Een berg van zilveren rondingen aan het water, die rond het middaguur wit is, bij zonsondergang goud wordt en vloeibaar lijkt als het regent. Het museum ging in oktober 1997 open en veranderde het lot van een scheepsbouwstad in crisis zo ingrijpend dat het verschijnsel in de handboeken over stedenbouw een eigen naam heeft. Toen Frank Gehry het project presenteerde, vonden veel mensen het waanzin.
Hoe je zoiets bouwt
De drieëndertigduizend titanium platen die het bekleden, zijn een halve millimeter dik en zijn als schubben aangebracht, licht gegolfd, zodat er geen enkele volkomen vlak ligt. Door dat detail weerkaatst het oppervlak niet als een spiegel maar trilt het, en dat verklaart ook waarom het gebouw van kleur verandert met elke wolk die voorbijdrijft.
Het titanium was geen esthetische keuze maar een economische: op dat moment daalde de prijs van het materiaal zo sterk dat het haalbaar werd tegenover het roestvrij staal dat gepland was. Een gebouw dat nu synoniem is met architectonische luxe, kreeg zo zijn huid door een kans op de markt.
En de geometrie had niet gebouwd kunnen worden zonder een programma voor vliegtuigontwerp. Gehry werkte met maquettes van met de hand gedraaid karton, onmogelijk te tekenen op een gewone bouwtekening; software die in Frankrijk was ontwikkeld om gevechtsvliegtuigen te ontwerpen, vertaalde die vormen in onderdelen die de bouwvakkers stuk voor stuk konden uitvoeren.
Wat er binnen is, en wat er buiten is
Het interieur draait om een atrium van vijftig meter hoog waaruit de zalen op verschillende niveaus vertrekken. De beroemdste is de langgerekte zaal in de oostvleugel, van zo'n honderddertig meter, die permanent wordt ingenomen door “The Matter of Time” van Richard Serra: spiralen van geroest staal, hoger dan een mens, waar je van binnen doorheen loopt, en waar de lichamelijke verwarring als je ertussen loopt precies het kunstwerk is.
De eigen collectie is betrekkelijk bescheiden en wisselt; de kracht van het museum zijn de grote tijdelijke tentoonstellingen, en die rechtvaardigen het gebouw. Kijk naar het programma voordat je een kaartje koopt, want een groot deel van je bezoek hangt daarvan af.
Buiten is er net zoveel als binnen, en het is gratis. Puppy bewaakt de hoofdingang, Maman staat aan de kant van de ría, de riviermonding, en onder de brug La Salve verheft zich een rode boog van Daniel Buren. Bovendien hult een installatie van de Japanse kunstenares Fujiko Nakaya om de zoveel tijd de voet van het gebouw een paar minuten in dichte mist.
Niet te missen
Titanium van een halve millimeter
Drieëndertigduizend platen die als schubben zijn aangebracht, nooit vlak. Daarom trilt het oppervlak in plaats van te weerkaatsen.
Software voor gevechtsvliegtuigen
De met de hand gedraaide maquettes werden met een programma voor vliegtuigontwerp in tekeningen vertaald. Zonder dat programma was het niet te bouwen.
The Matter of Time
Door de stalen spiralen van Richard Serra loop je van binnen. De verwarring als je ertussen loopt, is het kunstwerk.
De mist van Fujiko Nakaya
Om de zoveel tijd hult het gebouw zich een paar minuten in nevel. Het is geen vocht: het is een installatie.
Hoe het past in je bezoek aan Bilbao
Het ligt in Abandoibarra, het oude haven- en industriegebied dat een nieuwe bestemming kreeg, op tien minuten lopen van de Gran Vía en op vijftien van de Casco Viejo. De hele wandeling langs de ría is vlak en ononderbroken, dus je komt er vanaf elk punt in het centrum te voet.
De natuurlijke route gaat verder naar het westen door Abandoibarra tot het Palacio Euskalduna, langs het Museum voor Schone Kunsten, dat op vijf minuten ligt en dat veel bezoekers overslaan zonder te weten wat ze missen. Naar het oosten steekt de Zubizuri over naar de andere oever.
Reken op tweeënhalf uur voor het interieur als er twee tentoonstellingen zijn. En ga er minstens één keer bij zonsondergang heen, ook al ga je niet naar binnen: dan doet het titanium waarvoor het er is.
Veelgestelde vragen
Hoe kun je een gebouw met zulke onmogelijke bochten bouwen?
Dat is het best bewaarde geheim: Gehry zou het niet hebben kunnen bouwen zonder een luchtvaartontwerpprogramma. Het heet CATIA en werd in Frankrijk uitgevonden om gevechtsvliegtuigen te ontwerpen. Hij maakte zijn maquettes met de hand, verwrongen, bijna onmogelijk, en daarna vertaalde die software ze in plannen die de arbeiders plaat voor plaat konden bouwen. Zonder de technologie van de gevechtsvliegtuigen was dit museum een gekreukelde schets op zijn tafel gebleven.
Wat mag ik daarbinnen niet missen?
Als je binnenkomt, ga dan direct naar de grootste en langste zaal van het museum. Daar staat een werk dat bijna nergens anders zou passen: The Matter of Time, van Richard Serra. Het zijn enorme spiralen van geroest staal, hoger dan een mens, en het beste is dat je erdoorheen loopt: je gaat tussen die gebogen wanden en verliest je gevoel voor oriëntatie. Gehry maakte die zaal met opzet zo lang, zodat ze erin zouden passen. Het gebouw en de sculptuur, voor elkaar gemaakt.
Klopt het dat het museum soms mist uitblaast?
Dat kun je je niet voorstellen: het is een kunstwerk. De Japanse kunstenares Fujiko Nakaya installeerde een verborgen systeem dat de voet van het gebouw af en toe omhult met een dichte mist die uit het water opstijgt. Een paar minuten lang lijkt het titanium tussen de wolken te zweven, als een spookschip dat uit de nevel opdoemt. Als het je overkomt, blijf dan: het is het meest magische wat je hier zult zien, en veel mensen lopen door zonder te weten wat er gebeurt.
