των τελευταίων του χρόνων, και το να τα βλέπεις μαζί σου επιτρέπει να παρακολουθήσεις πώς το ύφος του τεντωνόταν και αποϋλοποιούνταν με τον καιρό.
Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος μαθήτευσε στη Βενετία και στη Ρώμη και ήρθε στην Ισπανία με την ελπίδα να ζωγραφίσει για τον Φίλιππο Β΄ στο Ελ Εσκοριάλ. Στον βασιλιά δεν άρεσε το έργο του και τον άφησε απέξω, και αυτή η κλειστή πόρτα κατέληξε να είναι η τύχη του: εγκαταστάθηκε στο Τολέδο, βρήκε πελάτες στο καθεδρικό κεφάλαιο και στους ντόπιους ευγενείς και δεν έφυγε ποτέ.
Το μουσείο έχει επιπλέον μια αξιόλογη συλλογή από φλαμανδικές ταπισερί, ένα αρχαιολογικό τμήμα με ρωμαϊκά και βησιγοτθικά ευρήματα της πόλης, και κεραμικά της Ταλαβέρα. Είναι, στην πράξη, το πιο πλήρες μουσείο του Τολέδο και ένα από τα λιγότερο επισκέψιμα σε σχέση με όσα φυλάει.
Μη χάσεις
Πρόσοψη πλατερέσκο
Πέτρα σκαλισμένη σαν δαντέλα. Το ύφος λέγεται έτσι επειδή μοιάζει δουλεμένο από αργυροχόο, όχι από λιθοξόο.
Κάτοψη ελληνικού σταυρού
Τέσσερις ίσες πτέρυγες που επέτρεπαν την επιτήρηση των θαλάμων των ασθενών από ένα μόνο σημείο. Πρότυπο ιταλικού αναγεννησιακού νοσοκομείου.
Αρκετοί Γκρέκο μαζί
Έργα από διαφορετικές περιόδους, ανάμεσά τους μια όψιμη Ανάληψη. Σου επιτρέπει να δεις πώς το ύφος του τεντωνόταν με τα χρόνια.
Το πιο πλήρες μουσείο
Γκρέκο, φλαμανδικές ταπισερί, ρωμαϊκή και βησιγοτθική αρχαιολογία και κεραμικά της Ταλαβέρα. Και από τα λιγότερο επισκέψιμα.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Τολέδο
Βρίσκεται δίπλα στην πλατεία Θοκοδόβερ, δηλαδή στην πύλη εισόδου της παλιάς πόλης αν έρχεσαι από τα ανατολικά, και δέκα λεπτά από τον καθεδρικό στην κατηφόρα. Σχεδόν όλος ο κόσμος περνά από μπροστά του και οι περισσότεροι συνεχίζουν τον δρόμο τους.
Φτάνεις σε αυτό από την Αψίδα του Αίματος (Άρκο δε λα Σάνγκρε), μία από τις ιστορικές εισόδους, και από το Θοκοδόβερ ανεβαίνεις σε πέντε λεπτά στο Αλκάθαρ. Αυτό το τρίγωνο —Θοκοδόβερ, Σάντα Κρους και Αλκάθαρ— είναι καλό να το τακτοποιήσεις κατά την άφιξη ή την αναχώρηση.
Υπολόγισε μία καλή ώρα. Και έλεγξε την τιμή πριν: ανήκει στην αυτόνομη κοινότητα και έχει μειωμένη ή δωρεάν είσοδο ορισμένες μέρες και ώρες, μια πληροφορία που συνήθως είναι χειρότερα σημειωμένη απ' όσο θα έπρεπε.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος ήταν ο καρδινάλιος Μεντόθα;
Ένας από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους που έβγαλε ποτέ η Ισπανία: τον έλεγαν «ο τρίτος βασιλιάς», γιατί η Ισαβέλλα και ο Φερδινάνδος δεν έπαιρναν καμία απόφαση χωρίς να τον συμβουλευτούν. Ήταν ο μεγάλος τους σύμβουλος, και όταν έπεσε η Γρανάδα το 1492 ήταν ο δικός του σταυρός που υψώθηκε πάνω στους πύργους της Αλάμπρα. Πεθαίνοντας όρισε η περιουσία του να καταλήξει εδώ, και ήταν η ίδια η βασίλισσα Ισαβέλλα που φρόντισε να ολοκληρωθεί το έργο. Σχεδόν ένας βασιλιάς που, αντί για ένα παλάτι, μας άφησε αυτό.
Γιατί ο Ελ Γκρέκο κατέληξε ακριβώς στο Τολέδο;
Το πραγματικό του όνομα ήταν Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, και πριν φτάσει εδώ είχε μαθητεύσει στη Βενετία, στον κόσμο του Τιτσιάνο, και ύστερα στη Ρώμη. Ήρθε στην Ισπανία ονειρευόμενος να ζωγραφίσει για τον Φίλιππο Β΄ στο Εσκοριάλ… αλλά στον βασιλιά δεν άρεσε το έργο του και τον άφησε απέξω. Εκείνη η κλειστή πόρτα ήταν η τύχη του: στο Τολέδο, η Εκκλησία και οι ευγενείς κατάλαβαν την παράξενη και βασανισμένη ιδιοφυΐα του, και εδώ βρήκε επιτέλους τη θέση του. Μερικές φορές μια τεράστια απόρριψη είναι αυτή που σε πάει ακριβώς εκεί όπου έπρεπε να βρεθείς.
