Μια πρόσοψη που μοιάζει με πέτρινη τούρτα: κίονες, μπαλκόνια, ρολόγια, σημαίες και μια επίστεψη γεμάτη μορφές. Και αυτό το κεντρικό μπαλκόνι είναι, κατά πάσα πιθανότητα, το πιο διάσημο μπαλκόνι της Ισπανίας μία μέρα τον χρόνο: στις 6 Ιουλίου, το μεσημέρι, από εκεί ρίχνεται το τσουπινάθο.
Ένα εγχειρίδιο αρχιτεκτονικής σε φυσικό μέγεθος
Η πρόσοψη είναι μπαρόκ, του 1752, αν και το κτίριο από πίσω ξαναχτίστηκε ολόκληρο το 1952. Διατηρεί τους τρεις κλασικούς ρυθμούς τον έναν πάνω στον άλλον —δωρικό, ιωνικό και κορινθιακό— σαν ένα εγχειρίδιο αρχιτεκτονικής σε φυσικό μέγεθος.
Η πλατεία όπου βρίσκεται είναι μικρή και ακανόνιστη, και αυτό έχει εξήγηση: εδώ ήταν γη κανενός. Η Παμπλόνα ήταν επί αιώνες τρεις οικισμοί περιτειχισμένοι και αντίπαλοι —η Ναβαρρερία, ο Σαν Θερνίν και ο Σαν Νικολάς—, και όταν επιτέλους ενώθηκαν χτίστηκε το κοινό σπίτι ακριβώς στο σημείο όπου άγγιζαν ο ένας τον άλλον οι τρεις.
Την ένωση την επέβαλε ο Κάρολος Γ΄ ο Ευγενής στις 8 Σεπτεμβρίου 1423, υποχρεώνοντάς τους να ενωθούν σε μία μόνο πόλη με ένα δημαρχείο, μία σφραγίδα και μία σημαία. Και έχτισε το δημαρχείο ακριβώς εκεί όπου βρίσκεται ακόμη.
Το τσουπινάθο, και το «Πόμπρε δε μι»
Το μεσημέρι της 6ης Ιουλίου ρίχνεται από αυτό το μπαλκόνι το τσουπινάθο, μια φωτοβολίδα που σκάει ενώ από κάτω βρυχάται μια ανθρώπινη παλίρροια με το μαντίλι ψηλά. Η λέξη προέρχεται από το «τσουπίν», τη λαϊκή ονομασία της φωτοβολίδας.
Η φράση είναι δίγλωσση, όπως η πόλη: «Παμπλονέζοι, Παμπλονέζες, ζήτω ο Σαν Φερμίν!» στα ισπανικά και το ίδιο στα βασκικά, «Ιρουινδάρρακ, ιρουινδάρροκ, γκόρα Σαν Φερμίν!». Και εκείνη τη στιγμή δεκάδες χιλιάδες κόκκινα μαντίλια, που ως τότε φοριούνται δεμένα στον καρπό, ανεβαίνουν στον λαιμό ταυτόχρονα.
Κάθε χρόνο επιλέγεται κάποιος ξεχωριστός για να την ανάψει, και αυτή η επιλογή προκαλεί προσμονή και συζητήσεις σε όλη την πόλη τους μήνες που προηγούνται.
Και η λεπτομέρεια που σχεδόν κανείς δεν λέει ολόκληρη: εννέα μέρες αργότερα, τα μεσάνυχτα της 14ης, η πόλη επιστρέφει σε αυτή την ίδια πλατεία, αλλά με ένα αναμμένο κερί στο χέρι και ένα πολύ διαφορετικό τραγούδι, το «Πόμπρε δε μι»: «Καημένος εγώ, καημένος εγώ, τελείωσαν οι γιορτές του Σαν Φερμίν». Η ίδια πέτρα βλέπει τη χαρά να γεννιέται και να πεθαίνει μέσα σε μια εβδομάδα.
Μη χάσεις
Το μπαλκόνι του τσουπινάθο
Το μεσημέρι της 6ης Ιουλίου, με δεκάδες χιλιάδες κόκκινα μαντίλια να ανεβαίνουν στον λαιμό ταυτόχρονα.
Μπαρόκ πρόσοψη του 1752
Με τους τρεις κλασικούς ρυθμούς τον έναν πάνω στον άλλον: δωρικό, ιωνικό και κορινθιακό.
Βρίσκεται σε γη κανενός
Χτίστηκε εκεί όπου άγγιζαν ο ένας τον άλλον οι τρεις αντίπαλοι οικισμοί που σχημάτισαν την πόλη.
Και εδώ τελειώνουν όλα
Τα μεσάνυχτα της 14ης, με αναμμένα κεριά και το «Πόμπρε δε μι» να το τραγουδά όλη η πόλη.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στην Παμπλόνα
Βρίσκεται στην πλατεία του Δημαρχείου, στην καρδιά της παλιάς πόλης, ανάμεσα στην οδό Μαγιόρ και την οδό Εσταφέτα.
Η στάση κρατά δέκα με δεκαπέντε λεπτά απ' έξω: το εσωτερικό συνήθως δεν είναι επισκέψιμο. Εκτός γιορτής η πλατεία είναι ήσυχη και εκτιμάς πολύ καλύτερα την πρόσοψη.
Βρίσκεται ακριβώς πάνω στη διαδρομή του ενθιέρρο, ανάμεσα στην ανηφόρα του Σάντο Δομίνγκο και τη στροφή της Μερκαδέρες, οπότε περνάς από εδώ αν ακολουθήσεις τη χάραξη με τα πόδια.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί το Δημαρχείο βρίσκεται σε μια τόσο μικρή πλατεία;
Γιατί αυτό ήταν έδαφος κανενός. Η Παμπλόνα ήταν για αιώνες τρεις περιτειχισμένες και αντίπαλες συνοικίες, η Ναβαρρερία, το Σαν Θερνίν και το Σαν Νικολάς, και όταν επιτέλους ενώθηκαν χτίστηκε το κοινό σπίτι ακριβώς στο σημείο όπου άγγιζαν και οι τρεις. Γι' αυτό η πλατεία είναι ένα ακανόνιστο και στενό κενό: είναι η ραφή ανάμεσα σε τρεις πόλεις που υπήρξαν εχθρικές.
Τι ακριβώς φωνάζουν από το μπαλκόνι;
Η φράση είναι δίγλωσση, όπως η πόλη: «Παμπλονέζοι, Παμπλονέζες, ζήτω ο Σαν Φερμίν! Ιρουινδάρρακ, ιρουινδάρροκ, γκόρα Σαν Φερμίν!». Και εκείνη τη στιγμή δεκάδες χιλιάδες κόκκινα μαντήλια, που ως τότε τα φορούν δεμένα στον καρπό, ανεβαίνουν στον λαιμό όλα μαζί.
