Zubizuri Baskçada beyaz köprü demek ve adının hakkını veriyor: arp telleri kadar ince gergi kablolarının sarktığı eğik bir kemere sahip, bembeyaz, kavisli bir yaya köprüsü. Santiago Calatrava tasarladı ve 1997'de, Guggenheim'la aynı yıl, Bilbao baştan sona kendini yeniden icat ederken açıldı. Şehrin en çok fotoğraflanan köşelerinden biri ve en güzel hikâyelerinden birini saklıyor.
Kavis çizerek geçilen bir köprü
Yapı, kemeri bir yana kaydırılmış ve dışa doğru yatırılmış gergili bir kemer; böylece döşeme simetrik olarak asılı durmuyor, konsol biçiminde taşınıyor. Bu da yaya platformunun bir kıyıdan ötekine düz gitmek yerine planda bir kavis çizmesini sağlıyor.
Üzerinden geçerken yaratılan etki kasıtlı: zemin ayaklarının altında kıvrılıyor ve beyaz kemer her adımda başının üstünde biraz daha eğiliyor, bir kuş kanadı gibi. Calatrava bütün kariyeri boyunca hareket hâlindeki bir iskelete benzeyen yapı fikri üzerinde çalıştı; burada bu fikir küçük ve çok okunaklı bir hâlde.
Sağ kıyıdaki Campo Volantín'i Ensanche'nin başlangıcına bağlıyor. Köprünün ortasından ria ayaklarının altında, Guggenheim akıntı yönünde aşağıda ve şehir iki yana yayılmış görünüyor: muhtemelen Bilbao'nun yayalar için en iyi bakış noktası.
Cam zemin ve mahkeme davası
Orijinal döşeme yarı saydam camdandı; kâğıt üzerinde çok güzel, yılda yüz elli günden fazla yağmur yağan bir şehirde ise epey cüretkâr. Islanınca kaydırağa dönüyordu ve insanlar gerçekten kayıp düşüyordu; sonunda belediye üzerini kaymaz bir yüzeyle kapladı.
Calatrava bunu hiç iyi karşılamadı. Ama çatışmayı asıl başlatan başka bir şeydi: yıllar sonra köprünün yanına, onu karşı kıyıdaki Isozaki kulelerine bağlamak için bir yaya geçidi eklendi. Mimar bunun eserini sakatladığını öne sürerek şehre dava açtı ve iş mahkemelik oldu.
Sonuç hem bir heykel hem de yerel bir şaka olan bir köprü: Bilbao sana nehri geçmen için bir sanat eseri hediye ediyor, sonra da düşmeyesin diye üstüne bir paspas seriyor. Bağlandığı kuleler, Japon Arata Isozaki'nin eseri, ria ile Ensanche arasında bir tür büyük kapı oluşturuyor.
Kaçırılmayacaklar
Kavisli döşeme
Kemer bir yana kaydırılmış, bu yüzden yaya köprüsü düz değil kavis çizerek geçiyor. Üzerinde yürürken hissediliyor.
Cam zemin
Orijinal döşeme camdandı ve yağmurda kaydırıyordu. Üzerini kaymaz bir yüzeyle kaplamak gerekti.
Calatrava şehri mahkemeye verdi
Halıdan çok, onu Isozaki kulelerine bağlamak için yanına eklenen yaya geçidi yüzünden.
Yayalar için en iyi manzara
Köprünün ortasından: aşağıda ria, akıntı yönünde Guggenheim ve iki yanda iki kıyı.
Bilbao gezine nasıl uyar
Rianın orta kesiminde, Casco Viejo'ya yürüyerek on, kıyıyı izleyerek Guggenheim'a da on dakika mesafede. Olağan bir yaya geçidi; bu yüzden bir kıyıdan ötekine giderken farkında olmadan geçilir.
Sağ kıyıda Campo Volantín yürüyüş yolu birkaç dakikada Artxanda fünikülerinin meydanına götürüyor; bu da köprüyü merkezle dağa çıkış arasındaki doğal bağlantı yapıyor.
En iyi ışık akşamüstünün son saatlerinde, beyaz renk başka tonlara büründüğünde ve yapı suya yansıdığında. Geceleri aydınlatılıyor ve aynı derecede güzel. Yağmurda, sonradan eklenen kaymaz yüzeye rağmen zemine dikkat.
Sık sorulan sorular
Mimar gerçekten kızdı mı?
Kızmaktan çok daha fazlası: Bilbao'yu mahkemeye verdi. Calatrava'yı yalnızca kaymaz halı üzmedi; onu asıl çileden çıkaran, yıllar sonra köprüyü karşı kıyıdaki yeni kulelere bağlamak için yanına bir geçit eklenmesiydi. Bunun eserini sakatladığını söyledi ve belediyeye tazminat davası açtı. Yargıç ona kısmen hak verdi, ama geçit hâlâ orada. Sanatçı ile şehir arasında yıllarca süren bir bilek güreşi.
Peki geçidin bağlandığı o kuleler?
Bunlar Isozaki kuleleri, ya da Baskçada Isozaki'nin kapısı anlamına gelen Isozaki Atea. Onları, mimarlık dünyasının en büyük ödülünü kazanmış Japon mimar Arata Isozaki tasarladı; haliç ile Ensanche arasında büyük bir kapı işlevi gören iki ikiz konut kulesidir. Calatrava'nın beyaz köprüsünün ve bu kulelerin birlikte, büyük isimlerle imza atmaktan korkmadan geleceğe bakmak isteyen Bilbao'yu nasıl özetlediğine dikkat et.
