Van buiten is het een massief bakstenen gebouw uit 1909, het voormalige gemeentelijke wijnpakhuis. Je gaat naar binnen in de verwachting van een hal, en wat je ziet is een woud van drieënveertig zuilen, allemaal verschillend, die drie gebouwen in de lucht dragen. De stad liet het jarenlang leegstaan, besloot het niet te slopen, haalde het van binnen helemaal leeg en liet alleen de schil staan. Het heet Azkuna Zentroa, maar heel Bilbao zegt nog altijd de Alhóndiga.
Drieënveertig zuilen, geen enkele herhaald
Het ontwerp voor de verbouwing was van de Franse ontwerper Philippe Starck, en zijn uitgangspunt was radicaal: de historische gevels volledig behouden en binnenin drie nieuwe, volledig zelfstandige volumes bouwen, op zuilen boven de grond getild om de begane grond vrij te laten.
Die zuilen zijn het eigenlijke werk. Elke zuil is ontworpen door een andere kunstenaar – de decorontwerper Lorenzo Baraldi coördineerde het geheel – met een andere cultuur, periode of stijl als inspiratie: er zijn Romeinse, Indiase, Egyptische en futuristische zuilen, en zuilen van pure fantasie. Als je ertussen rondloopt, kom je er geen twee keer dezelfde tegen, en elke zuil heeft zijn eigen materiaal en afwerking.
Het effect is bewust verwarrend: een overdekt plein met licht van boven, waar de vloer openbaar en vrij toegankelijk is en waar mensen doorlopen, gaan zitten of afspreken zonder iets te hoeven consumeren. Door die vrije begane grond werkt het gebouw als stedelijke ruimte en niet alleen als cultureel verzamelgebouw.
Wat er echt binnen zit
Boven, in de drie zwevende volumes, zijn een gemeentelijke bibliotheek, filmzalen, tentoonstellingsruimtes, een sportschool en een zwembad ondergebracht. En daar zit het detail waar iedereen naar zoekt: de bodem van het zwembad is van glas, zodat je vanaf de verdieping eronder mensen boven je hoofd ziet zwemmen.
Het oorspronkelijke gebouw is van Ricardo Bastida, een van de architecten die het gezicht van Bilbao het sterkst hebben bepaald, en hij maakte het solide en sober, gebouwd om generaties mee te gaan. Dat deed het ook: meer dan een eeuw later staat de bakstenen structuur nog volledig overeind, en die is het enige wat bewaard is gebleven.
De officiële naam eert Iñaki Azkuna, burgemeester van de stad van 1999 tot zijn overlijden in functie in 2014, die bestuurde in de jaren van de grote transformatie. Niemand in Bilbao gebruikt die naam in een gewoon gesprek, maar hij staat wel op de borden.
Niet te missen
Drieënveertig unieke zuilen
Elke zuil is ontworpen door een andere kunstenaar, geïnspireerd op een andere cultuur of periode. Er zijn er geen twee hetzelfde.
Drie zwevende gebouwen
Starck behield alleen de schil uit 1909 en bouwde binnenin drie volumes die op de zuilen boven de grond zijn getild.
Het zwembad met de glazen bodem
Vanaf de verdieping eronder zie je mensen boven je hoofd zwemmen. Het is het detail waar iedereen naar zoekt.
De begane grond is openbaar
Je gaat naar binnen, loopt erdoorheen en blijft er zonder iets te consumeren. Daardoor werkt het als overdekt plein en niet alleen als cultureel centrum.
Hoe het past in je bezoek aan Bilbao
Het staat midden in de Ensanche (de negentiende-eeuwse stadsuitbreiding), op vijf minuten lopen van de Gran Vía en op tien van het Guggenheim. Metro Indautxu of Moyúa, allebei op twee blokken.
Het belangrijkste – de begane grond met de zuilen – is vrij en gratis toegankelijk, en je hebt het in vijftien minuten gezien. Het is de moeite waard om binnen te gaan, ook als je geen van de voorzieningen boven gaat gebruiken: het is waarschijnlijk het beste hedendaagse interieur van de stad, na het museum.
Het werkt bovendien heel goed als schuilplek bij regen, en in Bilbao is dat een geldig criterium bij het plannen. Op de begane grond zijn een café en een restaurant, en op het dak ligt een terras met uitzicht over de Ensanche.
Veelgestelde vragen
Wie bouwde de oorspronkelijke Alhóndiga?
De architect Ricardo Bastida, een van de namen die het gezicht van Bilbao het meest hebben gevormd: hij tekende een groot deel van de stedenbouw van de moderne uitbreiding en van baanbrekende gebouwen door de hele stad. Hij bouwde het solide en sober, bedoeld om hele generaties mee te gaan. En of het meeging: het staat meer dan een eeuw later nog overeind. Bastida is in veel opzichten de architect van Bilbao.
Wie was de burgemeester naar wie het is vernoemd?
Iñaki Azkuna, die van 1999 tot aan zijn dood, nog in functie, in 2014 burgemeester van Bilbao was. Hij moest regeren in de jaren waarin de stad na het Guggenheim van boven tot onder werd getransformeerd, en in 2012 kreeg hij een prachtige erkenning: de prijs voor de beste burgemeester ter wereld, uitgereikt door een internationale stichting. Daarom wilde dit centrum, kort nadat hij was heengegaan, zijn naam dragen. Een zeer verdiend eerbetoon.
Wat betekent het woord “Alhóndiga”?
Merk op dat het met “al-” begint: dat is een erfenis uit het Arabisch. Het komt van “al-fúnduq”, een herberg met opslagruimte waar handelaren hun waren bewaarden en verkochten. Vandaar ging het over naar het Castiliaans als de naam van de openbare graan- en wijnopslagplaatsen van de steden. Deze plek werd dus, volgens zijn eigen naam, geboren als een handelsbeurs voor kooplieden. Van Arabisch pakhuis voor koopwaar tot tempel van het design: wat een reis voor een woord.
