Είναι ο άξονας που έχτισαν τα λεφτά του σιδήρου για να καθρεφτίζονται. Μια φαρδιά και ευθεία λεωφόρος με γυαλισμένες προσόψεις, με ένα αθόρυβο τραμ πάνω στην άσφαλτο, χαραγμένη το 1876 πάνω στις πεδιάδες του Αμπάντο, εκτάσεις με περιβόλια έξω από τη μεσαιωνική πόλη. Κυριολεκτικά σχεδιάστηκε μια καινούργια πόλη πάνω στη λάσπη, και γι' αυτό είναι τόσο διαφορετική από το μπερδεμένο Κάσκο Βιέχο που βρίσκεται στην άλλη πλευρά της ρίας.
Μια επέκταση σχεδιασμένη σε μεγάλη κλίμακα
Το σχέδιο το υπέγραψαν τρεις μηχανικοί —ο Πάμπλο Αλθόλα, ο Ερνέστο Χόφμαγιερ και ο Σεβερίνο Ατσούκαρρο— και το αξιοσημείωτο είναι η κλίμακα: σχεδίασαν ένα Μπιλμπάο πολύ μεγαλύτερο από αυτό που υπήρχε τότε, τόσο μεγάλο που κάποιοι τους πέρασαν για ονειροπόλους. Η πόλη κατέληξε να γεμίσει κάθε προβλεπόμενο οικοδομικό τετράγωνο και επιπλέον να το ξεπεράσει.
Η χάραξη ακολουθεί τη λογική των ευρωπαϊκών επεκτάσεων της εποχής: κανονικός κάνναβος, ευρύχωρα οικοδομικά τετράγωνα, μια κεντρική λεωφόρος που οργανώνει τα πάντα και κυκλικές πλατείες στις σημαντικές διασταυρώσεις. Η Γκραν Βία εκτείνεται σε λίγο περισσότερο από ενάμισι χιλιόμετρο ανάμεσα στην Πλάθα Θιρκουλάρ και στην Πλάθα δελ Σαγράδο Κοραθόν.
Το όνομα τιμά τον Ντιέγο Λόπεθ ντε Άρο, τον άρχοντα της Μπισκάια που στις 15 Ιουνίου 1300 υπέγραψε τον ιδρυτικό χάρτη που μετέτρεψε μια χούφτα σπίτια δίπλα στη ρία σε πόλη με δικαίωμα αγοράς και λιμανιού. Επτά αιώνες αργότερα του αφιέρωσαν τον πιο κομψό δρόμο.
Τι να κοιτάξεις στον δρόμο
Το σημείο με τη μεγαλύτερη αρχιτεκτονική πυκνότητα είναι η Πλάθα Μογιούα, η κεντρική έλλειψη από την οποία περνούν όλα. Εκεί βρίσκεται το Μέγαρο Τσάβαρι, του 1894, ένα μεγάλο αρχοντικό με φλαμανδικό αέρα και μια ιδιαιτερότητα που εκπλήσσει όταν σου την πουν: κανένα από τα παράθυρά του δεν είναι ίδιο με το άλλο, όλα αλλάζουν σχήμα ή μέγεθος.
Κοντά βρίσκεται το Μέγαρο της Ντιπουταθιόν Φοράλ, η έδρα της επαρχιακής κυβέρνησης, του 1900, το πιο επιδεικτικό κτίριο της λεωφόρου, με μαρμάρινη σκάλα και εσωτερικούς χώρους που μπορείς να επισκεφθείς σε συγκεκριμένες ώρες. Είναι το καλύτερο δείγμα του πώς ξοδεύονταν τα λεφτά του σιδήρου όταν ήθελαν να αποδείξουν κάτι.
Και πρέπει να κοιτάξεις το έδαφος, όχι μόνο τις προσόψεις: οι είσοδοι του μετρό από καμπύλο γυαλί που είναι σκορπισμένες στη λεωφόρο είναι έργο του Νόρμαν Φόστερ και οι κάτοικοι του Μπιλμπάο τις λένε «φοστερίτος». Σπάνια το πιο πολυσυζητημένο στοιχείο σχεδιασμού μιας πόλης είναι η είσοδος της δημόσιας συγκοινωνίας.
Μη χάσεις
Χαράχτηκε πάνω σε περιβόλια
Το 1876, πάνω στις πεδιάδες του Αμπάντο, έξω από τη μεσαιωνική πόλη. Μια καινούργια πόλη σχεδιασμένη πάνω στη λάσπη.
Σχεδιάστηκε υπερβολικά μεγάλη
Τους τρεις μηχανικούς που τη σχεδίασαν τους πέρασαν για ονειροπόλους. Το Μπιλμπάο κατέληξε να γεμίσει κάθε προβλεπόμενο οικοδομικό τετράγωνο.
Το Μέγαρο Τσάβαρι
Στην Πλάθα Μογιούα, του 1894: κανένα από τα παράθυρά του δεν είναι ίδιο με το άλλο. Μόλις το μάθεις, δεν μπορείς να σταματήσεις να το κοιτάς.
Τα «φοστερίτος»
Τις εισόδους του μετρό από καμπύλο γυαλί τις σχεδίασε ο Νόρμαν Φόστερ, και είναι το πιο πολυσυζητημένο στοιχείο σχεδιασμού της πόλης.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Μπιλμπάο
Είναι η σπονδυλική στήλη του σύγχρονου Μπιλμπάο και πρακτικά δεν υπάρχει τρόπος να μην τη διασχίσεις. Στο ανατολικό άκρο ξεκινά από την Πλάθα Θιρκουλάρ, δίπλα στον σταθμό Αμπάντο και πέντε λεπτά από το Κάσκο Βιέχο· στο δυτικό φτάνει στο Ιντάουτσου, ήδη σε συνοικία κατοικιών.
Από τη Μογιούα κατεβαίνεις σε δέκα λεπτά στο Guggenheim και σε άλλα δέκα στο Μουσείο Καλών Τεχνών. Και δυο τετράγωνα νοτιότερα βρίσκεται το Ασκούνα Σέντροα, η στάση που δεν πρέπει να λείψει στο Ενσάντσε.
Ως διαδρομή από μόνη της είναι μία ώρα με τα πόδια με στάσεις, και είναι κυρίως δρόμος για ψώνια και γραφεία, όχι για μνημεία. Το ενδιαφέρον της βρίσκεται στο σύνολο και στο να σηκώσεις το βλέμμα: τα καλά βρίσκονται στους πάνω ορόφους.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος σχεδίασε αυτό το τόσο ίσιο Ενσάντσε;
Τρεις μηχανικοί με πολύ καλό μυαλό: ο Πάμπλο Αλθόλα, ο Ερνέστο Χόφμαγιερ και ο Σεβερίνο Ατσούκαρρο υπέγραψαν το σχέδιό του. Και εδώ είναι το περίεργο: σχεδίασαν ένα Μπιλμπάο πολύ μεγαλύτερο απ' ό,τι ήταν τότε η πόλη, τόσο μεγάλο που κάποιοι τους πέρασαν για ονειροπόλους. Κι όμως, κοίτα: η πόλη κατέληξε να γεμίσει κάθε οικοδομικό τετράγωνο που σχεδίασαν, και μάλιστα της έμεινε μικρό. Όταν πατάς σε αυτά τα τόσο τακτοποιημένα τετράγωνα, πατάς στο όνειρό τους, φτιαγμένο με χάρακα και διαβήτη.
Και ποιος ήταν στην πραγματικότητα ο Ντιέγκο Λόπεθ ντε Άρο;
Λοιπόν, δεν ήταν ένας μόνο: οι Άρο ήταν ολόκληρη δυναστεία αρχόντων της Μπισκάια, και εκείνος της ίδρυσης ήταν ο Ντιέγκο Λόπεθ Ε΄. Στις 15 Ιουνίου 1300 υπέγραψε τον ιδρυτικό χάρτη που μετέτρεψε μια χούφτα σπίτια δίπλα στη ría σε πόλη με δικαίωμα αγοράς και λιμανιού. Αυτό το χαρτί είναι, κυριολεκτικά, το πιστοποιητικό γέννησης του Μπιλμπάο. Επτά αιώνες αργότερα, ο πιο λαμπερός δρόμος φέρει το όνομά του· εμένα μου φαίνεται δίκαιο.
