Portal zatrzymuje każdego: postacie, herby, liście i muszle wyrzeźbione do ostatniego centymetra, jakby kamień był koronką. To styl platereskowy, który połączył późny gotyk z włoskim renesansem i nazywa się tak, bo wygląda, jakby wykuł go raczej złotnik niż kamieniarz. Budynek powstał na początku XVI wieku jako szpital dla osieroconych dzieci, z woli kardynała Mendozy.
Szpital na planie krzyża
Plan jest dosłownie krzyżem greckim, z czterema równymi ramionami, które przecinają się pośrodku pod wieżą nad skrzyżowaniem naw. To nie jest symbolika dla samej symboliki: ten układ, przeniesiony z wielkich włoskich szpitali renesansowych, pozwalał doglądać czterech sal chorych z jednego miejsca i rozdzielać pacjentów według kategorii.
Przy budowie pracował Alonso de Covarrubias, ten sam architekt, który zaczął twierdzę Alcázar, i widać to po jakości kamieniarki. Dziedziniec i schody bardziej pasują do pałacu niż do szpitala, z dwiema kondygnacjami arkad i monumentalną klatką schodową, która dziś jest osią muzeum.
Ten kontrast między funkcją opiekuńczą a ambicją architektoniczną jest bardzo w duchu epoki: kardynał, który był najpotężniejszym człowiekiem w Kastylii, nie zamierzał zostawić po sobie skromnego szpitala, nawet jeśli był on dla sierot.
El Greco w swoim mieście
To, czego prawie nikt nie przychodzi szukać, a potem nie zapomina, to kolekcja El Greca. Jest tu kilka jego dzieł z różnych okresów, w tym „Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny” z ostatnich lat życia, a oglądanie ich razem pozwala prześledzić, jak jego styl z czasem się wydłużał i dematerializował.
Doménikos Theotokópoulos kształcił się w Wenecji i w Rzymie i przyjechał do Hiszpanii z nadzieją, że będzie malował dla Filipa II w El Escorial. Królowi jego prace się nie spodobały i pominął go, a te zamknięte drzwi okazały się jego szczęściem: osiadł w Toledo, znalazł klientów w kapitule i wśród miejscowej szlachty i już nie wyjechał.
Muzeum ma też znakomitą kolekcję flamandzkich gobelinów, dział archeologii z rzymskimi i wizygockimi znaleziskami z miasta oraz ceramikę z Talavery. To w istocie najpełniejsze muzeum Toledo i jedno z najrzadziej odwiedzanych w stosunku do tego, co kryje.
Nie do przegapienia
Platereskowy portal
Kamień rzeźbiony jak koronka. Styl nazywa się tak, bo wygląda, jakby wykuł go złotnik, a nie kamieniarz.
Plan krzyża greckiego
Cztery równe ramiona, które pozwalały doglądać sal chorych z jednego miejsca. Wzór włoskiego szpitala renesansowego.
Kilka obrazów El Greca razem
Dzieła z różnych okresów, w tym późne „Wniebowzięcie”. Pozwalają prześledzić, jak jego styl z latami się wydłużał.
Najpełniejsze muzeum
Obrazy El Greca, flamandzkie gobeliny, rzymska i wizygocka archeologia oraz ceramika z Talavery. I jedno z najrzadziej odwiedzanych.
Jak to wpleść w zwiedzanie Toledo
Leży obok Plaza de Zocodover, czyli przy bramie wejściowej do starego miasta od wschodu, i dziesięć minut w dół od katedry. Praktycznie wszyscy przechodzą obok, a większość idzie dalej.
Dochodzi się do niego przez Arco de la Sangre, jedno z historycznych wejść, a z Zocodover w pięć minut wejdziesz pod górę do twierdzy Alcázar. Ten trójkąt – Zocodover, Santa Cruz i Alcázar – warto załatwić zaraz po przyjeździe albo przed wyjazdem.
Licz dobrą godzinę. I sprawdź wcześniej cenę: muzeum zarządzają władze regionu, a w niektóre dni i godziny wstęp jest ulgowy albo bezpłatny – informacja zwykle gorzej oznakowana, niż powinna.
Najczęstsze pytania
Kim był kardynał Mendoza?
Jednym z najpotężniejszych ludzi, jakich wydała Hiszpania: nazywano go „trzecim królem”, bo Izabela i Ferdynand nie podejmowali żadnej decyzji bez konsultacji z nim. Był ich wielkim doradcą, a kiedy w 1492 roku upadła Granada, to jego krzyż wciągnięto na wieże Alhambry. Umierając, zarządził, by jego majątek trafił tutaj, a sama królowa Izabela czuwała nad tym, by dzieło zostało ukończone. Niemal król, który zamiast pałacu zostawił nam to.
Dlaczego El Greco trafił właśnie do Toledo?
Naprawdę nazywał się Doménikos Theotokópoulos, a zanim tu przybył, kształcił się w Wenecji, w świecie Tycjana, a potem w Rzymie. Przyjechał do Hiszpanii, marząc o malowaniu dla Filipa II w El Escorial… ale królowi jego prace się nie spodobały i pominął go. Te zamknięte drzwi okazały się jego szczęściem: w Toledo Kościół i szlachta zrozumieli jego dziwny i udręczony geniusz i tu wreszcie znalazł swoje miejsce. Czasem to właśnie ogromne odrzucenie prowadzi cię dokładnie tam, gdzie miałeś być.
