In de bocht die de ría, de riviermonding, maakt, naast de Arenal, tekent zich een fors gebouw van lichte steen af, met koepels en beelden bovenop, dat eruitziet als een Bilbaose versie van de opera van Parijs. Dat is geen toeval: het werd in 1890 ingehuldigd en zijn verklaarde voorbeeld was het theater van Garnier. Iets verderop slaat de brug La Merced zijn boog over het water, een van de oude oversteekplaatsen.
Een theater met heel veel pech
Het werd ontworpen door Joaquín Rucoba, dezelfde architect als het stadhuis van Bilbao, op het hoogtepunt van het ijzergeld, toen Bilbao een theater wilde dat paste bij zijn nieuwe rijkdom. Het resultaat is pure Franse neobarok: een rijk bewerkte gevel, kariatiden, zinken koepels en een vestibule met een keizerstrap.
In 1914 verwoestte een brand het interieur en moest het helemaal opnieuw worden opgebouwd. En het ergste moest nog komen: de overstromingen van augustus 1983, toen de ría buiten haar oevers trad en het water meerdere meters hoog in het gebouw kwam en de parterre, de machinerie en de archieven verwoestte. Het bleef jarenlang dicht.
Het ging in 1986 weer open na een grondige restauratie en is nu het openbare theater van de stad, met een vast programma van toneel, opera, dans en concerten. Dat het na een brand en een overstroming nog overeind staat, zegt veel over de plaatselijke koppigheid.
Wie Arriaga was, en waar de ría loopt
De naam is die van een wonderkind uit Bilbao: Juan Crisóstomo de Arriaga, hier geboren in 1806. Als jongen componeerde hij al opmerkelijke werken, hij studeerde in Parijs en werd daar met Mozart vergeleken, zo sterk dat hij bekendstaat als de Spaanse Mozart. Hij stierf op zijn negentiende, met een klein oeuvre en een enorm wat-als.
Er is een detail dat bijna niemand kent en dat je vanaf de oever ziet: onder het theater loopt een gekanaliseerd stuk water, een overblijfsel van de oude loop, en het gebouw staat letterlijk op de rand van de ría. Dat verklaart waarom de overstroming van 1983 het zo genadeloos trof.
Ervoor ligt de Arenal, die letterlijk dat was: een zandplaat waarop de stad stukje bij beetje grond op het water won. Daar staat de ijzeren muziekkiosk, waar op zondag fanfares spelen. Het is het scharnier tussen de Casco Viejo en de Ensanche (de negentiende-eeuwse stadsuitbreiding).
Niet te missen
Voorbeeld: de opera van Parijs
Joaquín Rucoba tekende het in 1890, op het hoogtepunt van het ijzer, met het theater van Garnier als verklaard voorbeeld.
Brand en overstroming
Het brandde in 1914 van binnen uit en liep onder water bij de overstromingen van 1983. Na jaren dicht te zijn geweest, ging het in 1986 weer open.
De Spaanse Mozart
Juan Crisóstomo de Arriaga, uit Bilbao, stierf op zijn negentiende en liet een klein maar heel opmerkelijk oeuvre na.
Van de overkant zie je het beter
Vanaf de wandelpromenade Campo Volantín, aan de andere oever, zie je het in zijn geheel en weerspiegeld in het water.
Hoe het past in je bezoek aan Bilbao
Het staat aan het begin van de Casco Viejo, op twee minuten van de Plaza Nueva en op vijf van de kathedraal van Santiago. Het is het punt waar bijna iedereen de oude binnenstad binnenkomt vanuit de Ensanche.
Het beste zicht op het gebouw heb je niet bij de deur, maar vanaf de overkant, op de wandelpromenade Campo Volantín: van daaruit zie je het in zijn geheel, weerspiegeld in het water als de ría stil ligt, met de brug La Merced ernaast. Vanaf dezelfde promenade ben je in vijf minuten bij de kabelspoorweg van Artxanda.
Het interieur kun je zien met een kaartje voor een voorstelling, en op bepaalde tijden zijn er rondleidingen. Als stop van buitenaf kost het tien minuten; met de Arenal en de wandeling langs de ría een aangenaam halfuur.
Veelgestelde vragen
Naar wie is het theater genoemd?
Naar een wonderkind uit Bilbao: Juan Crisóstomo de Arriaga, hier geboren in achttienhonderdzes. Hij componeerde verbazingwekkende werken als kind en in Parijs vergeleek men hem met Mozart, zozeer dat hij de Spaanse Mozart wordt genoemd. Het tragische is dat hij stierf toen hij pas negentien was, waardoor we nauwelijks een voorproefje van zijn genie hebben. De stad wilde hem eren door haar grote theater zijn naam te geven, zodat dat gebroken talent elke avond binnen deze muren blijft klinken.
Heeft dit gebouw pech gehad?
Nogal, eerlijk gezegd, maar het is altijd herrezen. Het werd geopend in achttienhonderdnegentig, het werk van dezelfde architect als het stadhuis, en in negentienveertien veranderde een brand het van binnen in as; het moest helemaal worden herbouwd. En er wachtte nog een: bij de verschrikkelijke overstromingen van negentientrienentachtig drong de ría naar binnen en richtte opnieuw verwoesting aan. Ze restaureerden het met zorg en vandaag staat het nog overeind. Een theater met meer levens dan een kat.
