To oś, którą pieniądze z żelaza zbudowały, żeby przeglądać się w lustrze. Szeroka i prosta aleja wypolerowanych fasad, z cichym tramwajem na asfalcie, wytyczona w 1876 roku na łąkach Abando, ziemiach ogrodów warzywnych na obrzeżach średniowiecznego miasteczka. Dosłownie narysowano nowe miasto na błocie i dlatego jest tak różne od plątaniny Casco Viejo po drugiej stronie ría (estuarium).
Rozbudowa miasta zaplanowana z rozmachem
Plan podpisali trzej inżynierowie – Pablo Alzola, Ernesto Hoffmeyer i Severino Achúcarro – a niezwykła jest jego skala: zaprojektowali Bilbao o wiele większe niż to, które wtedy istniało, tak wielkie, że niektórzy brali ich za marzycieli. Miasto w końcu zapełniło każdy przewidziany kwartał, a potem jeszcze się poza nie wylało.
Układ idzie za logiką dziewiętnastowiecznych europejskich planów rozbudowy miast: regularna siatka, szerokie kwartały, główna aleja porządkująca całość i okrągłe place na ważnych skrzyżowaniach. Gran Vía biegnie przez nieco ponad półtora kilometra między Plaza Circular a Plaza del Sagrado Corazón.
Nazwa upamiętnia Diega Lópeza de Haro, pana prowincji Bizkaia, który 15 czerwca 1300 roku podpisał przywilej lokacyjny, zmieniający garstkę domów nad ría w miasteczko z prawem do targu i portu. Siedem wieków później poświęcono mu najelegantszą ulicę.
Na co patrzeć po drodze
Największe zagęszczenie architektury jest na placu Moyúa, centralnej elipsie, przez którą przechodzi wszystko. Stoi tam pałac Chávarri z 1894 roku, okazała rezydencja w stylu flamandzkim, z osobliwością, która zaskakuje, gdy ktoś ci o niej powie: żadne z jego okien nie jest takie samo jak inne, wszystkie różnią się kształtem albo wielkością.
Niedaleko stoi pałac Rady Prowincji (Palacio de la Diputación Foral) z 1900 roku, najbardziej okazały budynek alei, z marmurowymi schodami i wnętrzami, które można zwiedzać w wyznaczonych godzinach. To najlepszy przykład tego, jak wydawano pieniądze z żelaza, gdy chciano coś udowodnić.
I trzeba patrzeć pod nogi, nie tylko na fasady: wejścia do metra z giętego szkła rozsiane wzdłuż alei to dzieło Normana Fostera, a mieszkańcy Bilbao nazywają je fosteritos. Rzadko się zdarza, żeby najczęściej przywoływanym elementem designu w mieście było wejście do transportu publicznego.
Nie do przegapienia
Wytyczona na ogrodach warzywnych
W 1876 roku, na łąkach Abando, poza średniowiecznym miasteczkiem. Nowe miasto narysowane na błocie.
Zaplanowana za duża
Trzech inżynierów, którzy ją zaplanowali, brano za marzycieli. Bilbao w końcu zapełniło każdy przewidziany kwartał.
Pałac Chávarri
Przy placu Moyúa, z 1894 roku: żadne z jego okien nie jest takie samo jak inne. Kiedy już to wiesz, nie możesz przestać patrzeć.
Fosteritos
Wejścia do metra z giętego szkła zaprojektował Norman Foster i to najczęściej przywoływany element designu w mieście.
Jak wpasować ją w zwiedzanie Bilbao
To kręgosłup nowoczesnego Bilbao i praktycznie nie da się jej nie przeciąć. Na wschodnim końcu zaczyna się przy Plaza Circular, obok dworca Abando i pięć minut od Casco Viejo; na zachodzie dochodzi do Indautxu, już w dzielnicy mieszkaniowej.
Z Moyúa zejdziesz w dziesięć minut do Guggenheima i w kolejne dziesięć do Muzeum Sztuk Pięknych. A parę przecznic na południe jest Azkuna Zentroa, obowiązkowy przystanek w Ensanche, dzielnicy o szachownicowym układzie ulic.
Jako trasa sama w sobie to godzina spaceru z przystankami, a przede wszystkim ulica sklepów i biur, nie zabytków. Jej urok tkwi w całości i w podniesieniu wzroku: najlepsze jest na wyższych piętrach.
Najczęstsze pytania
Kto wyrysował to tak proste Ensanche?
Trzej inżynierowie z bardzo dobrą głową: Pablo Alzola, Ernesto Hoffmeyer i Severino Achúcarro podpisali jego plan. I tu ciekawostka: zaprojektowali Bilbao o wiele większe, niż było wtedy miasto, tak wielkie, że niektórzy wzięli ich za marzycieli. A widzisz: miasto w końcu zapełniło każdy kwartał, który wyrysowali, i jeszcze mu go zabrakło. Kiedy chodzisz po tej tak uporządkowanej szachownicy, chodzisz po ich marzeniu zrobionym od linijki i cyrkla.
A kim tak naprawdę był Diego López de Haro?
Otóż nie był jeden: Harowie to cała dynastia panów Biskai, a tym od założenia był Diego López V. 15 czerwca 1300 roku podpisał przywilej lokacyjny, który zmienił garstkę domów nad ría (estuarium) w miasto z prawem do targu i portu. Ten dokument to dosłownie akt urodzenia Bilbao. Siedem wieków później najokazalsza ulica nosi jego imię; mnie się to wydaje sprawiedliwe.
