Απέξω είναι ένα συμπαγές κτίριο από τούβλο του 1909, η παλιά δημοτική αποθήκη κρασιών. Μπαίνεις περιμένοντας έναν προθάλαμο και αυτό που εμφανίζεται είναι ένα δάσος από σαράντα τρεις κολόνες, όλες διαφορετικές μεταξύ τους, που κρατούν τρία κτίρια κρεμασμένα στον αέρα. Η πόλη το άφησε εγκαταλελειμμένο για χρόνια, αποφάσισε να μην το γκρεμίσει, το άδειασε από μέσα και κράτησε μόνο το κέλυφος. Λέγεται Ασκούνα Σέντροα, αλλά όλο το Μπιλμπάο εξακολουθεί να το λέει Αλόντιγα.
Σαράντα τρεις κολόνες, καμία ίδια
Το σχέδιο της μετατροπής το υπέγραψε ο Γάλλος σχεδιαστής Φιλίπ Σταρκ, και η αρχική του απόφαση ήταν ριζική: να διατηρήσει ακέραιες τις ιστορικές προσόψεις και να χτίσει μέσα τρεις καινούργιους όγκους εντελώς ανεξάρτητους, υψωμένους από το έδαφος πάνω σε κολόνες ώστε να μείνει ελεύθερο το ισόγειο.
Αυτές οι κολόνες είναι το έργο. Καθεμία τη σχεδίασε διαφορετικός καλλιτέχνης —το σύνολο το συντόνισε ο σκηνογράφος Λορέντσο Μπαράλντι— εμπνευσμένος από έναν διαφορετικό πολιτισμό, μια εποχή ή ένα ύφος: υπάρχουν ρωμαϊκές, ινδικές, αιγυπτιακές, φουτουριστικές κολόνες, κολόνες καθαρής φαντασίας. Περπατώντας ανάμεσά τους δεν θα βρεις καμία να επαναλαμβάνεται, και καθεμία έχει το δικό της υλικό και φινίρισμα.
Το αποτέλεσμα είναι σκόπιμα αποσυντονιστικό: μια σκεπαστή πλατεία, με φως από ψηλά, όπου το δάπεδο είναι δημόσιο και βατό και όπου ο κόσμος περνά, κάθεται ή δίνει ραντεβού χωρίς να χρειάζεται να καταναλώσει τίποτα. Αυτό το ελεύθερο ισόγειο είναι που έκανε το κτίριο να λειτουργεί ως αστικός χώρος και όχι μόνο ως πολιτιστικό κέλυφος.
Τι υπάρχει πραγματικά μέσα
Πάνω, στους τρεις κρεμαστούς όγκους, μοιράζονται μια δημοτική βιβλιοθήκη, αίθουσες κινηματογράφου, εκθεσιακοί χώροι, ένα γυμναστήριο και μια πισίνα. Και εκεί βρίσκεται η λεπτομέρεια που όλοι ψάχνουν: ο πάτος της πισίνας είναι γυάλινος, οπότε από τον όροφο από κάτω βλέπεις τον κόσμο να κολυμπά πάνω από το κεφάλι σου.
Το αρχικό κτίριο το έχτισε ο Ρικάρδο Μπαστίδα, ένας από τους αρχιτέκτονες που έχουν διαμορφώσει περισσότερο το πρόσωπο του Μπιλμπάο, και το έφτιαξε στέρεο και λιτό, φτιαγμένο να αντέξει γενιές. Άντεξε: πάνω από έναν αιώνα αργότερα η δομή από τούβλο στέκεται ακόμη τέλεια και είναι το μόνο που διατηρήθηκε.
Το επίσημο όνομα τιμά τον Ινιάκι Ασκούνα, δήμαρχο της πόλης από το 1999 ως τον θάνατό του εν ενεργεία το 2014, που κυβέρνησε τα χρόνια της μεγάλης μεταμόρφωσης. Κανείς στο Μπιλμπάο δεν το χρησιμοποιεί στην καθημερινή κουβέντα, αλλά είναι αυτό που εμφανίζεται στις πινακίδες.
Μη χάσεις
Σαράντα τρεις μοναδικές κολόνες
Καθεμία σχεδιασμένη από διαφορετικό καλλιτέχνη, εμπνευσμένη από διαφορετικό πολιτισμό ή εποχή. Καμία δεν επαναλαμβάνεται.
Τρία κρεμαστά κτίρια
Ο Σταρκ κράτησε μόνο το κέλυφος του 1909 και έχτισε μέσα τρεις όγκους υψωμένους από το έδαφος πάνω στις κολόνες.
Η πισίνα με τον γυάλινο πάτο
Από τον όροφο από κάτω βλέπεις τον κόσμο να κολυμπά πάνω από το κεφάλι σου. Είναι η λεπτομέρεια που όλοι ψάχνουν.
Το ισόγειο είναι δημόσιο
Μπαίνεις, το διασχίζεις και μένεις χωρίς να καταναλώσεις τίποτα. Γι' αυτό λειτουργεί ως σκεπαστή πλατεία και όχι μόνο ως πολιτιστικό κέντρο.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Μπιλμπάο
Βρίσκεται στην καρδιά του Ενσάντσε, πέντε λεπτά με τα πόδια από την Γκραν Βία και δέκα από το Guggenheim. Μετρό Ιντάουτσου ή Μογιούα, και τα δύο δύο τετράγωνα μακριά.
Το βασικό —το ισόγειο με τις κολόνες— έχει ελεύθερη και δωρεάν πρόσβαση, και το βλέπεις σε δεκαπέντε λεπτά. Αξίζει να μπεις ακόμη κι αν δεν πρόκειται να χρησιμοποιήσεις καμία από τις εγκαταστάσεις του επάνω ορόφου: είναι μάλλον το καλύτερο σύγχρονο εσωτερικό της πόλης μετά το μουσείο.
Λειτουργεί επίσης πολύ καλά ως καταφύγιο από τη βροχή, που στο Μπιλμπάο είναι έγκυρο κριτήριο σχεδιασμού. Υπάρχει καφετέρια και εστιατόριο στο ισόγειο, και μια ταράτσα στη στέγη με θέα πάνω από το Ενσάντσε.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος έχτισε την αρχική Αλόντιγα;
Ο αρχιτέκτονας Ρικάρδο Μπαστίδα, ένα από τα ονόματα που έχουν διαμορφώσει περισσότερο το πρόσωπο του Μπιλμπάο: υπέγραψε μεγάλο μέρος της πολεοδομίας του σύγχρονου Ενσάντσε και ξεχωριστά κτίρια σε όλη την πόλη. Το έχτισε στέρεο και λιτό, φτιαγμένο να αντέξει ολόκληρες γενιές. Και πώς άντεξε: στέκεται ακόμη όρθιο πάνω από έναν αιώνα μετά. Ο Μπαστίδα είναι, από πολλές απόψεις, ο αρχιτέκτονας του Μπιλμπάο.
Ποιος ήταν ο δήμαρχος που του δίνει το όνομά του;
Ο Ινιάκι Ασκούνα, που ήταν δήμαρχος του Μπιλμπάο από το 1999 μέχρι που πέθανε, ακόμη στη θέση του, το 2014. Του έτυχε να κυβερνήσει τα χρόνια που η πόλη μεταμορφώθηκε από πάνω ως κάτω μετά το Guggenheim, και το 2012 έλαβε μια πολύτιμη διάκριση: το βραβείο του καλύτερου δημάρχου του κόσμου, που απονέμει ένα διεθνές ίδρυμα. Γι' αυτό, λίγο μετά τον θάνατό του, αυτό το κέντρο θέλησε να πάρει το όνομά του. Ένας φόρος τιμής πολύ δίκαιος.
Τι σημαίνει η λέξη «Αλόντιγα»;
Πρόσεξε ότι αρχίζει από «αλ-»: είναι κληρονομιά από τα αραβικά. Βγαίνει από το «αλ-φούντουκ», που ήταν ένα πανδοχείο με αποθήκη όπου οι έμποροι φύλαγαν και πουλούσαν το εμπόρευμά τους. Από εκεί πέρασε στα καστιλιάνικα ως το όνομα των δημόσιων αποθηκών σιτηρών και κρασιού των πόλεων. Άρα αυτός ο χώρος γεννήθηκε, από το ίδιο του το όνομα, ως χρηματιστήριο εμπόρων. Από αραβική αποθήκη εμπορευμάτων σε ναό του design: τι ταξίδι για μια λέξη.
