Μια λευκή, καθαρή πρόσοψη δίπλα στο τείχος, και μέσα, σε ένα χρυσό τέμπλο, η πιο αγαπημένη μορφή της Σεβίλλης: η Παναγία της Ελπίδας Μακαρένα, ένα μπαρόκ ξυλόγλυπτο γύρω στο 1680 με πέντε γυάλινα δάκρυα να κυλούν στο πρόσωπό της. Η βασιλική είναι νέα —ολοκληρώθηκε το 1949— αλλά η ευλάβεια έχει τρεισήμισι αιώνες, και δεν είναι μια οποιαδήποτε ευλάβεια: για τη μισή πόλη, αυτό το πρόσωπο είναι το συναισθηματικό κέντρο ολόκληρης της χρονιάς.
Ένα ανώνυμο ξυλόγλυπτο που είναι τα πάντα
Η μορφή χρονολογείται γύρω στο 1680 και, επισήμως, είναι ανώνυμη: δεν σώζεται συμβόλαιο ούτε έγγραφο που να την αποδίδει σε κάποιον. Μεγάλο μέρος των ειδικών δείχνει τη Λουίσα Ρολδάν, τη Ρολδάνα, κόρη του γλύπτη Πέδρο Ρολδάν και μία από τις ελάχιστες γυναίκες γλύπτριες του ισπανικού μπαρόκ, που έφτασε να γίνει γλύπτρια της βασιλικής αυλής.
Είναι μορφή για ένδυση: σκαλισμένα είναι μόνο το πρόσωπο και τα χέρια, και τα υπόλοιπα είναι ένας σκελετός πάνω στον οποίο στήνεται η ενδυμασία. Αυτό, αντί να της αφαιρεί αξία, συγκεντρώνει όλη τη δουλειά στο πρόσωπο, και εκεί βρίσκεται το κλειδί: η Μακαρένα έχει μια έκφραση μετέωρη ανάμεσα στον πόνο και τη γλυκύτητα, που αλλάζει ανάλογα με το από πού την κοιτάς.
Η σημερινή βασιλική, έργο του Αουρέλιο Γκόμεθ Μιγιάν, υψώθηκε το 1949 επειδή η προηγούμενη έδρα —η γειτονική εκκλησία του Σαν Χιλ— είχε γίνει μικρή και είχε υποστεί την επίθεση και τη φωτιά του 1936. Είναι ένα μοντέρνο νεομπαρόκ κτίριο φτιαγμένο με έναν μόνο σκοπό: να στεγάσει ένα ξυλόγλυπτο και τον κόσμο που έρχεται να το δει.
Το πένθος του 1920 και το μουσείο
Η Μακαρένα ντύθηκε στα μαύρα μία μόνο φορά στην ιστορία της. Ήταν τον Μάιο του 1920, όταν σκοτώθηκε στην αρένα της Ταλαβέρα ο ταυρομάχος Χοσέ Γκόμεθ Ορτέγα, ο Χοσελίτο ελ Γκάγιο, πιστός της και μία από τις μεγάλες μορφές της εποχής του. Η αδελφότητα την έντυσε πένθιμα και η πόλη σταμάτησε. Ήταν ένα συλλογικό πένθος χωρίς προηγούμενο.
Ο Χοσελίτο της είχε χαρίσει ένα σετ από πέντε σμαράγδια που η Παναγία φορά ακόμη: είναι αυτά που φέρουν το όνομά του. Η ιστορία αυτής της σχέσης ανάμεσα σε έναν ταυρομάχο και μια μορφή συνοψίζει αρκετά καλά πώς λειτουργούν εδώ τα αισθήματα, και εξηγεί γιατί το μουσείο της βασιλικής δέχεται τόσους επισκέπτες όσους και η ίδια η εκκλησία.
Σε εκείνο το μουσείο βρίσκονται οι κεντημένοι μανδύες, τα στέμματα, τα σκεύη του πάσο (του φορητού βάθρου της λιτανείας) και ο ιματισμός που συσσωρεύτηκε μέσα σε αιώνες. Το σπουδαιότερο κομμάτι είναι το στέμμα της κανονικής στέψης του 1964, της ύψιστης τιμής που απονέμει η Εκκλησία σε μια μορφή, που γιορτάστηκε σε μια τελετή όπου ήρθε ολόκληρη η πόλη.
Μη χάσεις
Τα πέντε δάκρυα
Γυάλινα, κυλούν στο πρόσωπο. Η έκφραση αλλάζει ανάλογα με τη γωνία από την οποία την κοιτάς.
Η απόδοση στη Ρολδάνα
Η πιο αγαπημένη μορφή της Σεβίλλης είναι επισήμως ανώνυμη. Πολλοί την αποδίδουν σε μια γλύπτρια του 17ου αιώνα.
Τα σμαράγδια του Χοσελίτο
Δώρο του ταυρομάχου. Όταν σκοτώθηκε το 1920, η Παναγία ντύθηκε πένθιμα για μοναδική φορά στην ιστορία της.
Το μουσείο των μανδύων
Κεντήματα, στέμματα και σκεύη του πάσο, μαζί με το στέμμα της κανονικής στέψης του 1964.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σεβίλλη
Βρίσκεται κολλητά στην Πύλη της Μακαρένα και απέναντι από το Νοσοκομείο των Πέντε Πληγών. Η είσοδος στη βασιλική είναι δωρεάν· το μουσείο έχει χωριστό εισιτήριο, φθηνό, και αξίζει αν σε ενδιαφέρει το κέντημα ή θέλεις να καταλάβεις το φαινόμενο των αδελφοτήτων.
Ο φυσικός περίπατος συνεχίζει προς τα μέσα από την οδό Σαν Λουίς: η εκκλησία του Σαν Λουίς δε λος Φρανθέσες σε δέκα λεπτά, η Πλάθα δελ Πουμαρέχο σε δεκαπέντε και η Αλαμέδα δε Έρκουλες σε είκοσι.
Και μια προειδοποίηση για τις ημερομηνίες: τα ξημερώματα της Μεγάλης Παρασκευής η Μακαρένα βγαίνει σε λιτανεία και η γειτονιά γίνεται κάτι άλλο. Αν ταξιδεύεις εκείνες τις μέρες, μην σκεφτείς καν να προγραμματίσεις τίποτε άλλο για εκείνη τη νύχτα· και αν ταξιδεύεις οποιαδήποτε άλλη στιγμή, λάβε υπόψη ότι η βασιλική κλείνει την ώρα των ακολουθιών.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος σκάλισε τη Μακαρένα;
Ε, εδώ είναι το εκπληκτικό: δεν το ξέρουμε με σιγουριά. Η πιο αγαπημένη μορφή της Σεβίλλης είναι, επίσημα, ανώνυμη. Πολλοί ειδικοί την αποδίδουν στη Λουίσα Ρολδάν, τη Ρολδάνα, κόρη του μεγάλου Πέδρο Ρολδάν και μία από τις ελάχιστες γυναίκες γλύπτριες του ισπανικού μπαρόκ, που έφτασε να γίνει γλύπτρια της αυλής του βασιλιά. Το ότι το πρόσωπο που κάνει να κλαίει τη μισή πόλη μπορεί να βγήκε από τα χέρια μιας γυναίκας, στην καρδιά των χρόνων του χίλια εξακόσια, εμένα με συγκινεί κάθε φορά που το λέω.
Είναι αλήθεια ότι έχει μια αντίπαλο;
Τρυφερή αντίπαλο, ναι. Στην άλλη πλευρά του ποταμού, στην Τριάνα, υπάρχει μια άλλη Παναγία της Ελπίδας, η Ελπίδα της Τριάνα, με τη δική της αδελφότητα και τους αφοσιωμένους πιστούς της. Οι δύο Ελπίδες διεκδικούν την καρδιά της Σεβίλλης εδώ και αιώνες, και κάθε συνοικία ορκίζεται ότι η δική της είναι η πιο όμορφη. Είναι μια μικρή κόντρα από τις ντόπιες, περισσότερο πείραγμα παρά καβγάς, αλλά αν πεις σε έναν μακαρένο ότι εκείνη της Τριάνα είναι καλύτερη... ετοιμάσου.
Την έχουν στέψει ποτέ;
Ναι, και ήταν μεγάλη μέρα. Η κανονική στέψη είναι η μεγαλύτερη τιμή που αποδίδει η Εκκλησία σε μια ιερή μορφή, και τη Μακαρένα την έστεψαν το 1964, σε μια τελετή με πλήθη όπου βρέθηκε ολόκληρη η Σεβίλλη. Από τότε φορά ένα χρυσό στέμμα αντάξιο βασίλισσας. Για τη συνοικία δεν είναι απλώς ένα γλυπτό: είναι η βασίλισσά της, με όλη τη σημασία της λέξης, και εκείνη τη μέρα το ξεκαθάρισαν σε όλο τον κόσμο.
