Από το κιγκλίδωμα καταλαβαίνεις το Μπιλμπάο σε τρία δευτερόλεπτα. Η πόλη είναι ξαπλωμένη στον πάτο της κοιλάδας, με τη ρία να ελίσσεται ανάμεσα στα κτίρια σαν ασημένια κορδέλα, και βουνά να κλείνουν τον ορίζοντα προς όλες τις κατευθύνσεις. Εδώ πάνω καταλαβαίνεις μονομιάς γιατί οι κάτοικοι του Μπιλμπάο λένε την πόλη τους «μπότσο», που στην τοπική ντοπιολαλιά σημαίνει η λακκούβα: το Μπιλμπάο δεν απλώνεται, κουλουριάζεται.
Τι αναγνωρίζεις από εδώ
Η χρήσιμη άσκηση είναι να αναγνωρίσεις τα κομμάτια. Προς τα δυτικά λάμπει το τιτάνιο του Guggenheim, αλάνθαστο δίπλα στο νερό· πίσω υψώνονται οι πύργοι του Ενσάντσε και η σιλουέτα του Πύργου Iberdrola, του ψηλότερου κτιρίου της πόλης· και σε αυτή την πλευρά της ρίας, στους πρόποδες του βουνού, στριμώχνονται οι σκούρες στέγες του Κάσκο Βιέχο.
Ακολουθώντας τη ρία προς τα βόρεια μαντεύεις από πού πήγαινε κανείς στη θάλασσα, με τα οικόπεδα των παλιών ναυπηγείων πια αγνώριστα, και στην άλλη πλευρά του βουνού ανοίγεται το πράσινο της κοιλάδας του Τσοριέρι, εκεί όπου βρίσκεται το αεροδρόμιο. Οι γέφυρες, από αυτό το ύψος, μοιάζουν με παιχνίδια.
Αξίζει να προσέξεις την τοπογραφία περισσότερο από τα κτίρια. Το Μπιλμπάο καταλαμβάνει τη μοναδική διαθέσιμη πεδινή έκταση σε μια στενή κοιλάδα, και όλα τα υπόλοιπα είναι πλαγιές χτισμένες στην κατηφόρα. Αυτή η έλλειψη γης εξηγεί γιατί η πόλη μεγάλωσε προς τα πάνω και γιατί το Ενσάντσε χαράχτηκε πάνω στις πεδιάδες της άλλης όχθης.
Ένα μπαλκόνι με δικά του έθιμα
Για δεκαετίες αυτό ήταν το μέρος όπου ανέβαιναν τα ζευγάρια για να βγάλουν την κυριακάτικη φωτογραφία τους, με την πόλη στο φόντο, και ήταν σχεδόν τελετουργία μύησης. Εξακολουθεί να λειτουργεί το ίδιο, αν και τώρα το πορτρέτο το βγάζει ένα κινητό: κάθε απόγευμα με καθαρό ουρανό σχηματίζεται μια άτυπη ουρά στο ακριβές σημείο του κιγκλιδώματος.
Δίπλα στο σημείο θέας τοποθετήθηκαν σιγά σιγά έργα που έγιναν μέρος του τοπίου. Το πιο φωτογραφημένο είναι ένα μεγάλο χάλκινο αποτύπωμα ακουμπισμένο στο έδαφος, με την πόλη πλαισιωμένη μέσα του, και υπάρχουν επίσης μεγάλα γράμματα με το όνομα του Μπιλμπάο που λειτουργούν ως προφανές δόλωμα για φωτογραφίες.
Ο γύρω χώρος είναι ανοιχτό πάρκο, με μονοπάτια, λιβάδια και υπαίθρια ταβερνάκια, και εκεί βρίσκεται η διαφορά από ένα οποιοδήποτε σημείο θέας: μπορείς να περάσεις εδώ το απόγευμα. Πάνω υπάρχουν ψησταριές και μηλιτοποιεία (σιδρερίες), και αρκετοί κάτοικοι του Μπιλμπάο ανεβαίνουν για φαγητό το Σαββατοκύριακο χωρίς άλλο σχέδιο από αυτό.
Μη χάσεις
Εδώ καταλαβαίνεις το «μπότσο»
Η πόλη χωμένη στον πάτο μιας κοιλάδας κλεισμένης από βουνά. Το Μπιλμπάο δεν απλώνεται: κουλουριάζεται.
Η φωτογραφία των ζευγαριών
Για δεκαετίες ήταν η κυριακάτικη τελετουργία: να ανεβείς για να φωτογραφηθείς με την πόλη στο φόντο. Υπάρχει ακόμη ουρά στο ίδιο σημείο.
Είναι πάρκο, όχι μόνο μπαλκόνι
Λιβάδια, μονοπάτια και υπαίθρια ταβερνάκια. Πολλοί κάτοικοι του Μπιλμπάο ανεβαίνουν για φαγητό το Σαββατοκύριακο χωρίς άλλο σχέδιο.
Η έλλειψη γης
Από πάνω βλέπεις γιατί το Ενσάντσε χαράχτηκε στην άλλη πλευρά του νερού: δεν υπήρχε άλλη διαθέσιμη πεδινή έκταση.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Μπιλμπάο
Φτάνεις με το τελεφερίκ-σιδηρόδρομο της Αρτσάντα, που ανεβαίνει από την πλατεία του Φουνικουλάρ σε λίγο περισσότερο από τρία λεπτά και σε αφήνει πρακτικά στο σημείο θέας. Υπάρχει και δρόμος και λεωφορείο, αλλά το τελεφερίκ είναι μέρος της εμπειρίας και αναχωρεί κάθε λίγα λεπτά.
Η ιδανική στιγμή είναι το ηλιοβασίλεμα, όταν το τιτάνιο του μουσείου ανάβει και τα φώτα της κοιλάδας εμφανίζονται ένα ένα. Με ομίχλη —που στο Μπιλμπάο δεν είναι σπάνιο— δεν βλέπεις τίποτα, οπότε καλό είναι να κοιτάξεις από το παράθυρο πριν ανέβεις.
Μια καλή μισή ώρα φτάνει για να ανέβεις, να κοιτάξεις και να κατέβεις. Αν φας πάνω, είναι ένα ολόκληρο απόγευμα. Και δένει καλά με τον περίπατο του Κάμπο Βολαντίν και τη Σουμπισούρι στην επιστροφή, που είναι όλα επίπεδα και δίπλα στο νερό.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί το Μπιλμπάο το λένε «το μπότσο»;
Κοίτα το από εδώ και το καταλαβαίνεις χωρίς να σου το εξηγήσει κανείς. Μπότσο, στη ντοπιολαλιά του Μπιλμπάο, σημαίνει λάκκος, τρύπα: κι αυτό είναι η πόλη, χωμένη στον πάτο μιας κοιλάδας, με τη ría να φιδογυρίζει στη μέση και βουνά να την κλείνουν από παντού. Το Μπιλμπάο δεν απλώνεται, κουλουριάζεται. Από αυτό το κιγκλίδωμα φαίνεται ολόκληρος ο λάκκος.
Η ría είναι ποτάμι ή φτάνει η θάλασσα ως εδώ;
Καλή απορία, γιατί είναι και τα δύο μαζί. Αυτό που βλέπεις να φιδογυρίζει είναι η ría του Νερβιόν, ή Νερβιόν-Ιμπαϊθάμπαλ αν της δώσεις το πλήρες όνομά της, και είναι νερό ποταμού ανακατεμένο με της θάλασσας: ανεβαίνει και κατεβαίνει με την παλίρροια, δύο φορές τη μέρα. Γι' αυτό το Μπιλμπάο μπόρεσε να γίνει μεγάλο λιμάνι στην ενδοχώρα, με τα πλοία να ανεβαίνουν το νερό ως την καρδιά της πόλης. Δεν είναι ένα οποιοδήποτε ποτάμι· είναι ένας βραχίονας της θάλασσας που γλιστρά ανάμεσα στα βουνά για να έρθει να μας βρει.
