Demirden gelen paranın kendini aynada seyretmek için inşa ettiği eksen. Asfaltın üzerinde sessiz bir tramvayın kaydığı, cilalı cepheli geniş ve dümdüz bir cadde; 1876'da, ortaçağ kasabasının dışındaki bostan arazileri olan Abando ovaları üzerine çizildi. Kelimenin tam anlamıyla çamurun üzerine yeni bir şehir çizildi ve bu yüzden rianın öbür yakasında kalan dolambaçlı Casco Viejo'dan bu kadar farklı.
Büyük düşünülmüş bir yeni şehir
Planı üç mühendis —Pablo Alzola, Ernesto Hoffmeyer ve Severino Achúcarro— imzaladı ve dikkat çekici olan ölçeği: o zaman var olandan çok daha büyük bir Bilbao tasarladılar; öyle büyük ki onları hayalperest sananlar oldu. Şehir sonunda öngörülen her bloğu doldurdu, üstelik taştı da.
Plan, XIX. yüzyıl Avrupa genişleme mahallelerinin mantığını izliyor: düzenli ızgara, geniş bloklar, her şeyi düzenleyen bir ana cadde ve önemli kavşaklarda dairesel meydanlar. Gran Vía, Plaza Circular ile Plaza del Sagrado Corazón arasında bir buçuk kilometreden biraz fazla uzanıyor.
Adı, 15 Haziran 1300'de rianın kıyısındaki bir avuç evi pazar ve liman hakkına sahip bir kasabaya dönüştüren kuruluş beratını imzalayan Bizkaia beyi Diego López de Haro'yu onurlandırıyor. Yedi yüzyıl sonra ona en zarif caddeyi adadılar.
Yol boyunca neye bakmalı
Mimarinin en yoğunlaştığı nokta, her şeyin içinden geçtiği merkezdeki elips Plaza Moyúa. Orada 1894'ten kalma, Flaman havalı büyük bir konak olan Palacio Chávarri duruyor ve anlatıldığında şaşırtan bir özelliği var: pencerelerinin hiçbiri ötekine benzemiyor, hepsinin biçimi ya da boyutu değişiyor.
Yakında, 1900 tarihli, caddenin en gösterişli binası Palacio de la Diputación Foral var; mermer merdiveni ve belirli saatlerde ziyaret edilebilen iç mekânlarıyla. Demirden gelen paranın bir şey kanıtlamak istediğinde nasıl harcandığının en iyi örneği.
Yalnızca cephelere değil, yere de bakmak gerek: caddeye serpiştirilmiş kavisli camdan metro girişleri Norman Foster'ın eseri ve Bilbaolular onlara fosteritos diyor. Bir şehrin en çok anılan tasarım öğesinin toplu taşıma girişi olması nadir görülen bir şey.
Kaçırılmayacaklar
Bostanların üzerine çizildi
1876'da, ortaçağ kasabasının dışında, Abando ovaları üzerine. Çamurun üzerine çizilmiş yeni bir şehir.
Fazla büyük tasarlandı
Onu planlayan üç mühendis hayalperest sanıldı. Bilbao sonunda öngörülen her bloğu doldurdu.
Palacio Chávarri
Plaza Moyúa'da, 1894'ten: pencerelerinin hiçbiri ötekine benzemiyor. Bir kez öğrenince bakmadan edemezsin.
Fosteritos
Kavisli camdan metro girişlerini Norman Foster tasarladı ve şehrin en çok anılan tasarım öğesi onlar.
Bilbao gezine nasıl uyar
Modern Bilbao'nun omurgası ve onu geçmemenin neredeyse hiçbir yolu yok. Doğu ucunda Abando istasyonunun yanında, Casco Viejo'ya beş dakika mesafedeki Plaza Circular'dan başlıyor; batıda ise artık konut bölgesi olan Indautxu'ya ulaşıyor.
Moyúa'dan Guggenheim on dakikada, Museo de Bellas Artes da bir on dakikada iniliyor. Güneye doğru birkaç blok ötede de Ensanche'nin mutlaka uğranacak durağı Azkuna Zentroa var.
Kendi başına bir rota olarak duraklarla birlikte yürüyerek bir saat sürüyor ve her şeyden önce anıtların değil, alışverişin ve büroların caddesi. İlginçliği bütününde ve başını kaldırmakta: güzel olan üst katlarda.
Sık sorulan sorular
Bu kadar dümdüz Ensanche'yi kim çizdi?
Çok sağlam kafalı üç mühendis: planını Pablo Alzola, Ernesto Hoffmeyer ve Severino Achúcarro imzaladı. İşin ilginç yanı şu: kasabanın o zamanki halinden çok daha büyük bir Bilbao tasarladılar; o kadar büyük ki onları hayalperest sayanlar oldu. Ama bak: şehir sonunda çizdikleri her adayı doldurdu, hatta bu ona dar bile geldi. Bu kadar düzenli ızgaraya bastığında, cetvel ve pergelle gerçekleşmiş onların hayaline basıyorsun.
Peki Diego López de Haro gerçekte kimdi?
Aslında tek bir kişi değildi: Haro'lar bütün bir Bizkaia beyleri hanedanıydı ve kuruluştaki V. Diego López'di. 15 Haziran 1300'de, halicin kıyısındaki bir avuç evi pazar ve liman hakkına sahip bir kasabaya dönüştüren kuruluş beratını imzaladı. O kâğıt, kelimenin tam anlamıyla, Bilbao'nun doğum belgesidir. Yedi yüzyıl sonra en gösterişli cadde onun adını taşıyor; bana göre bu çok yerinde.
