Plaza de Zocodover'ı yukarı şehre bağlayan yokuştur ve yolun yarısında durmak gerekir; yorgunluktan değil, manzara birden açıldığı için: aşağıda Tajo ovası, karşıda öbür yakanın tepelerine tırmanan cigarrales (Toledo'ya özgü kır evleri) ve ufka kadar uzanan yeşil ile toprak sarısı. Toledo'nun kimse açıklamadan anlaşıldığı yerlerden biridir.
Bir tepeye tünemiş, suyla çevrili bir şehir
Buradan her şeyin anahtarı görünür. Toledo, Tajo'nun dar bir menderesinin neredeyse tamamen çevrelediği granit bir burnun üzerine tünemiştir; nehir onu dört yanından üçünde kucaklar. Yalnızca kuzey açık kalır ve sur da oraya yükseltildi.
Bu, şehri neredeyse hiç savunma yapısına ihtiyaç duymayan doğal bir kaleye dönüştürür ve herkesin onu neden istediğini açıklar: Romalılar, Vizigotlar —onu krallıklarının başkenti yaptılar—, Müslümanlar ve Kastilyalılar. Konum tek başına herhangi bir ordudan daha değerliydi.
Rahatsızlığı da açıklar. Düz zemin olmadığından her sokak ya çıkar ya iner ve bütün eski şehir yamaç üzerine kurulmuştur. Bunu bacakların hisseder ve plan yaparken bilmekte yarar var: Toledo'da düz yürüyüş diye bir şey yoktur.
Karşıdaki cigarrales ve kendi kendine yukarı çıkan su
Öbür yakanın tepelerinde görülen, bostanları, servileri ve zeytin ağaçlarıyla mülklere cigarrales denir. Toledolu ailelerin sayfiye evleriydi; sıcaktan ve sıkışık şehirden kaçıp ağaçların altında ikindi kahvaltısı yapmak ve sohbet etmek için oraya giderlerdi. Adı, söylendiğine göre, ağustosböceklerinden (cigarras) gelir.
Ve Tajo'nun suyu, Avrupa Rönesansı'nın en şaşırtıcı mekanik düzeneklerinden biri sayesinde aynı yamaçlardan Alcázar'a kadar çıkardı. Onu Juanelo Turriano 1565 ile 1569 arasında kurdu; düzenek, suyu birbirine aktaran ve dev bir saat gibi iç içe geçmiş kova kuleleriyle neredeyse yüz metrelik yükseklik farkını aşıyordu.
İnsanlar onun çalışmasını görmek için özellikle gelirdi. Sonu kötü oldu: Kraliyet ve belediye masrafı kimin ödemesi gerektiğini yıllarca tartıştı, Turriano iflas etmiş olarak öldü ve düzenek kaybolana dek terk edildi. Bir sokak adı ve bu yamaç dışında ondan geriye hiçbir şey kalmadı.
Kaçırılmayacaklar
Tajo menderesi
Nehir şehri dört yanından üçünde çevreler. Neredeyse hiç sura ihtiyaç duymayan doğal bir kaledir.
Cigarrales
Karşı tepelerdeki bostanlı ve servili sayfiye mülkleri; Toledolu aileler sıcaktan buraya kaçardı.
Juanelo'nun düzeneği
Suyu bir saat gibi iç içe geçmiş kova kuleleriyle yüz metre yukarı çıkarırdı. Turriano iflas etmiş olarak öldü ve ondan hiçbir şey kalmadı.
Hiçbir yer düz değil
Yatay zemin olmadığından Toledo'nun her sokağı ya çıkar ya iner. Günü planlarken bunu hesaba katmakta yarar var.
Toledo ziyaretine nasıl uyar
Plaza de Zocodover'ı Alcázar düzlüğüne bağlar; yani şehrin yüksek noktasına çıkıyorsan mecburen buradan geçersin. Kısa ama ciddi bir yokuştur; sıcakta erken ya da günün son saatlerinde çıkmak iyi olur.
Çıkışın yarısında açılan seyir terası ücretsizdir ve saat sınırı yoktur; nehir manzarası için eski şehrin en iyi noktalarından biridir. Doğru an, ovanın üzerine alçak ışığın düştüğü gün batımıdır.
Yukarıdan katedral'e ve Zocodover'ın yanındaki Museo de Santa Cruz'a beş dakikada inilir. Toledo'nun tamamının klasik panoramasını istiyorsan öbür yakaya geçip eski şehrin dışındaki Carretera del Valle'ye çıkman gerekir.
Sık sorulan sorular
O su makinesini kim yaptı?
Tahta Adam'ın sahibi Juanelo Turriano'nun ta kendisi; bak şehir ne dolambaçlar çiziyor. Onu 1565 ile 1569 arasında kurdu; suyu birbirine aktaran, dev bir saatin parçaları gibi iç içe geçmiş kepçelerle dolu kulelerle neredeyse yüz metrelik bir yükseklik farkını aşıyordu. Ama sonu kötü bitti: belediye ve Taç bakımı kimin ödeyeceği konusunda kavga ediyordu, Juanelo'ya hakkı bile ödenmiyordu ve harika makine sonunda çürüyüp yok oldu. Yukarıda deha, aşağıda para. Hep aynı hikâye.
Karşıdaki cigarral'lar ne?
Bunlar öbür kıyının tepelerine dağılmış, bostanları, servileri ve zeytin ağaçlarıyla sayfiye arazileri. Toledolu aileler sıcaktan ve sıkışık şehirden kaçmak, ağaçların altında ikindi kahvaltısı yapıp sohbet etmek için oralara kaçardı. Adın, söylendiğine göre, yazın onları müzikle dolduran ağustosböceklerinden, cigarra'lardan geldiği söylenir. Onlara bir kitap bile adandı: Tirso de Molina eserlerinden birine “Los cigarrales de Toledo” adını verdi. Yeşilin arasına dağılmış o küçük evlere bak: yüzyıllarca öğle uykusu ve sohbet.
