Zaułki, w których ledwo mieszczą się dwie osoby, a fasady zamykają się nad głową. Tu była Alcaná, wielki targ żydowskich kupców średniowiecznego Toledo, labirynt sklepików przyklejony do katedry, gdzie kupowano i sprzedawano wszystko. I to tutaj, według samego Cervantesa, przypadkiem natrafił on na rękopis „Don Kichota”.
Jak wyglądał suk od środka
Ciasnota nie jest średniowiecznym niedbalstwem, tylko projektem. Suk wytycza się wąsko, żeby fasady dawały nieprzerwany cień przez niemal cały dzień – rzecz kluczowa w mieście, gdzie latem z zapasem przekracza się czterdzieści stopni – i żeby rozmowa handlowa toczyła się twarzą w twarz, z bliska.
Alcaná zajmowała przestrzeń tuż przy katedrze i była podzielona według branż: sklepy stały w rzędach, a często były niewiele więcej niż wnęką w murze z kamienną ladą. Nazwy ulic są planem cechów: Tripería od sprzedawców podrobów, a na okolicznych ulicach kowale, garbarze, złotnicy.
Dzielnicę najlepiej czyta się wcześnie rano, kiedy nikogo nie ma. Zwróć uwagę na wytarte kamienne węgary, ponownie użyte nadproża i na to, jak niektóre ulice nagle zmieniają poziom: wszystko to prawdziwa średniowieczna tkanka, nie rekonstrukcja.
Tu znaleziono „Don Kichota”
W dziewiątym rozdziale pierwszej części Cervantes opowiada, że będąc na targu Alcaná w Toledo, zobaczył chłopca, który sprzedawał stare zeszyty. Przejrzał je i odkrył, że napisał je po arabsku niejaki Cide Hamete Benengeli i że zawierają ni mniej, ni więcej, tylko prawdziwą historię Don Kichota.
Opowiada, że kazał je przetłumaczyć pewnemu Moryskowi za trochę rodzynek i odrobinę pszenicy, i odtąd cała powieść przedstawia się jako przekład tego znalezionego rękopisu. To jedna z najbardziej wpływowych gier literackich, jakie kiedykolwiek napisano: autor staje się zwykłym wydawcą cudzego tekstu.
To, że Cervantes wybrał właśnie ten targ, nie jest przypadkiem. Alcaná była miejscem, gdzie krążyły stare papiery, gdzie kupowano i sprzedawano wszystko i gdzie współistniały różne języki: dokładnie tam arabski rękopis mógł się wiarygodnie pojawić. Fikcja opiera się na prawdziwej geografii, po której wciąż można chodzić.
Nie do przegapienia
Wąsko z rozmysłem
Suk wytycza się tak, żeby fasady dawały nieprzerwany cień, a handel toczył się twarzą w twarz. To nie niedbalstwo.
Plan cechów
Nazwy ulic mówią, co sprzedawano na każdej z nich. Tripería to sprzedawcy podrobów, a wokół kowale i garbarze.
Tu pojawił się „Don Kichot”
Cervantes umieszcza na tym targu Alcaná odnalezienie rękopisu Cide Hamete Benengeli, którego przekład sobie przypisuje.
Prawdziwa średniowieczna tkanka
Wytarte węgary, ponownie użyte nadproża i nagłe zmiany poziomu. Nic z tego nie jest rekonstrukcją.
Jak to wpleść w zwiedzanie Toledo
Przylega do katedry, na odcinku między nią a Plaza del Ayuntamiento, więc przejdziesz tędy, nawet tego nie planując. Sztuka nie w tym, żeby tu dotrzeć, tylko żeby zdać sobie sprawę, gdzie jesteś, bo żadna tablica dobrze tego nie wyjaśnia.
To dziesięciominutowy przystanek w ramach dłuższej trasy, a nie cel sam w sobie. Najlepiej wejść tędy od strony Zocodover, wyjść przy katedrze i schodzić dalej w stronę dzielnicy żydowskiej.
Przyjdź wcześnie. W połowie przedpołudnia te uliczki są najbardziej zatłoczonym punktem starego miasta, grupy wchodzą do świątyni i z niej wychodzą, a poczucie labiryntu – jedyne, po co warto tu przyjść – znika całkowicie.
Najczęstsze pytania
Dlaczego nazywa się calle de la Tripería?
Od tego, co się na niej sprzedawało: flaków i podrobów, wnętrzności zwierzęcia. W dawnym Toledo każdy fach miał swoją ulicę, a nazwy przylgnęły jak etykiety: tu sprzedawcy flaków, na innej kowale, dalej garbarze. Dziś spacerujesz sobie spokojnie, ale nazwa mówi ci, czym pachniał ten róg pięćset lat temu. Całe Toledo takie jest: jeśli nauczysz się czytać nazwy ulic, miasto samo opowie ci swoje dawne życie.
Czy Cide Hamete Benengeli istniał?
Nie, to wymysł Cervantesa, jedna z jego najbardziej pomysłowych gier. Ale zwróć uwagę na żart ukryty w nazwisku: w samej powieści Sancho nazywa go „Cide Hamete Berenjena”, bo „Benengeli” brzmi mu jak berenjena, czyli bakłażan. A tak się składa, że mieszkańców Toledo przezywano żartobliwie „berenjeneros”, bo bardzo tu lubiano to warzywo. Czyli nawet nazwisko fałszywego autora kryje dowcip o lokalnym smaku. Cervantes dobrze znał tę ziemię.
