Dziewięć metrów wysokości, osiem odnóży z brązu i stali wbitych w ziemię i worek zwisający między nimi. To Maman, dzieło Louise Bourgeois, i stoi na tarasie wychodzącym na ría (estuarium), obok tytanu. Stanięcie pod nią wywołuje dreszcz, którego rzeźba celowo szuka: schronienie i zagrożenie naraz. Maman to po francusku mama i tak, artystka zrobiła tego gigantycznego pająka w hołdzie swojej matce.
Dlaczego pająk jest portretem matki
Wyjaśnienie dała sama Bourgeois i jest bardziej dosłowne, niż się wydaje. Jej matka restaurowała gobeliny w rodzinnej pracowni pod Paryżem: tkała, cerowała, naprawiała podarte tkaniny z nieskończoną cierpliwością. Pająk robi dokładnie to samo, bez wytchnienia tka i naprawia swoją sieć, a dla artystki to porównanie było pochwałą, nie niepokojącą metaforą.
Rozmiar jest częścią argumentu. Bourgeois chciała, żeby widz musiał przejść pod spodem, między odnóżami, i poczuć jednocześnie ochronę i niebezpieczeństwo, bo tak opisywała postać matki. Skala nie ma imponować: ma postawić cię w miejscu małego dziecka.
Podnieś wzrok na odwłok, ten siatkowy worek zwisający między odnóżami. Jest pełen jaj: dwadzieścia kul z białego i szarego marmuru, kruchych i wypolerowanych, chronionych pod kilkoma tonami zardzewiałego metalu. Tam streszcza się cała idea dzieła.
Późna rzeźba późnej artystki
Louise Bourgeois zrobiła pierwszą wersję Maman w 1999 roku, mając blisko dziewięćdziesiąt lat. Prawie całe życie pracowała w cieniu, a międzynarodowe uznanie przyszło po siedemdziesiątce, co jest rzadkie nawet w świecie, w którym kariery są długie. Rzeźbiła aż do śmierci w 2010 roku, w wieku dziewięćdziesięciu ośmiu lat.
Siostry tego pająka stoją w Londynie, Ottawie, Tokio, Seulu i kilku innych miastach, odlane z tego samego modelu. Ta z Bilbao nie jest jedyna ani pierwsza, ale ma najlepszą scenerię: ría za plecami, tytan obok i odbicie w wodzie, kiedy jest spokojna.
Przyjrzyj się powierzchni brązu, z widocznymi śladami modelowania i fakturą przypominającą niemal pomarszczoną skórę. Bourgeois nigdy nie polerowała swoich odlewów, żeby widać było gest dłoni, i właśnie to w dziele tej skali sprawia, że nie wygląda jak przedmiot przemysłowy.
Nie do przegapienia
Marmurowe jaja
Dwadzieścia białych i szarych kul w worku zwisającym między odnóżami. Kruchość chroniona pod tonami metalu.
Pochwała, nie groźba
Matka Bourgeois restaurowała gobeliny. Sednem porównania było tkanie i naprawianie z nieskończoną cierpliwością.
Zrobiła ją w wieku dziewięćdziesięciu lat
Bourgeois zdobyła uznanie po siedemdziesiątce i rzeźbiła aż do śmierci w wieku dziewięćdziesięciu ośmiu lat.
Niepolerowany brąz
Ślady modelowania zostawiono celowo na widoku, żeby rzeźba nie wyglądała jak przedmiot przemysłowy.
Jak wpasować ją w zwiedzanie Bilbao
Stoi na dolnym tarasie Guggenheima, od strony ría, i jest dostępna bezpłatnie: nie potrzebujesz biletu, żeby ją zobaczyć. Jest dwie minuty od Puppy, który zajmuje przeciwną stronę budynku, a obie rzeźby zobaczysz w kwadrans.
Stąd zaczyna się spacer wzdłuż ría na wschód, z mostem Zubizuri w zasięgu wzroku, i na zachód przez Abandoibarra do Palacio Euskalduna. Wszędzie płasko i bez przechodzenia przez ulice.
Do zdjęcia warto obejść ją dookoła: z przodu wydaje się symetryczna, a wcale nie jest, a od strony rzeki rysuje się na tle wody, z mostem La Salve za nią. O zmierzchu, przy niskim oświetleniu, odnóża rzucają cienie, które są niemal drugą rzeźbą.
Najczęstsze pytania
A kim była Louise Bourgeois?
Niezwykłą i potwornie upartą kobietą. Uwaga: naprawdę sławna zrobiła się bardzo późno, już po siedemdziesiątce, po całym życiu pracy niemal w cieniu. I nie przestała: rzeźbiła aż do śmierci, w wieku dziewięćdziesięciu ośmiu lat, w 2010 roku. Tego pająka stworzyła, dobiegając dziewięćdziesiątki. Pierwszy z serii zrobiła na otwarcie wielkiego muzeum w Londynie i spodobał się tak bardzo, że go powtarzała. Nigdy nie jest za późno, zdaje się mówić do nas stąd, z dołu.
