Rianın çizdiği kavisin üzerinde, Arenal'in yanında, tepesinde kubbeler ve heykeller bulunan, açık renk taştan heybetli bir bina yükseliyor; Paris Operası'nın Bilbao versiyonunu andırıyor. Tesadüf değil: 1890'da açıldı ve açıkça ilan edilmiş modeli Garnier'nin tiyatrosuydu. Biraz ötede, suyun üzerindeki eski geçitlerden biri olan La Merced köprüsü kemerini geriyor.
Şanssızlığı bol bir tiyatro
Projeyi, kasabanın belediye binasına da imza atan mimar Joaquín Rucoba çizdi; demir parasının tam yükselişte olduğu, Bilbao'nun yeni zenginliğine yakışır büyük bir tiyatro istediği dönemde. Sonuç saf Fransız neobaroku: çok işlenmiş bir cephe, karyatidler, çinko kubbeler ve imparatorluk merdivenli bir giriş holü.
1914'te bir yangın içini harap etti ve baştan sona yeniden inşa etmek gerekti. Daha kötüsü de onu bekliyordu: Ağustos 1983 selleri; ria taştı ve su binanın içinde birkaç metreye yükselerek salonu, sahne makinelerini ve arşivleri silip süpürdü. Yıllarca kapalı kaldı.
1986'da kapsamlı bir restorasyonun ardından yeniden açıldı ve bugün tiyatro, opera, dans ve konserlerden oluşan düzenli bir programla şehrin kamu tiyatrosu. Bir yangından ve bir selden sonra hâlâ ayakta olması, yerel inatçılık hakkında epey şey söylüyor.
Arriaga kimdi ve ria nereden geçer
Ad, Bilbaolu bir harika çocuğa ait: 1806'da burada doğan Juan Crisóstomo de Arriaga. Daha çocukken dikkat çekici eserler besteliyordu, Paris'te eğitim aldı ve orada onu Mozart'la karşılaştırıyorlardı; öyle ki İspanyol Mozart'ı olarak tanınıyor. On dokuz yaşında öldü; ardında kısa bir eser listesi ve kocaman bir “ya yaşasaydı?” bıraktı.
Neredeyse kimsenin bilmediği ve kıyıdan fark edilen bir ayrıntı var: tiyatronun altından, eski güzergâhtan kalma, kanala alınmış bir su kolu geçiyor ve bina kelimenin tam anlamıyla rianın kenarına oturuyor. 1983 selinin onu neden bu kadar acımasızca vurduğunu bu açıklıyor.
Önünde Arenal açılıyor; tam da adının söylediği şeydi, kasabanın sudan yavaş yavaş toprak kazandığı bir kumluk (arenal); pazar günleri bandoların çaldığı demir müzik köşkü de burada. Casco Viejo ile Ensanche arasındaki menteşe.
Kaçırılmayacaklar
Model: Paris Operası
1890'da, demirin tam yükselişte olduğu dönemde, Garnier'nin tiyatrosunu açıkça örnek alan Joaquín Rucoba imzaladı.
Yangın ve sel
1914'te içi yandı, 1983 sellerinde sular altında kaldı. Yıllarca kapalı kaldıktan sonra 1986'da yeniden açıldı.
İspanyol Mozart'ı
Bilbaolu Juan Crisóstomo de Arriaga on dokuz yaşında öldü; ardında kısa ve çok dikkat çekici bir eser bıraktı.
Karşıdan daha iyi görünüyor
Arenal köprüsünün öbür yakasındaki karşı kıyıdan bütünüyle ve suya yansımış hâlde görünüyor.
Bilbao gezine nasıl uyar
Casco Viejo'nun başlangıcında, Plaza Nueva'ya iki, Santiago Katedrali'ne beş dakika mesafede. Ensanche'den gelenlerin neredeyse hepsinin eski şehre girdiği nokta.
Binanın en iyi görüntüsü kapısından değil, karşı kıyıdan, Arenal köprüsünün öbür yakasından: oradan bütünüyle ve ria durgunken suya yansımış hâlde, yanında La Merced köprüsüyle görünüyor. Bu kıyıya dönünce Campo Volantín yürüyüş yolu, nehrin aşağısına doğru Artxanda fünikülerine götürüyor.
İç mekân bir gösteriye bilet alarak görülebiliyor; belirli saatlerde rehberli turlar da var. Dışarıdan bir durak olarak on dakika; Arenal ve ria yürüyüşüyle birlikte keyifli bir yarım saat.
Sık sorulan sorular
Tiyatro adını kimden alıyor?
Bilbaolu bir harika çocuktan: bin sekiz yüz altıda burada doğan Juan Crisóstomo de Arriaga. Daha küçük bir çocukken şaşırtıcı eserler besteliyordu ve Paris'te onu Mozart'la karşılaştırıyorlardı; öyle ki ona İspanyol Mozart'ı derler. Trajik olan, yalnızca on dokuz yaşında ölmesi ve bize dehasından ancak küçük bir tat bırakmasıdır. Şehir, o yarım kalmış yetenek her gece bu duvarlar arasında çalmaya devam etsin diye büyük tiyatrosuna onun adını vererek onu onurlandırmak istedi.
Bu bina şanssız mı oldu?
Epey, doğrusu, ama hep yeniden dirildi. Belediye binasının mimarının eseri olarak bin sekiz yüz doksanda açıldı ve bin dokuz yüz on dörtte bir yangın içini küle çevirdi; baştan sona yeniden inşa etmek gerekti. Ve onu bir felaket daha bekliyordu: bin dokuz yüz seksen üçteki korkunç sellerde haliç içeri girdi ve onu yine harap etti. Özenle restore ettiler ve bugün hâlâ ayakta. Bir kediden daha çok canı olan bir tiyatro.
