Suyun kıyısında gümüş kıvrımlardan bir dağ: öğlen beyaz, gün batımında altın rengine dönüyor, yağmur yağdığında ise sıvı gibi görünüyor. Ekim 1997'de açıldı ve krizdeki bir tersaneler şehrinin kaderini öyle değiştirdi ki bu olgunun şehircilik kitaplarında kendine ait bir adı var. Frank Gehry projeyi sunduğunda pek çok kişi bunun bir saçmalık olduğunu düşündü.
Böyle bir şey nasıl inşa edilir
Onu kaplayan otuz üç bin titanyum levha yarım milimetre kalınlığında ve hiçbiri tam düz kalmasın diye hafifçe dalgalı, pul gibi döşenmiş. Yüzeyin bir ayna gibi yansıtmayıp titreşmesini sağlayan da, binanın geçen her bulutla neden renk değiştirdiğini açıklayan da bu ayrıntı.
Titanyum estetik değil ekonomik bir karardı: o sırada malzemenin fiyatında yaşanan bir düşüş, onu planlanan paslanmaz çeliğe karşı uygulanabilir kıldı. Bugün mimari lüksün eşanlamlısı olan bir bina, bir piyasa fırsatı yüzünden böyle kaplandı.
Geometri de bir havacılık tasarım programı olmadan ayağa kaldırılamazdı. Gehry elle bükülmüş, geleneksel bir plana çizilmesi imkânsız kartondan maketlerle çalışıyordu; Fransa'da savaş uçakları tasarlamak için geliştirilmiş bir yazılım bu biçimleri işçilerin parça parça uygulayabileceği ayrıntılı parça çizimlerine dönüştürdü.
İçeride ne var, dışarıda ne var
İç mekân, galerilerin birkaç kata açıldığı elli metre yüksekliğinde bir atriyumun çevresinde dönüyor. En ünlüsü doğu kanadındaki yaklaşık yüz otuz metrelik uzun salon; burayı kalıcı olarak Richard Serra'nın “Zamanın Maddesi” eseri kaplıyor: bir insandan daha yüksek, içinden yürünen paslı çelik spiraller; aralarında yürürken duyulan bedensel şaşkınlık tam olarak eserin kendisi.
Müzenin kendi koleksiyonu görece mütevazı ve dönüşümlü sergileniyor; müzenin asıl gücü, binayı haklı çıkaran büyük ölçekli geçici sergiler. Bilet almadan önce programa bakmakta fayda var, çünkü ziyaretin büyük bölümü buna bağlı.
Dışarıda da içerisi kadar şey var ve ücretsiz. Puppy ana girişi bekliyor, Maman ria tarafına dikilmiş, La Salve köprüsünün altında da Daniel Buren'in kırmızı bir kemeri yükseliyor. Ayrıca belli aralıklarla Japon sanatçı Fujiko Nakaya'nın bir enstalasyonu binanın tabanını birkaç dakikalığına yoğun bir sise sarıyor.
Kaçırılmayacaklar
Yarım milimetrelik titanyum
Pul gibi döşenmiş, asla düz olmayan otuz üç bin levha. Yüzeyin yansıtmak yerine titreşmesinin nedeni bu.
Savaş uçağı yazılımı
Elle bükülmüş maketler bir havacılık tasarım programıyla planlara dönüştürüldü. O olmasa inşa edilemezdi.
Zamanın Maddesi
Richard Serra'nın çelik spirallerinin içinden yürünür. Aralarında yürürken duyulan şaşkınlık eserin ta kendisi.
Fujiko Nakaya'nın sisi
Bina belli aralıklarla birkaç dakikalığına puslara bürünüyor. Nem değil: bir enstalasyon.
Bilbao gezine nasıl uyar
Eski liman ve sanayi bölgesinden dönüştürülmüş Abandoibarra'da, Gran Vía'ya yürüyerek on, Casco Viejo'ya on beş dakika mesafede. Ria boyunca uzanan yürüyüş yolu baştan sona düz ve kesintisiz, bu yüzden merkezin her noktasından yürüyerek gelinir.
Doğal rota Abandoibarra boyunca batıya, Palacio Euskalduna'ya doğru devam ediyor; yolda beş dakika ötedeki ve pek çok ziyaretçinin neyi kaçırdığını bilmeden atladığı Güzel Sanatlar Müzesi'nden geçiyor. Doğuda ise Zubizuri karşı kıyıya geçiyor.
İki sergi varsa iç mekân için iki buçuk saat ayır. İçeri girmesen bile en az bir kez gün batımında git: titanyumun yapması gerekeni yaptığı an o.
Sık sorulan sorular
Bu kadar imkânsız kıvrımları olan bir bina nasıl inşa edilebilir?
En iyi saklanan sır bu: Gehry, bir havacılık tasarım programı olmadan onu yükseltmeyi beceremezdi. Adı CATIA'dır ve Fransa'da savaş uçakları tasarlamak için icat edildi. O maketlerini elle, bükülmüş, neredeyse imkânsız biçimde yapardı; sonra bu yazılım onları işçilerin levha levha inşa edebileceği planlara çevirirdi. Savaş uçaklarının teknolojisi olmasa bu müze masasının üzerinde buruşuk bir taslak olarak kalırdı.
Orada, içeride kaçırmamam gereken şey ne?
İçeri girersen doğrudan müzenin en büyük ve en uzun salonuna git. Neredeyse başka hiçbir yere sığmayacak bir eser saklar: Richard Serra'nın “Zamanın Maddesi”. Bir insandan daha yüksek, paslı çelikten devasa spirallerdir ve en güzeli içlerinde dolaşılmasıdır: o kavisli duvarların arasına girersin ve yön duygunu yitirirsin. Gehry o salonu sığsınlar diye bilerek bu kadar uzun yaptı. Bina ve heykel, birbiri için yapılmış.
Müzenin bazen sis saldığı doğru mu?
Hayal bile edemezsin: bu bir sanat eseri. Japon sanatçı Fujiko Nakaya, belli aralıklarla binanın tabanını sudan yükselen yoğun bir sisle saran gizli bir sistem kurdu. Birkaç dakika boyunca titanyum, puslu havadan çıkan hayalet bir gemi gibi bulutların arasında süzülüyor gibi görünür. Denk gelirsen kal: burada göreceğin en büyülü şeylerden biridir ve pek çok kişi ne olduğunu bilmeden geçip gider.
