Στο τέλος του περιπάτου του Αμπαντοϊμπάρα υψώνεται ένας γωνιώδης όγκος από σκουριασμένη λαμαρίνα που μοιάζει με μισοτελειωμένο πλοίο προσαραγμένο στην όχθη. Είναι ακριβώς αυτό που ήθελαν οι αρχιτέκτονές του. Εγκαινιάστηκε το 1999 στο οικόπεδο όπου βρίσκονταν τα ναυπηγεία Ευσκαλντούνα, που για σχεδόν έναν αιώνα καθέλκυαν σιδερένια πλοία, και είναι σχεδιασμένο ως το τελευταίο πλοίο εκείνου του ναυπηγείου: ένα σκάφος αιώνια υπό κατασκευή.
Το ατσάλι που σκουριάζει επίτηδες
Η πορτοκαλί επιφάνεια είναι χάλυβας κορτέν, ένα υλικό που οξειδώνεται ελεγχόμενα στο εξωτερικό του στρώμα και που, κάνοντάς το, προστατεύει τον εαυτό του από περαιτέρω διάβρωση. Χρειάζεται μερικά χρόνια στα καιρικά φαινόμενα για να αποκτήσει αυτή την απόχρωση, και γι' αυτό το κτίριο έχει σήμερα ένα χρώμα που δεν είχε τη μέρα που άνοιξε.
Η επιλογή είναι ποιητική εκτός από τεχνική. Το κορτέν είναι το υλικό της βαριάς βιομηχανίας, των κυτών των πλοίων και των λιμενικών κατασκευών, και η χρήση του εδώ ήταν ένας τρόπος να μη σβηστεί ό,τι υπήρχε πριν. Το Μπιλμπάο θα μπορούσε να είχε σηκώσει ένα αμφιθέατρο από ανοιχτόχρωμη πέτρα και διάλεξε σκόπιμα το αντίθετο.
Το εσωτερικό φτάνει τη ναυτική αναφορά ως το τέλος: οι σκάλες, οι διάδρομοι και τα κιγκλιδώματα μιμούνται τα καταστρώματα και τις γέφυρες ενός πλοίου, με την ίδια λογική κυκλοφορίας σε επίπεδα. Το υπέγραψαν ο Φεδερίκο Σοριάνο και η Ντολόρες Παλάθιος, και το 2003 αναδείχθηκε το καλύτερο συνεδριακό κέντρο του κόσμου.
Τι υπήρχε εδώ πριν
Τα ναυπηγεία Ευσκαλντούνα λειτούργησαν σε αυτό το σημείο της ρίας από το 1900 και ήταν για δεκαετίες το σύμβολο του Μπιλμπάο του ατσαλιού. Το κλείσιμό τους, στα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα, δεν ήταν καθόλου ειρηνικό: υπήρξαν παρατεταμένες απεργίες, οδοφράγματα και σκληρές συγκρούσεις ανάμεσα σε εργάτες και αστυνομία σε αυτούς ακριβώς τους δρόμους.
Αυτό σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά και εξηγεί γιατί αυτό το κτίριο δεν διαβάζεται εδώ μόνο ως αρχιτεκτονική. Εκεί όπου καθελκύστηκαν τα τελευταία πλοία ακούγεται σήμερα μια συμφωνική ορχήστρα, και αυτή η αντικατάσταση συνοψίζει τη βασκική βιομηχανική αναδιάρθρωση καλύτερα από οποιαδήποτε στατιστική.
Μένει επιπλέον ένα πραγματικό απομεινάρι: δίπλα στο μέγαρο διατηρείται ένας γερανός ναυπηγείου, η λεγόμενη Καρόλα, και το ναυτικό μουσείο καταλαμβάνει τις παλιές δεξαμενές λίγα μέτρα πιο πέρα. Μπορείς να κατέβεις ως εκεί και να δεις το ακριβές σημείο όπου επισκεύαζαν τα κύτη.
Μη χάσεις
Χάλυβας κορτέν
Οξειδώνεται ελεγχόμενα για να προστατεύσει τον εαυτό του. Το σημερινό χρώμα δεν είναι εκείνο που είχε τη μέρα που άνοιξε.
Το τελευταίο πλοίο του ναυπηγείου
Το κτίριο είναι σχεδιασμένο ως σκάφος υπό κατασκευή, στο οικόπεδο όπου καθελκύονταν πλοία για σχεδόν εκατό χρόνια.
Εσωτερικό πλοίου
Σκάλες, διάδρομοι και κιγκλιδώματα μιμούνται καταστρώματα και γέφυρες πλοίου. Το 2003 ήταν το καλύτερο συνεδριακό κέντρο του κόσμου.
Ο γερανός Καρόλα
Διατηρείται δίπλα στο κτίριο, και οι δεξαμενές του ναυτικού μουσείου είναι λίγα μέτρα πιο πέρα. Πραγματικά απομεινάρια του λιμανιού.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Μπιλμπάο
Κλείνει τον περίπατο του Αμπαντοϊμπάρα από τα δυτικά, δεκαπέντε λεπτά με τα πόδια από το Guggenheim ακολουθώντας τη ρία, και πέντε από το Μουσείο Καλών Τεχνών διασχίζοντας το πάρκο της Ντόνια Κασίλδα.
Ως επίσκεψη από μόνο του είναι σύντομο: είναι κάτι που βλέπεις απ' έξω, εκτός αν πας σε συναυλία. Η κύρια αίθουσα είναι η έδρα της Συμφωνικής Ορχήστρας του Μπιλμπάο και έχει ακουστική πρώτου επιπέδου, οπότε αν το ταξίδι σου συμπέσει με το πρόγραμμα αξίζει να το κοιτάξεις.
Αυτό που πάντα αξίζει είναι το περιβάλλον. Από εδώ βλέπεις τη γέφυρα Ευσκαλντούνα, τον γερανό Καρόλα και τις δεξαμενές του ναυτικού μουσείου, και είναι το σημείο όπου καταλαβαίνεις καλύτερα ότι όλη αυτή η συνοικία ήταν λιμάνι πριν από τριάντα χρόνια. Μια καλή μισή ώρα.
Συχνές ερωτήσεις
Τι απέγιναν τα ναυπηγεία που υπήρχαν εδώ;
Μια πραγματικά σκληρή ιστορία. Όταν τη δεκαετία του ογδόντα ήρθε το κλείσιμό τους, δεν ήταν καθόλου ειρηνικό: υπήρξαν απεργίες, οδοφράγματα και πραγματικές μάχες σώμα με σώμα ανάμεσα στους εργάτες και την αστυνομία, εδώ ακριβώς, υπερασπίζοντας τις δουλειές τους. Ήταν το τέλος του Μπιλμπάο του ατσαλιού. Γι' αυτό αυτό το κτίριο πονά και συγκινεί ταυτόχρονα: υψώνεται ακριβώς πάνω στις ναυπηγικές κλίνες όπου χιλιάδες άνθρωποι έμειναν χωρίς δουλειά. Η πόλη θέλησε το ερείπιό της να μεταμορφωθεί σε μουσική.
Έχει κερδίσει κάποιο βραβείο αυτό το μέγαρο;
Και μάλιστα από τα μεγάλα: το 2003, λίγα χρόνια αφότου άνοιξε, επιλέχθηκε ως το καλύτερο συνεδριακό μέγαρο του κόσμου. Καθόλου άσχημα. Το υπέγραψαν δύο αρχιτέκτονες, ο Φεδερίκο Σοριάνο και η Δολόρες Παλάθιος, που έφεραν το ναυτικό κλείσιμο του ματιού ως το εσωτερικό: οι σκάλες και οι διάδρομοι μέσα μιμούνται τα καταστρώματα και τις γέφυρες ενός πλοίου, έτσι μπαίνεις σε μια συναυλία και, χωρίς να το καταλάβεις, ταξιδεύεις στη θάλασσα.
