Η πρώτη αίθουσα των Παλατιών των Νασριδών, και το σημείο όπου αρχίζει αυτό που πραγματικά ήρθες να δεις. Το Μεσουάρ ήταν η αίθουσα του συμβουλίου και της δικαιοσύνης, όπου ο σουλτάνος δεχόταν παράπονα και συσκεπτόταν με τους υπουργούς του. Εδώ μαθαίνεις τον κανόνα που κυβερνά όλα όσα ακολουθούν: πρέπει να διαβάζεις τους τοίχους. Ανάμεσα στα γύψινα λουλούδια, επαναλαμβανόμενη χιλιάδες φορές, είναι γραμμένη μια φράση που εξηγεί σχεδόν τα πάντα για αυτή τη δυναστεία.
Η αίθουσα όπου κυβερνούσαν
Η λέξη «Μεσουάρ» προέρχεται από το αραβικό «μασουάρ», τον τόπο όπου συνεδρίαζε η σούρα, το συμβούλιο που διασκεπτόταν και συμβούλευε τον σουλτάνο. Το όνομα σημαίνει, κατά λέξη, αίθουσα συνελεύσεων. Ήταν ο πιο δημόσιος χώρος των παλατιών: εδώ έφταναν άνθρωποι απ' έξω, εκδικάζονταν διαφορές και ασκούνταν η διοίκηση.
Η θέση της δεν είναι τυχαία. Τα Παλάτια των Νασριδών είναι οργανωμένα σε μια ακολουθία που πηγαίνει από το δημόσιο στο ιδιωτικό: πρώτα το Μεσουάρ, όπου μπαίνει ο καθένας· ύστερα το συγκρότημα της Κομάρες, με την Αυλή των Μυρτιών και την Αίθουσα των Πρέσβεων, όπου γίνονται οι υποδοχές και οι διαπραγματεύσεις· και τέλος το Παλάτι των Λεόντων, ο οικιακός και οικογενειακός χώρος. Περπατάς από το πολιτικό στο προσωπικό.
Μετά την κατάκτηση, η αίθουσα έγινε χριστιανικό παρεκκλήσι, και αυτή η μεταμόρφωση άφησε ίχνη: η οροφή τροποποιήθηκε, ανοίχτηκε ένας χορός και προστέθηκε διάκοσμος. Μεγάλο μέρος από όσα βλέπεις σήμερα είναι καρπός μεταγενέστερων αναστηλώσεων που προσπάθησαν να ανακτήσουν την όψη της εποχής των Νασριδών.
«Μόνο ο Θεός είναι νικητής»
Η επιγραφή που διατρέχει χιλιάδες φορές αυτούς τους τοίχους είναι το «ουά λα γκάλιμπ ίλλα Αλλάχ»: δεν υπάρχει νικητής παρά μόνο ο Θεός. Είναι το σύνθημα της δυναστείας των Νασριδών και εμφανίζεται σε όλο το συγκρότημα, σε γύψο, σε πλακάκι και σε ξύλο, σε σημείο που ο αριθμός των επαναλήψεων έχει υπολογιστεί σε χιλιάδες.
Η παράδοση αποδίδει την προέλευσή του στον Μουχάμαντ Α΄, τον ιδρυτή. Όταν επέστρεψε στη Γρανάδα μετά από μια εκστρατεία, ο κόσμος τον επευφημούσε στους δρόμους αποκαλώντας τον «ο νικητής», κι εκείνος απάντησε, αμήχανα, ότι μόνο ο Θεός είναι. Αληθινό ή όχι, το σύνθημα έχει μια πολύ χρήσιμη πολιτική ανάγνωση: αν ο μόνος νικητής είναι ο Θεός, η ήττα ενός σουλτάνου δεν είναι ούτε αυτή εντελώς ήττα.
Πρόσεξε επίσης τη ζώνη από πλακάκια στη βάση των τοίχων: γεωμετρικές συνθέσεις από πλέγματα που επαναλαμβάνονται ως το άπειρο, χωρίς μορφές. Για τους Νασρίδες, ο γυμνός τοίχος ήταν τεμπελιά, και το κενό γέμιζε με γεωμετρία, στυλιζαρισμένη βλάστηση και γραφή. Τρία είδη διακόσμου και καμία εικονιστική παράσταση.
Μη χάσεις
«Δεν υπάρχει νικητής παρά μόνο ο Θεός»
Το σύνθημα των Νασριδών, επαναλαμβανόμενο χιλιάδες φορές σε όλο το συγκρότημα. Με μια πολιτική ανάγνωση πολύ βολική.
Από το δημόσιο στο προσωπικό
Τα Παλάτια είναι διατεταγμένα σε ακολουθία: συμβούλιο, υποδοχή και κατοικία. Αυτή τη διαβάθμιση τη διασχίζεις περπατώντας.
Τρία είδη διακόσμου και καμία μορφή
Γεωμετρία, στυλιζαρισμένη βλάστηση και γραφή. Ούτε μία εικονιστική παράσταση σε όλο τον διάκοσμο.
Το παρεκκλήσι που υπήρξε
Μετά την κατάκτηση έγινε χριστιανικό παρεκκλήσι, και αυτό το στρώμα διαβάζεται ακόμη στην οροφή.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Γρανάδα
Είναι η πύλη εισόδου στα Παλάτια των Νασριδών και το σημείο όπου αρχίζει η ώρα που έχεις κλείσει. Από εδώ και πέρα η διαδρομή είναι μονόδρομη και δεν μπορείς να γυρίσεις πίσω: Μεσουάρ, Αυλή των Μυρτιών, Αίθουσα των Πρέσβεων, Αυλή των Λεόντων, Αίθουσα των Δύο Αδελφών και έξοδος προς τους κήπους του Πάρταλ.
Αυτή η μονόδρομη διαδρομή έχει σημασία: αν προσπεράσεις κάτι, δεν υπάρχει επιστροφή. Και ο ρυθμός επίσης, γιατί οι επισκέπτες μπαίνουν κατά ομάδες και η αίσθηση αλλάζει πολύ ανάλογα με το πόσο γεμάτος είναι ο χώρος. Οι ώρες νωρίς το πρωί και οι τελευταίες του απογεύματος είναι αισθητά πιο ήσυχες.
Μετά τα Παλάτια, η διαδρομή συνεχίζει προς το Χενεραλίφε, που βρίσκεται στον απέναντι λόφο και θέλει περίπου δεκαπέντε λεπτά περπάτημα. Υπολόγισε τρεις ώρες και κάτι για όλο το συγκρότημα, ή τέσσερις αν σκοπεύεις να κοιτάξεις στ' αλήθεια.
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει «Μεσουάρ»;
Προέρχεται από το αραβικό «μασουάρ», τον τόπο όπου συνεδρίαζε το συμβούλιο, η «σούρα», για να διαβουλευτεί και να συμβουλέψει τον σουλτάνο. Δηλαδή το όνομα είναι, κυριολεκτικά, «αίθουσα συνεδριάσεων». Και δεν είναι τυχαίο ότι είναι ο πιο δημόσιος χώρος του παλατιού: όσο προχωράς προς τα μέσα, τόσο πιο προσωπικά και πιο μυστικά γίνονται όλα, ώσπου να φτάσεις στα ιδιωτικά δωμάτια της οικογένειας.
Από πού βγήκε αυτό το «μόνο ο Θεός είναι νικητής»;
Λένε ότι από τον ίδιο τον ιδρυτή της δυναστείας, τον Μωάμεθ τον Πρώτο. Όταν γύρισε θριαμβευτής στη Γρανάδα, ο κόσμος τον επευφημούσε στον δρόμο ως «τον νικητή», κι εκείνος, αμήχανος, απάντησε: «μόνο ο Θεός είναι νικητής». Του άρεσε τόσο η φράση που την έκανε έμβλημα του οίκου του, και οι απόγονοί του την επανέλαβαν χιλιάδες φορές στους τοίχους. Ένας βασιλιάς που θύμιζε στον εαυτό του, για πάντα, ότι δεν ήταν αυτός που κυβερνούσε στ' αλήθεια.
Αυτή η αίθουσα ήταν πάντα έτσι;
Όχι. Όταν ήρθαν οι χριστιανοί τη μετέτρεψαν σε παρεκκλήσι, και γι' αυτό τη βλέπεις κάπως αλλαγμένη σε σχέση με τα υπόλοιπα: της πρόσθεσαν έναν εξώστη από πάνω και προσάρμοσαν τη γωνιά προσευχής της στη χριστιανική λατρεία. Είναι πάλι το γνωστό στην Αλάμπρα: δεν γκρέμισαν, ξαναχρησιμοποίησαν. Η αίθουσα του συμβουλίου του σουλτάνου κατέληξε να είναι ένας τόπος όπου προσεύχονταν σε άλλον θεό, χωρίς να σβηστεί εντελώς ό,τι υπήρχε πριν.
